Muis heeft voorkeur voor vrouwelijke onderzoeker
© Joost van den Broek

Muis heeft voorkeur voor vrouwelijke onderzoeker

Onderzoek bij proefdieren levert vaak een afwijkend resultaat op als het door anderen wordt herhaald. Was de onderzoeker van het andere geslacht?

De wetenschappers ontdekten dat de dieren die met een mannelijke onderzoeker werden geconfronteerd ruim twee keer zoveel stresshormonen in hun bloed hadden dan de dieren die door een vrouw werden geobserveerd

Zet twee muizen in een kooi, laat de een door een man onderzoeken en de ander door een vrouw en de uitkomsten van het onderzoek zijn totaal verschillend. Proefdieren die in het laboratorium met een mannelijke onderzoeker te maken krijgen, raken zo gestresst dat zich in hun lichaam andere processen voordoen, dan wanneer zij een vrouwelijke wetenschapper aan hun kooi krijgen.

Zweedse en Canadese wetenschappers schrijven in het vakblad Nature Methods dat het geslacht van de onderzoekers zoveel uitmaakt voor de studieresultaten dat laboratoria dat in hun studieverslag moeten rapporteren. Het verklaart volgens hen waarom beloftevol onderzoek bij proefdieren zo vaak een afwijkend resultaat oplevert als het door een tweede onderzoeksgroep wordt herhaald.

De wetenschappers deden onderzoek naar de pijnbeleving van muizen en ratten. Zij ontdekten dat de dieren die met een mannelijke onderzoeker werden geconfronteerd ruim twee keer zoveel stresshormonen in hun bloed hadden dan de dieren die door een vrouw werden geobserveerd. Dat maakte nogal wat uit voor de pijnmetingen bij de dieren want stresshormonen kunnen (tijdelijk) de pijn dempen.

Geluid, de trillingen van een langsrijdende trein, de aftershave van een onderzoeker: muizen en ratten raken daardoor van slag

Lichaamsgeur
Het effect van de mannelijke onderzoekers heeft te maken met hun lichaamsgeur. Bepaalde chemische stoffen worden door mannen in een hogere concentratie uitgescheiden. Toen de onderzoekers T-shirts in de kooien legden die de nacht ervoor door de mannelijke en vrouwelijke onderzoekers waren gedragen, zagen zij bij de dieren hetzelfde effect op het stress-niveau.

Frauke Ohl, hoogleraar Dierenwelzijn en Proefdierkunde aan de Universiteit Utrecht, wijst erop dat proefdieren uiterst gevoelig zijn voor omgevingsfactoren. Geluid, de trillingen van een langsrijdende trein, de aftershave van een onderzoeker: muizen en ratten raken daardoor van slag. Interessant, zegt ze, dat ook het geslacht van de onderzoeker een rol speelt maar dat betekent nog niet dat daarmee alle verschillen tussen proefdierstudies kunnen worden verklaard.

Opmerkelijk genoeg vermeldt het onderzoek bijvoorbeeld niet of de mannelijke onderzoekers deodorant gebruikten, en of de vrouwelijke wetenschappers de pil slikten. Dat maakt nogal wat uit voor de geur die ze verspreiden, zegt Ohl, en dus voor de stress-respons bij de dieren.

Onderzoekers die het gedrag van dieren observeren, zullen de dieren altijd eerst een tijdlang verzorgen. [...] Is de muis eenmaal gewend, dan is er weinig meer aan de hand.

Frauke Ohl, hoogleraar Dierenwelzijn en Proefdierkunde aan de Universiteit Utrecht

De vraag is bovendien of de studie de praktijk van het proefdieronderzoek helemaal goed weerspiegelt, zegt Ohl, die aan de Utrechtse faculteit diergeneeskunde al jaren onderzoek doet naar stress bij dieren. Wie veel met proefdieren werkt, vertelt ze, weet dat je nooit opeens dingen moet doen die de muis niet herkent. 'Onderzoekers die het gedrag van dieren observeren, zullen de dieren altijd eerst een tijdlang verzorgen. Zodat de muis snapt dat het niet een mens is maar deze mens die voortdurend in de buurt is. Is de muis eenmaal gewend, dan is er weinig meer aan de hand.'

Dat maakt ook dit onderzoek duidelijk. De stress die de dieren ondervonden door de confrontatie met een mannelijke onderzoeker was na een half uur nagenoeg verdwenen.