Syriërs in Douma bekijken de plek waar extremisten een auto hebben laten ontploffen
Syriërs in Douma bekijken de plek waar extremisten een auto hebben laten ontploffen © AFP

'Moslim-extremisten en terroristen verliezen steun in eigen regio's'

Er vallen raketten in de Gazastrook, in Irak woedt een nieuwe burgeroorlog en Syrië staat in brand. Er komt zelden goed nieuws uit het Midden-Oosten, maar vandaag wel. Een belangrijk onderzoeksinstituut in de Verenigde Staten concludeert namelijk dat mensen in veertien overwegend islamitische landen steeds negatiever tegenover (godsdienst-)extremisme staan.

De conclusies van het onderzoek liegen er niet om: moslims keren zich in toenemende mate tegen organisaties die geweld en terrorisme gebruiken of ondersteunen. Het publieke begrip voor zelfmoordaanslagen is sterk afgenomen, net als de steun voor organisaties als al-Qaeda, Hezbollah, Hamas en Boko Haram.

Opvallend: mensen in islamitische landen zijn niet alleen negatief over terroristische groeperingen die tegenstanders zijn of ver van ze af staan. In alle onderzochte landen staan mensen ook veel negatiever tegenover organisaties uit hun eigen land: in Nigeria denkt het overgrote deel van de ondervraagden 'zeer negatief' over Boko Haram, in Pakistan houdt men een stuk minder van de Taliban en ook Hamas krijgt minder steun in de Palestijnse gebieden. 

Het Pew Global Research Center vroeg inwoners van overwegend islamitische landen in de afgelopen jaren regelmatig naar hun visie op extremisme, extremistische organisaties en hun tactieken. Dit jaar deden er in totaal 14.244 respondenten mee, afkomstig uit veertien landen met een aanzienlijke moslimbevolking. Het onderzoek vond plaats in april en mei van dit jaar, voorafgaand aan de recente overname van Mosul en andere gebieden van Irak door de Islamitische Staat in Irak en Syrië (ISIS). Wat meteen duidelijk wordt: twaalf jaar geleden waren de resultaten van het onderzoek totaal verschillend.

Terwijl extremisten steeds meer territorium veroveren, krijgt hun ideologie juist minder voet aan de grond.

Zelfmoordaanslagen
In Libanon zei in 2002 bijvoorbeeld 73 procent van de respondenten 'ja' op de vraag of zelfmoordaanslagen tegen westerlingen in Irak gerechtvaardigd waren. Twee jaar later, in 2004, gaf ook de meerderheid van de ondervraagden in relatief gematigde landen, zoals Marokko en Jordanië, aan dit goed te keuren. In de meeste landen, zelfs als een meerderheid zelfmoordaanslagen afkeurde, waren er grote aantallen die de tactiek geoorloofd vonden. 

Tien jaar later is het percentage dat zelfmoordaanslagen om de islam te verdedigen 'soms' of 'vaak' gerechtvaardigd acht 3 procent in Pakistan, terwijl 83 procent dit 'nooit' vindt. In Tunesië bedroeg dat 5 procent, terwijl 90 procent voor nooit koos. In Israël zei 16 procent dat het gerechtvaardigd kan zijn, tegenover 48 procent die 'nooit' aangaf. In de Palestijnse gebieden is de steun voor zelfmoordaanslagen nog steeds relatief hoog. Daar gaf 46 procent aan dat ze konden worden gerechtvaardigd, al waren de cijfers hoger in Gaza (52 procent) dan in de Westelijke Jordaanoever (36 procent).

Dichtbij huis
Volgens CNN-correspondent Midden-Oosten Frida Ghitis heeft de afkeer van extremisme in die regio alles te maken met de veranderende doelwitten van terroristische groeperingen. 'Sinds 2004 breidden de zelfmoordterroristen hun doelstellingen uit: ze doden niet alleen meer Amerikanen en Israëli's, maar ook andere moslims in Irak, Jordanië, Pakistan, Syrië, Nigeria, Indonesië en vele andere landen.'

Afwijzing gebeurt op het moment dat terroristen dichtbij huis doden, aldus Ghitis. Daardoor worden supporters tegenstanders. 'Na een reeks zelfmoordaanslagen in de hoofdstad van Jordanië in 2005, waarbij tientallen mensen om het leven kwamen, kelderde de bewondering voor Bin Laden enorm.'

In dat opzicht is het interessant dat ISIS strijders in het buitenland rekruteert, van Europa tot de Verenigde Staten. Kennelijk wordt het steeds moeilijker om steun in eigen regio te vinden. Ghitis: 'Terwijl extremisten steeds meer territorium veroveren, krijgt hun ideologie juist minder voet aan de grond. De oorlog om idealen zijn ze aan het verliezen.'