'Idee van Janmaat om asielzoekers aan het werk te zetten, was zo slecht nog niet'
© ANP

'Idee van Janmaat om asielzoekers aan het werk te zetten, was zo slecht nog niet'

Als we iets eerder naar Hans Janmaat hadden geluisterd, dan was de asielzoeker niet verdwenen in een ondergronds netwerk van stam- en lotgenoten, schrijft Meindert Fennema.

 
Hans Janmaat zei destijds: 'Zet die vluchtelingen aan het werk, het liefst bij de dijkverzwaring'

Het beste idee van 2013, onder die titel werd onlangs een boek gepubliceerd waarin 150 wetenschappers, journalisten en kunstenaars werd gevraagd een goed idee op papier te zetten. Ik behoor niet tot de 50 beste wetenschappers, de 50 beste journalisten of de 50 beste kunstenaars van Nederland, maar als allrounder mocht ik ook mee doen. In mijn bijdrage schreef ik dat het beste idee van 2013 twintig jaar geleden gelanceerd werd door Hans Janmaat, die nu al weer 11 jaar dood is. Hij zei destijds: 'Zet die vluchtelingen aan het werk, het liefst bij de dijkverzwaring'.

Een uitstekende suggestie, die helaas nooit is uitgevoerd. Ik bedoel niet zozeer het laatste deel van Janmaats uitspraak, maar wel het eerste.

Nieuwe arbeidskrachten
Wat was dat mooi geweest als zijn suggestie was opgevolgd: dat iedere asielzoeker in de periode dat hij wachtte op de uitspraak over hun asielaanvraag iets zou doen aan maatschappelijke dienstverlening, niet noodzakelijk in zijn eigen beroep, maar in de vorm van een stage bij de plattelandsvrouwen van Stellingwerf, Greenpeace, Human Rights Watch, de carnavalsvereniging in Venlo, de brancheorganisatie van het midden- en kleinbedrijf, de Nederlandse Hartstichting, het Rode Kruis, Natuurmonumenten, woningbouwcorporatie Vestia, noem maar op.

Zij waren dan in aanraking gekomen met Nederland op zijn breedst: het maatschappelijke middenveld. De gemiddelde Nederlander had zich een beeld kunnen vormen van de gemiddelde vluchteling. Die genoemde organisaties hadden een oogje in het zeil kunnen houden. Nederlandse ondernemers hadden hun oog kunnen laten gaan over het potentieel aan nieuwe arbeidskrachten.

 
Toen ik dit opschreef, kon ik niet weten dat dit idee nu eindelijk wordt uitgevoerd.

Dan waren die asielzoekers niet terechtgekomen in troosteloze opvangkampen, door Ayaan Hirsi Ali zo treffend beschreven in haar autobiografie 'Mijn vrijheid'. Misschien wel goed bedoeld (en zelfs dat kun je je afvragen), maar peperduur en met veel perverse prikkels, want ledigheid is des duivels oor kussen.

Aan Nederland hechten
Natuurlijk, het probleem van de uitgeprocedeerde asielzoekers was er niet mee opgelost, maar zeker ook niet door verergerd. De asielzoeker was immers niet verdwenen in een ondergronds netwerk van stam- en lotgenoten.

De oplossing van Janmaat had ervoor gezorgd dat de organisaties die in Nederland het maatschappelijk middenveld vormen beter op de hoogte waren geweest van de frequentie waarmee de IND haar eigen tijdslimieten overschreed. Wachttijden waren niet in jaren, maar in maanden uitgedrukt. Nurten Albayrak was nooit directeur geworden van het COA en had zich dus ook niet in de nesten kunnen werken.

Toen ik dit opschreef, kon ik niet weten dat dit idee nu eindelijk wordt uitgevoerd. Op 1 november j.l. stond op de voorpagina van de Volkskrant dat de nieuwe directeur van de COA, Jan Kees Goet, van plan is om vluchtelingen die wachten op een uitspraak over hun asielaanvraag de gelegenheid te geven om als vrijwilliger aan de slag te gaan. 'Daarmee is de tijd voorbij dat asielzoekers zo spartaans mogelijk worden opgevangen om maar de voorkomen dat ze zich aan Nederland hechten.' Bravo!

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar en columnist voor Volkskrant.nl. Onlangs verscheen zijn eerste roman Het slachthuis.