Staatssecretaris Jetta Klijnsma van Sociale Zaken tijdens een FNV Manifestatie tegen werken in de bijstand in de zomer van 2013.
Staatssecretaris Jetta Klijnsma van Sociale Zaken tijdens een FNV Manifestatie tegen werken in de bijstand in de zomer van 2013. © ANP

Geen werk door onaangepast gedrag of kleding? Drie maanden geen uitkering

Het kabinet verscherpt de eisen voor de bijstand. Wie zich niet gedraagt, of een boerka draagt en daardoor geen baan vindt, krijgt drie maanden geen uitkering meer. En wie bijstand aanvraagt, moet voortaan eerst vier weken werk zoeken voor hij de uitkering krijgt. Oppositiefracties reageren onthutst.

Staatssecretaris Klijnsma (PvdA) van Sociale Zaken stuurde dinsdag een reeks aanscherpingen ter goedkeuring aan de Tweede Kamer. Het is haar bedoeling dat die in juli volgend jaar van kracht worden.

Strafmaatregelen voor bijstandsontvangers worden strenger en landelijk voorgeschreven. Gemeenten kunnen al kortingen op de uitkeringen opleggen, maar dat leidt tot willekeur. 'Klantmanagers hebben in de uitvoering een (te) grote beoordelingsvrijheid; zij leggen naar eigen inzicht wel of geen maatregel op. Dat leidt tot ongerechtvaardigde rechtsverschillen, zowel binnen een gemeente als tussen gemeenten onderling', schrijft Klijnsma.

Wie door onaangepast gedrag of kleding geen werk vindt en onterecht een uitkering ontvangt, krijgt standaard drie maanden geen uitkering meer. 'Dit is bijvoorbeeld het geval bij onverzorgde of gelaatsbedekkende kleding of het vertonen van sociaal onaangepast gedrag', schrijft Klijnsma in de toelichting op het wetsvoorstel. Bij gelaatsbedekkende kleding kan bijvoorbeeld gedacht worden aan een bivakmuts of een boerka.

Agressie jegens ambtenaren
Het kabinet gaat ook agressie jegens ambtenaren aanpakken: als er sprake is van 'van zeer ernstige misdragingen jegens uitvoerende instanties en hun functionarissen tijdens het verrichten van hun werkzaamheden'. Een bijstandsgerechtigde moet ook aantonen dat hij aan de verplichtingen heeft voldaan om werk te zoeken. Nu staan er geen sancties op als de bijstandsgerechtigde geen informatie geeft 'of aangeeft niet te meer te weten wanneer hij wat wel of niet gedaan heeft'. Op zowel de agressie als het niet voldoen aan de informatieplicht staat drie maanden inhouding van de uitkering.

De gemeente kan de straf op verzoek van de uitkeringsgerechtigde verkorten 'zodra uit de houding en gedragingen van belanghebbende ondubbelzinnig is gebleken' dat hij zijn gedrag en kleding aanpast.
Voor aanvragers van bijstand wordt een wachttijd van vier weken ingevoerd. In deze periode moeten zij aantoonbaar werk zoeken. Pas daarna kunnen zij aanspraak maken op bijstand. De zoektermijn geldt niet voor mensen van wie de werkloosheidsuitkering WW eindigt, omdat die uitkering al een zoekverplichting kent.

 
En weer lanceert deze staatssecretaris een plan om bijstandsgerechtigden nog meer te stigmatiseren.

Gezamenlijk huishouden wordt gekort
Het kabinet voert ook een 'kosten-delersnorm' in. Dat betekent dat uitkeringen worden gekort als de ontvangers samen een huishouden voeren. De aanscherping geldt voor de bijstand, maar ook voor andere basisuitkeringen zoals de AOW, de Ioaw en Ioaz. Het gevolg zal zijn dat circa 36 duizend bijstandsontvangers gekort gaan worden op hun uitkering, oftewel 10 procent van het totaal. Hiermee wil het kabinet 95 miljoen bezuinigen op de bijstand. Bijna 60 duizend AOW'ers worden getroffen door de huishoudinkomenstoets, zo'n 2 procent van het totaal aantal AOW'ers. Die moet op termijn 200 miljoen euro besparen op de AOW.

Vanuit de oppositiefracties in de Tweede Kamer klonken dinsdag meteen sterk afkeurende geluiden. Linda Voortman (GroenLinks): 'En weer lanceert deze staatssecretaris een plan om bijstandsgerechtigden nog meer te stigmatiseren. De SP noemt Klijnsma's kostendelersnorm 'een ramp'.