Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Fred Teeven.
Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Fred Teeven. © ANP

Alleen nog cel voor criminele en agressieve asielzoekers

Alleen criminele en agressieve asielzoekers komen voortaan nog terecht in de cel. De andere asielzoekers verblijven in een gevangenis met open deuren of moeten zich regelmatig melden.

Dat staat in de toekomstvisie op de vreemdelingenbewaring van staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie). Het plan gaat nu naar de ministerraad, zegt hij tegen de Volkskrant. Daarmee komt de VVD-staatssecretaris tegemoet aan een nadrukkelijke wens van coalitiepartner PvdA.

Onderscheid
Voortaan komt er in de vreemdelingenbewaring een onderscheid tussen een licht en een zwaar regime. Teeven: 'Onder het zware regime vallen justitieel veroordeelden en beheersproblematische mensen. Dat zijn mensen die de bewaarders bespugen en slaan. De rest van de asielzoekers krijgt een licht regime: een meldplicht of een verblijf in een vrijheidsbeperkende locatie. Daar hebben de asielzoekers veel vrijheid en kunnen ze ook naar buiten.'

Asielzoekers kunnen nu nog in de gevangenis komen als ze worden afgewezen en terug moeten naar het land van herkomst. Ook alle asielzoekers die binnenkomen via Schiphol worden achter de tralies gezet.

De zelfmoord van de Russische dissident Alexander Dolmatov is de aanzet geweest tot bezinning op de vreemdelingenbewaring. Dolmatov vroeg in Nederland om asiel, belandde onterecht in de cel en pleegde daar zelfmoord. Dat kon gebeuren door de onverschilligheid van de ambtenaren die over de asielzoeker hadden moeten waken. Bijna moest Teeven aftreden vanwege het overlijden van Dolmatov. Hij mocht van de PvdA aanblijven nadat hij had beloofd asielzoekers menswaardiger te zullen behandelen.

De staatssecretaris zet nu de eerste stap op weg naar die humanere benadering. Hij wil asielzoekers niet langer opsluiten enkel omdat ze zonder verblijfsvergunning in Nederland zijn. Zijn voornemen hangt ook samen met het geringere aantal plekken in de vreemdelingendetentie: Teeven laat het aantal bedden krimpen van 2.081 naar 933.

PvdA
De PvdA bedong tot twee keer toe dat er minder vreemdelingen in detentie zouden worden genomen: tijdens het debat over Dolmatov, en als voorwaarde voor de strafbaarstelling van illegaliteit. Het PvdA-Kamerlid Marit Maij vond het gisteravond te vroeg voor een reactie. Ze wil eerst de brief van Teeven lezen.

De VVD-staatssecretaris geeft met zijn plannenook een antwoord op het maatschappelijk protest tegen vreemdelingendetentie. Dat zwol aan toen gedetineerde vreemdelingen in hongerstaking gingen om aandacht te vragen voor de manier waarop ze worden behandeld.

Zo proberen de Algemene Nederlandse Vreemdelingen Bond en Amnesty International de politiek tot alternatieven te bewegen met een wielerronde langs detentiecentra. Die lijkt nu al bij voorbaat succesvol.

Vluchtelingenwerk Nederland noemt het plan om minder vreemdelingen in bewaring te nemen 'een sprong voorwaarts'. 'Deze mensen hebben niks misdaan, alleen om bescherming gevraagd. Zij horen niet in de gevangenis te worden gezet', laat een woordvoerder weten.
Teevens tegemoetkoming verrast de belangenorganisatie niet. 'Het Europese mensenrechtencomité, het Antifoltercomité en steeds meer rechters zeggen dat Nederland te snel detentie inzet voor vreemdelingen. Dat mag niet. Het moet een laatste redmiddel zijn.'