Schrijfster Elizabeth Gilbert op TED.
Schrijfster Elizabeth Gilbert op TED. © UNKNOWN

Hoe word je een goede spreker? 8 tips voor een goede speech

Niet drentelen, geen ehhhm's, geen Powerpoint. Een misstap tijdens het speechen is zo gemaakt. Hoe word je wel een goede spreker? Op de dag van Tedx Amsterdam tips van deskundigen Machteld Kooij en Gijs Weenink.

1. Hardop
De Griekse redenaar Demosthenes (384-322 voor Chr.) oefende het spreken aan zee boven de branding en de wind uit om zijn stem kracht te geven.  'Oefen niet prevelend achter de computer maar houd je speech vooraf in de betreffende zaal, als de techniek bezig is op te zetten', zegt presentatie- en mediatrainer Machteld Kooij. 'Mensen vinden dat vaak doodeng. Maar daarna lijkt een volle zaal opeens heel intiem.'

Ook belangrijk: je voorkomt zo de zenuwachtige trilling in je stem. De Amerikaanse hoogleraar Cultural Diplomacy Cynthia Schneider die sprak op TEDx is volgens Kooij een perfect voorbeeld van iemand die laag in haar stem zit, zonder een spoor van zenuwen. Gijs Weenink van de DebatAcademie: 'Als je stem door zenuwen omhoog gaat, leg dan je hand op je buik en je stem zal automatisch dalen.'

2. Verras!
'Zet je publiek op het verkeerde been', zegt Gijs Weenink. Zoals generaal van Uhm die bij zijn TED-speech met een mitrailleur op het podium verscheen of advocaat Max Moszkowicz die ooit een flikflak in de rechtszaal deed om daarna een mes van 30 centimeter onder zijn kleren vandaan te halen. Dit om aan te tonen dat een verdachte best in staat was om een groot mes onder zijn pyjama te verbergen.  

Het beste medicijn tegen zenuwen tijdens een speech is een verrassend begin, meent Machteld Kooij. Prinses Máxima begon vorig jaar haar toespraak tijdens de uitreiking van de Appeltjes van Oranje met het hartelijk welkom heten van de aanwezigen. 'Zo saai', zegt Kooij. Neem een voorbeeld aan het TEDx praatje van wetenschappelijk auteur Michael Shermer. Hij begint met een  demonstratie van een marihuana-detector.

3. Introduceer een crime-scène
Zet de luisteraar zo snel mogelijk op een plek waar iets gaat gebeuren, zegt Kooij.  'De wiskundige Marcus Sautoy op TEDx begint zijn talk met '30 mei 1832... Een schot klonk. Een jongeman die naar de markt loopt, wordt geraakt in zijn nek.' Daarna komt er een ingewikkeld wiskundig verhaal, maar je hebt de aandacht.' Mensen hebben de neiging eerst te vertellen wat ze gaat vertellen, het dan te vertellen en het daarna nog eens samen te vatten. 'Vergeet die verschrikkelijke erfenis uit de jaren '70.'

4. Wees persoonlijk
Vaak vertellen mensen een anekdote in de jij-vorm. 'Heb je ook wel eens gehad dat..' Praat liever in de ik-vorm, zegt Machteld Kooij. De zaal reageert als je iets vanuit jezelf vertelt. Michelle Obama vertelde in haar speech over haar vader die met MS kampte. 'Ik zie hem nog staan, boven aan de trap... ik stond daar naast m'n broer...' Dat kweekt sympathie.

5. Weg met de powerpoint
Gebruik geen hulpmiddelen als PowerPoint, Prezie of filmpjes. 'Alleen als je meer licht geeft dan het scherm mag je zo'n hulpmiddel gebruiken', zegt Gijs Weenink. 'Steve Jobs zei: 'People who know what they're talking about don't need PowerPoint.' Je kunt wel iets laten zien zoals een product, een foto of een landkaart maar leun er niet op. Zorg dat je de speech uit je hoofd kent. 'In het boek Het geheugenpaleis van Joshua Foer kun je lezen hoe sprekers en acteurs dit in de afgelopen 2500 jaar hebben gedaan.'

6. Niet drentelen
Had je vijftien jaar geleden nog de Eelco Brinkman shuffle, nu is het uit de mode om over het podium te drentelen. 'We willen krachtige mensen die stevig staan en met hun ogen en handen bewegen, geen gewiebel', zegt Machteld Kooij. Oprah Winfrey's afscheidsspeech is volgens haar een succesvol voorbeeld.

Minder succesvol is Michael Sandel die tijdens zijn TEDx-talk maar heen en weer blijft ijsberen. De ideale houding: 20 centimeter uit elkaar, knieën van het slot en armen, handen en je mimiek hun werk laten doen. 'Balletdansen oefenen kaarsrecht stilstaan door op een kruk te staan', zegt Gijs Weenink. 'Kijk naar de speeches van Obama, hij staat kaarsrecht.'

7. Lange leve de stilte
In het dagelijks leven spreek je met ongeveer 180 woorden per minuut. Een zaal met publiek kan maximaal 120 woorden per minuut aan. 'Schrijf en oefen je speech op maximaal 100 woorden per minuut. Hoe groter de stilte, hoe groter de leider', zegt Gijs Weenink. 'Stiltes geven de boodschap impact. De meeste mensen zijn bang voor de stilte en vullen deze graag op met ehhhm.'

8. Puberproof
Een goede voorbereiding van een nieuwe speech duurt ongeveer 20 uur, zegt Weenink. 'Je speech moet minimaal puberproof zijn. Pubers hebben een feilloos gevoel voor helderheid, duidelijkheid en overtuigingskracht en hebben een sterke allergie voor vaagheid, onduidelijke boodschappen, afkortingen en jargon.'

Gijs Weenink directeur van de DebatAcademie gespecialiseerd in het leiden en presenteren van debatten.
Machteld Kooij is media- en presentatietrainer. Ze traint politici en presentatoren.