Medicijnen werken bij veel patiënten niet goed
© ANP

Medicijnen werken bij veel patiënten niet goed

10 tot 20 procent van alle patiënten loopt het risico dat geneesmiddelen niet goed werken doordat hun lever medicijnen verkeerd afbreekt. Dat kan ernstige, soms levensbedreigende gevolgen hebben. Die patiënten hebben minder of juist meer dan de standaard dosis nodig, maar zij weten dat meestal niet. Een dna-test kan uitsluitsel geven.

Om artsen en patiënten daarop te wijzen, hebben acht ziekenhuizen zich onder leiding van het Rotterdamse Erasmus MC verenigd in het Netwerk Klinische Farmacogenetica Nederland. Deze week hebben zij de website farmacogenetica.nl gelanceerd, waar informatie is te vinden over medicijnen op maat. Deskundigen houden voorlichtingsbijeenkomsten en deze maand organiseert apothekersorganisatie KNMP een internationaal congres over het onderwerp. De apothekers zijn voorbereid: hun voorschrijfsysteem vermeldt nu van zestig veelgebruikte geneesmiddelen wanneer de dosering moet worden aangepast. Van vele tientallen middelen wordt dat de komende tijd nog uitgezocht.

Vorig jaar waarschuwde de Europese geneesmiddelenautoriteit EMA na de dood van een aantal jonge kinderen voor het gebruik van de pijnstiller codeïne. De kinderen waren overleden nadat het middel in hun lever te snel was omgezet in de werkzame stof morfine, waarvan ze te veel in hun bloed kregen.

Afwijkende werking lever
Van alle acute ziekenhuisopnames wordt in Nederland 7 procent veroorzaakt door ernstige bijwerkingen van medicijnen. Anderzijds is maar 25 tot 60 procent van de geneesmiddelen effectief: veel patiënten gebruiken medicijnen die bij hen helemaal niet werken. Die problemen hebben deels te maken met een afwijkende werking van de lever, zegt de Rotterdamse hoogleraar farmacogenetica Ron van Schaik.

Medicijnen worden in de lever afgebroken door tientallen enzymen. Steekproeven onder de bevolking wijzen uit dat mensen van een bepaald enzym te weinig of juist te veel kunnen hebben. Daardoor komt een geneesmiddel in een te lage of te hoge concentratie in hun bloed terecht. Met een dna-analyse kan per patiënt op een rijtje worden gezet wat de activiteit is van de leverenzymen en dus wat voor ieder geneesmiddel de omzettingssnelheid is.

Dat gebeurt nu vaak pas als een patiënt ernstige bijwerkingen van een medicijn ondervindt. Van Schaik vindt het hoog tijd voor preventie: alle Nederlanders zouden een paspoort moeten hebben van de vijf belangrijkste leverenzymen, zegt hij. Die zetten samen 60 procent van de geneesmiddelen om en iedereen krijgt ooit met een van die middelen te maken, zegt hij. Het gaat om onder meer antidepressiva, bètablokkers en pijnstillers.