Huis te koop.
Huis te koop. © ANP

'Banken maken te veel winst op hypotheken'

Huizenbezitters die de afgelopen drie jaar een hypotheek hebben gesloten of verlengd, betalen honderden tot duizenden euro's per jaar te veel. Dit stellen Amsterdamse economen die een studie hebben gemaakt van de hypotheektarieven in Nederland.

'Nadat ABN Amro en ING in 2009 werden genationaliseerd, is de winst op hypotheken gemiddeld 0,3 procentpunt opgelopen. Zo hebben banken 4- tot 6,5 miljard euro extra verdiend', zegt de Amsterdamse hoogleraar Maarten Pieter Schinkel. Rabobank erkent dat de opslag is gestegen, maar spreekt liever over 'genormaliseerd'.

Samen met Mark Dijkstra publiceerde Schinkel vrijdag een artikel in economenblad ESB over de marges. Zij stellen dat de te hoge opslag ligt aan de gebrekkige concurrentie op de hypotheekmarkt. De twee door de staat gesteunde banken mogen niet stunten met tarieven, waardoor Rabobank in feite een monopolie heeft en een riante winstmarge kan rekenen, concluderen de economen.

De kwestie speelt al drie jaar. De rente op de kapitaalmarkt daalt, terwijl de hypotheekrente stijgt, stelden de Vereniging Eigen Huis en de Consumentenbond in 2009 vast. Daarop onderzocht de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) de zaak, maar die kon geen bewijs vinden voor illegale afspraken. De kartelwaakhond concludeerde dat marges onverklaarbaar waren gestegen, maar tijdens het onderzoek opeens weer waren gedaald.

Maar in hun artikel melden Dijkstra en Schinkel dat de marges direct daarna weer opliepen. Binnen de eurozone betalen alleen Cyprioten en Slowaken meer rente op hypotheken.

De Nederlandse hypotheekmarkt is uniek, stelt Rabo-econoom Leontine Treur echter. 'Waar andere eurolanden vrijwel het gehele volume kunnen financieren uit spaartegoeden, zijn Nederlandse banken afhankelijker van de internationale kapitaalmarkt. Dat is sinds de crisis duurder geworden, waardoor de rente die wij rekenen ten opzichte van andere landen verder uit elkaar is gelopen.'

De UvA-economen maken volgens Treur een denkfout. 'Ze stellen heel nauwkeurig met econometrische methoden vast dat de marge is gestegen, zoals de NMa ook al heeft gedaan. Maar vervolgens constateren ze dat die dus te hoog is.' De Rabobank haalt volgens Treur nu een marge waar de bank altijd naar streefde, maar voor 2009 niet haalde.

'Als dat waar is, heeft de Rabobank zeker vier tot vijf jaar verlies geleden op hypotheken, want wij berekenen de extra marge, boven op de gestegen kosten', zegt Schinkel. Dat klopt, zegt Rik op den Brouw, directeur particulieren bij de Rabobank. 'We hebben enkele jaren rond de 0,3 procentpunt verlies geleden op hypotheken. Maar nu de prijsvechters weg zijn, maken we weer 0,3 procentpunt winst.' Hij wijst erop dat de Europese Centrale Bank eist dat banken verdienen aan hypotheken. 'Bovendien rekent de Rabobank een rente die 0,8 tot 1 procentpunt lager ligt dan nu bij ING of ABN, dus wij drijven de prijs niet op.'