Voor postbode blijft niets bij het oude

Het werk van postbezorgers is in de loop der jaren nogal verschraald. Nu dreigen ze hun uitgeklede baan te verliezen.

‘Er is gewoon minder post’, verzucht Leon van Aalderen, teamcoach van het TNT Post bestelkantoor midden in de Amsterdamse Pijp. Ook hier, waar dagelijks de post over de wijk verspreid wordt, gaan gedwongen ontslagen vallen, weet de manager. ‘Veel van die jongens werken hier al vijfendertig jaar. Eén is nog begonnen bij de postschool, die had je toen nog. Waar moeten zij heen op hun 55ste?’Toch heerst er grote bedrijvigheid in de kleine sorteerhal. Postbodes en sorteerders, de meesten in oranje-zwarte TNT-trui, staan voor de metalen kasten en verdelen de enveloppen en een enkele kaart over de vele vakken. Bij ieder vakje staat met een plakkertje de straat aangegeven.Vanuit zijn bureau in de hoek van de hal overziet Van Aalderen sinds vier jaar het reilen en zeilen van het kleine bestelkantoor, waar zo’n zestig mensen werken. Kriskras door de ruimte staan karren met gevulde TNT posttassen, klaar om met de lift naar beneden te gaan. Zelf is Van Aalderen ook begonnen als postbode, negentien jaar geleden alweer. ‘Ik was vroeger geen ster op school. Mijn moeder was dan ook opgelucht dat ik bij de post ging werken. Want bij de post had je zekerheid en goede regelingen. Nu is dat niet meer zo.’Het personeel van TNT Post, een van de twee divisies van TNT, kampt al bijna drie jaar met onzekerheid als gevolg van de langdurige onderhandelingen met de vakbonden. Door afnemende postvolumes en de liberalisering van de markt moet er volgens de TNT-directie flink gesaneerd worden. Tot 2015 zouden mogelijk tot 11 duizend van de 23 duizend vaste banen moeten verdwijnen. Ook wil TNT een loonsverlaging terwijl de bonden een verhoging van 1,5 procent willen.Daarbij moet vooral de traditionele postbode het ontgelden. Deze 15 duizend fulltime postbodes zijn vaak al lang in dienst, en vormen een grote kostenpost voor TNT in vergelijking met de veel goedkopere parttimebezorgers. Zo kost de postbode 23 euro per uur bij TNT Post, en betalen de concurrenten hun bezorgers 8 euro per uur. Johan Kreuger (56) is zo’n postbode van de oude stempel. Op zijn voorhoofd staan zweetdruppeltjes van het sjouwen met de posttassen. De forsgebouwde postbode, niet om een praatje verlegen, begon op zijn 19de met het rondbrengen van de post in de Pijp. In ‘zijn wijk’ kende hij iedereen, en iedereen kende hem. ‘Je had een sociale functie. Als postbode merk je de veranderingen in de wijk: hé die is verhuisd en daar zijn nieuwe bewoners gekomen.’ Maar het werk is veranderd. ‘Er is geen contact meer met de mensen. En ja, dat mis je.’Want ’s morgens vroeg de wijk voorbereiden en daarna de straat op is er niet meer bij. Tegenwoordig wordt dat grotendeels aan de veel goedkopere parttimepostbezorgers overgelaten. Voor de postbode rest het sorteerwerk, de wijken voorbereiden en ’s middags zelf een klein wijkje lopen. ‘TNT is niet meer hetzelfde bedrijf’, zegt Kreuger. ‘Nu is het van snel, snel, snel. We rennen langs muren in plaats van door de wijk te lopen.’Kreuger en zijn collega-postbodes zitten het grootste deel van de dag achter de kasten te sorteren. En ook daar zijn nieuwe regels van kracht. ‘Niet bellen, minder pauze en één of twee keer naar het toilet, maar het liefst tijdens je pauze’, somt Johan Kreuger op. ‘Dat hoort bij het nieuwe werken, hè. Alles moet efficiënt.’Staken tegen de nieuwe plannen van de directie is er voor hem niet bij. ‘Er zijn al zoveel reorganisaties geweest. Ik maak me niet meer druk. Wat komt dat komt.’ Collega-postbode René Willemse (50), al dertig jaar werkzaam bij TNT, is minder berustend. ‘Over de toekomst houd ik mijn hart vast. Waar sta ik over vijf jaar? Als ik het mocht overdoen, dan had ik toentertijd bij de brandweer gesolliciteerd.’Volgens manager Van Aalderen breekt bij iedere cao-onderhandeling weer ‘de pleuris’ uit op het bestelkantoor. ‘Er wordt steeds meer van die jongens gevraagd.’ Voor zichzelf merkt hij ook veranderingen. ‘Morgen wordt het jaarplan voor de managers gepresenteerd. Voorheen was dat in een hotel met lekkere hapjes. Nu is dat in een klein achterafzaaltje, en mogen we blij zijn als we brood krijgen. Het is nu gewoon hakken en zagen op alle mogelijke fronten.’Maar sommige ontwikkelingen ga je gewoon niet tegen, merkt hij. Zoals de komst van concurrenten, zoals Sandd en Selekt Mail. ‘We zijn de tv-gidsen kwijtgeraakt aan DHL Global Mail’, zegt hij. ‘Dat voel je direct. Er is plotseling twintig uur minder werk, dat is toch een halve fulltimer.’De manager kan zich kwaad maken over die ‘oneerlijke’ concurrentie. ‘Tegen die lage prijzen kunnen wij niet op, dan moeten we onder de kostprijs gaan zitten.’ Deze bedrijven kunnen zich die prijzen veroorloven door het personeel, dat vaak maar een paar uur per week werkt, stukloon te betalen.Ook op het sorteercentrum van TNT in het Amsterdamse havengebied heerst onzekerheid. ‘Mensen om mij heen maken zich zorgen om hun baan’, zegt Peter Kossen (55), al veertig jaar in dienst bij TNT. ‘Ik zie jongens van 36 die met een klein zakje geld kunnen vertrekken.’Met een pas gerolde sigaret en een plastic koffiebekertje houdt Kossen een rookpauze buiten het sorteercentrum. Hij is werkzaam op de internationale afdeling van TNT. Met een vleugje nostalgie kijkt hij terug op zijn tijd als postbode, waarmee hij op zijn 15de begon. ‘Je mocht je eigen tijd indelen, want het was jouw wijk. Als het werk maar gedaan was aan het einde van de dag.’Dit veranderde toen hij als postbode vervangen werd door goedkopere parttime medewerkers. Opeens werd er een kwart van zijn uurloon ingehouden omdat hij een kwartiertje had staan praten met een oud-collega die hij al twintig jaar niet had gezien. ‘Dan wordt het anders werken.’Begin maart vorig jaar kwamen TNT en de vakbonden met het voorstel voor werknemers om 15 procent loon in te leveren in ruil voor werkgarantie gedurende drie jaar. Massaontslagen van 11 duizend man zouden op die manier kunnen uitblijven. De vakbondsleden wezen dit principeakkoord vervolgens af. Volgens Kossen is dit voor hem en zijn collega’s nooit een optie geweest. ‘Dat risico wil niemand lopen. Door al die reorganisaties die we hebben meegemaakt is het ieder voor zich.’