Wordt grachtengordel Werelderfgoed?

De VN-organisatie Unesco zal naar verwachting morgen of zaterdag de 17de eeuwse Amsterdamse grachtengordel uitroepen tot Werelderfgoed. De VN-commissie die moet beslissen over de 39 potentiële nieuwe kandidaten voor de Werelderfgoedlijst, is sinds afgelopen zondag in Brazilië in conclaaf.

Volgens betrokkenen moet het raar lopen, wil Amsterdam niet worden verkozen. De gemeente ziet de status van Werelderfgoed als een bekroning van haar monumentenbeleid. Maar anderen vrezen Venetiaanse toestanden, met een binnenstad als openluchtmuseum waar niemand meer woont en niks mag.De benoeming tot Werelderfgoed brengt inderdaad bepaalde verplichtingen met zich mee, zegt gemeentewoordvoerder Edwin Oppedijk. Een stad die zich aanmeldt voor de lijst, conformeert zich aan de opgave het cultureel erfgoed zo veel mogelijk intact te laten. ‘Stel dat we van de binnenstad een soort Eindhoven zouden willen maken, dan kun je natuurlijk ook weer van de lijst worden geschrapt.’ In het buitenland botste de visie van Unesco al meer dan eens met de bouwplannen van een tot Werelderfgoed uitgeroepen gebied. De Dom van Keulen werd in 2004 op de rode lijst van ‘bedreigd Werelderfgoed’ geplaatst, omdat de stad plannen had een wolkenkrabber tegenover het monument te bouwen. Het dreigement van Unesco was voldoende om de bouwtekeningen in de prullenbak te doen belanden. Dresden trok zich minder aan van het wijzende vingertje. Het dal van de Elbe, vlak bij de Oost-Duitse stad, werd in 2004 toegevoegd aan de Werelderfgoedlijst, maar vorig jaar alweer geschrapt. Reden was de aanleg van de 635 meter lange Waldschlösschenbrug dwars door het gebied, die het Elbedal volgens Unesco onherstelbaar ontsiert. OverschaduwenOp dit moment is het buigen of barsten voor het Russische Sint Petersburg, dat van plan was toestemming te geven voor de bouw van de ruim 400 meter hoge Gazprom-toren die de hele stad zal overschaduwen. Unesco laat er geen misverstand over bestaan: als die wolkenkrabber er komt, gaat de 18de eeuwse binnenstad van de erfgoedlijst af.Ook in Amsterdam bestaat bij sommigen de vrees dat de status als Werelderfgoed de ontwikkeling van de stad zal remmen. De VVD-fractie heeft het eerste voorbeeld al paraat: een adviescommissie van Unesco liet zich vorig jaar negatief uit over het plan van de Universiteit van Amsterdam om op het Binnengasthuisterrein een deel van de bebouwing te slopen ten behoeve van de nieuwe bibliotheek. De goedkeuring die de gemeente aanvankelijk aan de bouwplannen had gegeven, staat daardoor nu weer ter discussie. ‘Unesco wordt momenteel te pas en te onpas misbruikt om onze binnenstad te bevriezen en te laten inslapen’, aldus de VVD.Ook Rogier van Kralingen, binnenstadbewoner en initiatiefnemer van de vorig jaar opgerichte actiegroep Ai! Amsterdam (tegen de betuttelende regels in de stad), maakt zich zorgen. ‘Het probleem is niet de Unesco-benoeming op zich, maar wat de gemeente ermee gaat doen. Als ze zo doorgaat met regeltjes opleggen, is de creatieve industrie straks helemaal uit het centrum weg.’ Volgens Van Kralingen is het risico dat de Amsterdamse binnenstad een soort Venetië wordt, een openluchtmuseum vol toeristen, maar zonder de levendigheid van de eigenlijke bewoners. ‘En dan tast je juist het handelsmerk van Amsterdam aan: de openheid, de vrije sfeer waarin alles kan. Dat is waarvoor buitenlanders naar de hoofdstad komen, die komen niet alleen voor de oude huizen.’ Onrustbarende voortekenenDe onrustbarende voortekenen zijn er volgens Van Kralingen al. ‘Restauranthouders mogen menukaarten niet meer op straat zetten, bankjes aan de gracht die er al dertig jaar stonden, moeten ineens worden weggehaald.’ Hij noemt het voorbeeld van een pand aan de Prinsengracht, dat voorheen werd geplaagd door graffiti. ‘De eigenaar heeft er een prachtige muurschildering op laten maken door The London Police. De hele buurt is er blij mee, en nu moet het van de gemeente worden weggehaald omdat het niet past in het Unesco-verhaal.’ Maar volgens het stadsbestuur heeft dat allemaal niks te maken met de eventuele benoeming. ‘Er komen geen regels bij, er gaan geen regels af. Amsterdam had al een strikt welstandsbeleid en de grachtengordel was al een beschermd stadsgezicht’, zegt Oppedijk. De toevoeging aan de Werelderfgoedlijst is volgens hem niet meer en niet minder dan een bekroning, een eer.Walther Schoonenberg is secretaris van de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad. Hij en zijn vrienden lobbyden vijftien jaar bij Unesco. ‘Het stadsplan zoals dat in de 17de eeuw in Amsterdam is aangelegd, is uniek in de wereld, dat verdient bescherming. De bevestiging van Unesco is voor ons een troefkaart in toekomstige discussies over hoe we omgaan met de binnenstad.’