Een agent kijkt door het raam van een peeskamer aan het Baekelandplein  in Eindhoven in 2012, tijdens een internationale actie tegen mensenhandel.
Een agent kijkt door het raam van een peeskamer aan het Baekelandplein in Eindhoven in 2012, tijdens een internationale actie tegen mensenhandel. © ANP

Rapporteur: criminele netwerken mensenhandel onvoldoende in kaart gebracht

De politie, marechaussee en de arbeidsinspectie brengen criminele netwerken en faciliteerders van mensenhandel onvoldoende in kaart. Ook is er te weinig zicht op de geldstromen in de mensenhandel en wordt van veroordeelde daders zelden hun criminele winst ontnomen, terwijl slachtoffers van seksuele uitbuiting omvangrijke bedragen voor hun pooier verdienen.

Dat staat in een rapport van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel, ­Corinne Dettmeijer, die door de regering is aangesteld om te rapporteren over de aard, omvang en aanpak van mensenhandel. Zij onderzocht onder meer 77 opsporingsonderzoeken die in 2012 bij het Openbaar Ministerie voor vervolging werden aangebracht. Die betreffen vooral seksuele uitbuiting (60 zaken).  Er is sprake van 249 slachtoffers, voornamelijk vrouwen, en 165 verdachten (meest mannen).

Hoewel de politie, indien mogelijk, altijd een strafrechtelijk financieel onderzoek moet beginnen, is dat slechts in 14 van de 77 opsporingsonderzoeken gebeurd. Mensenhandelzaken leunen vooral op de verklaringen van slachtoffers, van wie juist bekend is dat ze door psychische druk van hun mensenhandelaar vaak geen verklaring durven af te leggen. In slechts 12 rechtszaken in de onderzochte periode is de criminele winst van de dader ontnomen.

De volledige reactie van het ministerie van Veiligheid en Justitie op het rapport 'Mensenhandel in en uit beeld 2’:

Ook dit rapport van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel laat zien dat de aanpak van mensenhandel over de volle breedte wordt ingezet. Dit leidt onder andere tot meer opsporingsonderzoeken, meer verdachten worden veroordeeld en ook is een tendens naar zwaardere straffen waarneembaar.

Tegelijkertijd maakt dit rapport inzichtelijk dat er nog ruimte is voor concrete verbeteringen. Onder andere op het terrein van de bescherming van slachtoffers. Hier kan bijvoorbeeld nog winst behaald worden in de bescherming van de slachtoffers. De Nationaal Rapporteur pleit onder andere voor maatwerk in het hulp- en opvangaanbod. Dit staat ook centraal in het project Nationaal Verwijzingsmechanisme Slachtoffers Mensenhandel waarvoor momenteel een interdepartementale werkgroep van VenJ, VWS en SZW – in samenwerking met het veld en de Nationaal Rapporteur – voorstellen voor ontwikkelt. Eind juni zal de Kamer hierover een rapportage ontvangen. De aanbevelingen van de Nationaal Rapporteur wat betreft de bescherming van slachtoffers zullen hierin worden meegenomen.

Ook de aanpak van de daders kan verder worden verbeterd, zo laat het onderzoek van de Nationaal Rapporteur zien. Het rapport van de Nationaal Rapporteur geeft concrete aanknopingspunten voor het verder aanscherpen van het barrièremodel voor de aanpak van mensenhandelaren en de netwerken waarin zij opereren. Op basis van deze kennis van de modus operandi van de mensenhandelaren kunnen mogelijk nog meer en effectievere drempels op worden geworpen tegen de mensenhandelaren. Te denken valt hierbij aan meer focus binnen de integrale aanpak op ronselpraktijken via het internet, in de horeca en op scholen. Financieel ontnemen heeft prioriteit. In de Taskforce Aanpak Mensenhandel, waarvan recent de derde termijn is ingegaan, staat de integrale aanpak van mensenhandel – en daarmee de verdere aanscherping van onder andere het barrièremodel – centraal.

Aan het afpakken van crimineel vermogen wordt veel belang gehecht. Minister Opstelten heeft een investeringsbudget beschikbaar gesteld voor het intensiveringsprogramma Afpakken. Deze gelden worden over de breedte van de gehele strafrechtketen ingezet om meer crimineel geld terug te halen, ook in mensenhandelzaken. De resultaten van deze inspanningen zijn nog niet terug te zien in de periode waarover de NRM rapporteert.

Bij vrijwel elk mensenhandelonderzoek zijn meerdere verdachten betrokken, maar hun wordt bijna nooit het strafverzwarende 'deelname aan een criminele organisatie' ten laste gelegd. In 48 procent van de opsporingsonderzoeken had de politie zicht op legale organisaties die mensenhandel faciliteren, zoals legale bordeelhouders, pandjesbazen, hotels en zelfs de Kamer van Koophandel. Van de 69 faciliteerders is 12 procent strafrechtelijk vervolgd.

Minderjarige asielzoekers
De rapporteur maakt zich zorgen over het feit dat soms minderjarige asielzoekers uit de opvang voor mogelijke mensenhandelslachtoffers verdwijnen. Er wordt rekening mee gehouden dat zij opnieuw in handen van mensenhandelaren terechtkomen.  

Ook werd de politie geconfronteerd met 200 aangiftes van Afrikaanse vrouwen, die allemaal zijn geseponeerd omdat ze te weinig aanknopingspunten zouden bevatten. Dettmeijer wil dat die zaken worden geregistreerd en geanalyseerd om te kijken of er overeenkomsten in de verklaringen zijn.

Het totale aantal geregistreerde slachtoffers van mensenhandel in Nederland is in vier jaar tijd verdubbeld, van 826 in 2008 naar 1.711 in 2012. Van die geregistreerde slachtoffers (het werkelijke aantal is vermoedelijk veel hoger) is 15 procent minderjarig.

In een schriftelijke reactie laat het ministerie van Veiligheid en Justitie weten dat het aantal opsporingsonderzoeken en veroordelingen in mensenhandelzaken toeneemt, en er een 'tendens waarneembaar' is naar zwaardere straffen. Wel kan de aanpak van daders verder worden verbeterd, waarbij de aanbevelingen van Dettmeijer worden 'meegenomen'. Ontneming heeft ­prioriteit, aldus het ministerie. Minister Opstelten heeft een budget beschikbaar gesteld voor de intensivering van ontnemingszaken. De  resultaten daarvan zijn volgens een woordvoerder nog niet terug te zien in de periode waarover de rapporteur mensenhandel verslag uitbrengt.