'Blijvende seksuele stoornis door antidepressivum'
© ANP

'Blijvende seksuele stoornis door antidepressivum'

Medicijnen ter onderdrukking of voorkoming van depressies veroorzaken mogelijk blijvende seksuele stoornissen. Sommige patiënten die gestopt zijn met het slikken van antidepressiva zeggen jaren na dato nog altijd geen libido te hebben, of aan erectie- en orgasmestoornissen te lijden. Dat constateert het bijwerkingencentrum Lareb.

 
De combinatie van klachten die we hebben gehoord, is voor ons reden erop te wijzen dat dit in de praktijk zou kunnen voorkomen

Lareb, dat bijwerkingen van medicijnen registreert, publiceert binnenkort een artikel in het Tijdschrift voor Psychiatrie waarin wordt gewaarschuwd voor dit verschijnsel. In de wetenschappelijke literatuur zijn meerdere gevallen beschreven van patiënten die na gebruik van antidepressiva last hadden van seksuele stoornissen. De patiënten waren relatief jong en er waren geen andere aannemelijke verklaringen voor hun libidoverlies.

Het is nog niet aangetoond hoe de klachten precies ontstaan of op welke schaal dit gebeurt. Alleen in de Amerikaanse bijsluiter van Prozac staat dat 'symptomen van seksueel disfunctioneren soms aanhouden nadat met de behandeling is gestopt'. 'De combinatie van klachten die we hebben gehoord, is voor ons reden erop te wijzen dat dit in de praktijk zou kunnen voorkomen', zegt Lareb. Tot nu toe werd gedacht dat de seksuele problemen verdwenen als patiënten stopten met antidepressiva.

Negentien spontane meldingen
Het probleem speelt bij een specifieke groep antidepressiva, zogeheten ssri's. De gemiddelde leeftijd van de patiënten die contact opnamen met Lareb, was 30 jaar. Patiënten, onder wie zowel mannen als vrouwen, zeiden expliciet dat ze geen seksuele of relationele problemen hadden vlak voor ze met de medicatie begonnen. Een deel zei dat de depressie over was, maar dat de seksuele klachten aanhielden. Lareb ontving negentien spontane meldingen. Geen groot aantal, maar het bijwerkingencentrum ziet het als een signaal: het verschijnsel is onbekend en er is veel schaamte mee gemoeid.

Uit documenten in handen van de Volkskrant blijkt dat de MHRA, de Engelse evenknie van Lareb, de afgelopen jaren honderden meldingen ontving van patiënten die last hadden van Post Ssri Sexual Dysfunction (PSSD). 'PSSD is een zeer serieus probleem', zegt hoogleraar seksuele psychofarmacologie Marcel Waldinger van de Universiteit Utrecht. 'Vaak komt het niet aan het licht, omdat mensen niet zo snel over hun seksuele problemen praten. Psychiaters en huisartsen sturen patiënten doorgaans weg met de boodschap: dit kan niet. Tijdens lezingen reageren ze veelal geschokt als ik vertel dat het wel degelijk mogelijk is.'

Verandering van seksuele lust
Waldinger heeft een aantal van deze patiënten in zijn praktijk gehad, vertelt hij. 'Ik heb ze uitvoerig onderzocht. Hun klachten zijn hoogstwaarschijnlijk veroorzaakt door ssri's. Alle andere verklaringen, bijvoorbeeld dat het door de depressie of door relationele problemen komt, hebben we uitgesloten.' Hij vermoedt dat de bijwerking zeldzaam is, al is daar nog geen onderzoek naar gedaan.

Dat tijdens het slikken van antidepressiva het libido sterk kan dalen, is al langer bekend. Volgens sommige studies heeft meer dan de helft van de patiënten hier last van. Zo staat in de bijsluiter van paroxetine dat verandering van seksuele lust of seksueel functioneren 'zeer vaak' voorkomt.

Medisch directeur Rudolf van Olden van de Nederlandse tak van GlaxoSmithKline, producent van Seroxat, zegt dat zijn bedrijf geen onderzoek heeft gedaan naar PSSD en dat er ook geen plannen voor zijn. 'Maar we nemen elke bijwerking serieus. Wij weten dat hierover gesproken wordt in de literatuur. Het is een bekend begrip', aldus Van Olden.

Zelfmoord
Op internetfora zeggen wereldwijd duizenden voormalig antidepressivagebruikers last te hebben van PSSD. Op een lotgenotenforum staat een afscheidsbrief van een man die in 2010 zelfmoord zou hebben gepleegd vanwege PSSD. In de brief zegt hij dat de pillen zijn libido en zijn gevoelsleven hebben verwoest. 'Ik ben te bang om een leven te leiden van impotentie en gebreken', schreef de man.

Antidepressiva raakten recentelijk ook al in opspraak doordat ze in verband worden gebracht met agressie. Onlangs adviseerde Lareb het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen in de bijsluiter van ssri-bevattende antidepressiva op te nemen dat het middel agressiviteit kan veroorzaken.

Vandaag in de Volkskrant: 'Ik kreeg Viagra, maar dat deed niks'