(VLNR) PvdA-Kamerlid Manon Fokke, minister van Binnenlandse Zaken Ronald Plasterk, GL-Kamerlid Linda Voortman en D66-Kamerlid Gerard Schouw tijdens een debat vorige week in de Eerste Kamer over het initiatiefvoorstel voor een correctief referendum.
(VLNR) PvdA-Kamerlid Manon Fokke, minister van Binnenlandse Zaken Ronald Plasterk, GL-Kamerlid Linda Voortman en D66-Kamerlid Gerard Schouw tijdens een debat vorige week in de Eerste Kamer over het initiatiefvoorstel voor een correctief referendum. © ANP

Wat heeft de burger aan het nieuwe referendum?

Het is zover. In Nederland krijgen burgers binnenkort de mogelijkheid om een referendum aan te vragen over wetten en verdragen, nadat deze door het parlement zijn goedgekeurd. Vandaag stemde de Eerste Kamer daarmee in. Wat betekent zo'n referendum in de praktijk?

Het uiteindelijke doel van indieners PvdA, D66 en GroenLinks is om een zogenoemd correctief referendum in te voeren, een bindende volksraadpleging. Daar is een wijziging van de Grondwet voor nodig. Dat betekent dat er na de volgende Tweede Kamerverkiezingen (in maart 2017) opnieuw over moet worden gestemd, en in beide Kamers moet dan een tweederde meerderheid voor zijn. Daarom wordt nu eerst een 'tijdelijk' raadgevend (niet-bindend) referendum ingevoerd; dit kon veel makkelijker worden geregeld.

Nacht van Wiegel
De referendumwet is een zaak van lange adem. Het correctief referendum werd in 1996 geïnitieerd door het eerste kabinet-Kok. Het voorstel kreeg toen een meerderheid in beide Kamers, maar tijdens de tweede ronde in 1999 stemde VVD-senator Hans Wiegel in de naar hem vernoemde 'Nacht' toch tegen. Daarmee was er één stem te weinig voor een tweederde meerderheid. In 2005 bliezen PvdA en GroenLinks het wetsvoorstel nieuw leven in. Dinsdag stemden uiteindelijk de senaatfracties van PvdA, PVV, SP, GroenLinks, D66, Partij voor de Dieren, OSF en 50PLUS voor het voorstel. De VVD, CDA, SGP en ChristenUnie zijn tegen.

De goedkeuring van de senaat wordt door de indieners gezien als een grote overwinning. 'Het referendum geeft Nederlanders de serieuze mogelijkheid om zich uit te spreken. Zij krijgen een stem in het beslissingsproces van de regering', aldus Tweede Kamerlid Gerard Schouw (D66). Ook Niesco Dubbelboer, mede-oprichter van het Referendum Platform en destijds als PvdA-Kamerlid indiener van het voorstel, is blij. 'Eigenlijk ben ik Wiegel achteraf dankbaar. Omdat hij tegen stemde, is nu een veel burgervriendelijker voorstel doorgevoerd dan men destijds voor ogen had.'

Indienen
Hoe eenvoudig is het straks om een referendum in te dienen? Dat valt nog niet mee. Om een verzoek tot een raadgevend referendum in te dienen zijn 10.000 handtekeningen nodig. Om dat vervolgens ook echt te laten plaatshebben, zijn nog eens 300.000 steunbetuigingen nodig. Bovendien moeten deze op straat worden vergaard (dus niet digitaal) en er geldt een termijn van zes weken. Ter vergelijking: voor het Burgerinitiatief, dat sinds 2006 bestaat, zijn 40.000 handtekeningen nodig. Daarnaast geldt om het referendum te laten gelden, een opkomstdrempel van 30 procent van de stemgerechtigden.

Toch denkt Dubbelboer dat het referendum kans van slagen heeft. 'Ik erken dat het niet gemakkelijk wordt. Maar je kunt er donder op zeggen dat er bij het volgende EU-verdrag een referendum komt.' Dat het voorlopig gaat om een adviserend referendum, maakt daarbij volgens hem weinig uit. 'De politiek zal een advies van haar burgers niet zomaar naast zich neerleggen. Dat is spelen met vuur.'