Een raga is een persoonlijkheid

Tot 4 uur in de ochtend duurde de Raga-nacht in het Concertgebouw. Alles om de bezoeker in een trance te brengen....

Als de deuren van de grote zaal van het Concertgebouw vrijdagavond even voor tienen opengaan, wacht de bezoekers een verrassing. In plaats van stoelen bestaan de eerste rijen uit ligkussens. Op het podium zelf staat, voor het orgel, een gefiguurzaagde boom, waaronder de musici straks zullen plaatsnemen. De zaal baadt in een sfeervol rood licht, een discobol tovert het plafond om in een sterrenhemel. Alles dient ertoe om de bezoekers aan de Raga-nacht in trance te brengen. De raga, de kern van de Indiase traditionele muziek, staat erom bekend.De lange nacht vormt onderdeel van het grote India Festival dat deze maand in Amsterdam plaats heeft. Het Concertgebouw vormt het zenuwcentrum. In de grote zaal treedt deze nacht de crème de la crème van de Indiase ragaspelers op voor een publiek van liefhebbers van wereldmuziek, Indiërs, Surinaamse hindoestanen en opvallend veel hippe jongeren. De vraag wat een raga precies is, valt nog verdraaid lastig te beantwoorden, legt bijzonder hoogleraar Joep Bor, een van de samenstellers van het programma, gedurende de nacht uit aan de bezoekers tijdens enkele korte ‘colleges’. Is de raga een toonladder? Immers, een raga begint altijd met een opgaande of een neergaande lijn. Dat is niet helemaal fout, maar ook niet correct. De toonladder vormt het skelet van de raga, maar een mens is ook meer dan een zak botten. Ook een raga is, zegt Bor, een Gestalt, een persoonlijkheid. Er zijn honderden raga’s, maar je herkent meteen om welke het gaat.Raga komt van ranj, wat ‘ontroerd zijn’ betekent, maar ook ‘genieten’. ‘Een raga moet een bepaalde stemming teweeg brengen’, zegt Bor. ‘Elke raga heeft een kleur die een stemming aangeeft.’ Bovenal is de raga geïmproviseerde muziek. De toonladder vormt de basis waarop de musici variëren, vaak vele minuten lang.Irshad Khan, een virtuoze sitarspeler, lijkt wat vingeroefeningen te doen, maar bijna ongemerkt gaat zijn spel over in een hypnotiserend, weemoedig ritme. Bij zijn tweede raga gaat hij los, en maakt het introverte spel plaats voor swingende rock. Het optreden van de beroemde bansuri(bamboefluit)-speler Hariprasad Chaurasia doet denken aan een jazzconcert. Met ingewikkelde loopjes biedt hij op tegen saxofonist George Brooks en harpiste Gwyneth Wentink. Dat is nog nooit vertoond, zegt Joep Bor, een harp bij een raga, maar het werkt wonderwel.Het is jammer, vindt bezoeker Ravi Arum, dat er zoveel groepen optreden. ‘Net als ze op gang komen, moeten ze alweer ophouden. De echte trance krijg je zo niet.’ Maar verder niets dan lof voor het Concertgebouw, zegt ook Shekhar Pula die, net als Arum, in Amsterdam in de IT werkt. Ze hebben nog geen avond overgeslagen. ‘Wij Indiërs zijn over het algemeen sentimentele mensen. Onze raga’s weerspiegelen stemmingen. Hier in het Westen kunnen we dat niet zo uiten. Maar vanavond wel. Voor ons is het echt ontroerend dat dit gebeurt.’ Tegen vieren sluit zangeres Ashwini Bhide af met een nachtraga. De bezoekers gaan naar huis, lichte ontwenningsverschijnselen trotserend.