'Besmeur de Zwarte Piet-traditie en je hebt het Nederlandse volk op je dak'
© ANP

'Besmeur de Zwarte Piet-traditie en je hebt het Nederlandse volk op je dak'

Uit protest tegen Zwarte Piet hielden Surinaamse Nederlanders vroeger hun kinderen thuis op 5 december, herinnert Meindert Fennema zich. Dat durft men nu niet meer zo snel. 'Het is alsof men tijdens het Sinterklaasfeest niet graag herinnerd wordt aan het verleden.'

 
De lange lijst van protestacties vond haar voorlopig einde met de ruzie tussen Gario en Cesare, waardoor hun actiegroep Zwarte Piet Is Racisme uiteengevallen is

Vanaf het moment dat de Surinamers massaal naar Nederland kwamen, is er verzet geweest tegen de kleur van de knecht van Sinterklaas. 'Ook al ben ik zo zwart als roet, ik meen het toch goed' zongen wij vroeger op school. Tegenwoordig schijnen de meeste Nederlanders te vinden dat het Sinterklaasfeest niets met racisme te maken heeft. Sterker nog twee Antilliaanse mannen, Gario en Cesare, die vorig jaar bij de intocht van Sinterklaas in Dordrecht een T-shirt droegen met de tekst 'Zwarte Piet Is Racisme' werden terstond in de boeien geslagen.

Thuisblijven
Nu durft geen zwarte Nederlander meer actie te voeren. Dat was in de jaren zeventig en tachtig wel anders, zoals Hassan Bahara in de Groene Amsterdammer van 29 november laat zien. Uit die tijd herinner ik mij de discussies onder Antillianen en Surinamers over de vraag of men op 5 december zijn kinderen wel naar school zou moeten laten gaan. Voor mijn Antilliaanse vrouw was dat een lastig dilemma: zij vond Sinterklaas een racistisch en katholiek feest, maar zij wilde haar eigen dochter niet graag aan de hoon van haar klasgenoten en het neerbuigende medeleven van de blanke ouders blootstellen.

Mijn dochter vierde dus Sinterklaas op school, maar Surinaamse vrienden hielden hun zoontje thuis. Destijds werd die laatste optie nog gerespecteerd. Ik vrees dat je thans een onderwijsinspecteur aan de deur krijgt als je als Surinaamse, Marokkaanse of Ghanese Nederlander je kinderen op 5 december thuis houdt. Niemand in de Surinaamse gemeenschap durft zijn stem nog te verheffen, want de woede van het Nederlandse volk tegen een ieder die haar tradities besmeurt, is verschrikkelijk.

Uitvinding
De lange lijst van protestacties vond haar voorlopig einde met de ruzie tussen Gario en Cesare, waardoor hun actiegroep Zwarte Piet Is Racisme uiteengevallen is. De etnograaf John Helsloot heeft laten zien dat Zwarte Piet eigenlijk een uitvinding is van de leraar Jan Schenkman, die in 1850 het Sinterklaasfeest nieuw leven in wilde blazen. De tweede helft van de 19de eeuw was een periode waarin veel tradities werden uitgevonden. Koninginnedag werd in 1890 ingesteld en de 1 mei viering stamt uit diezelfde periode.

Veel mensen die tegen Zwarte Piet ten strijde trekken, vertellen graag dat de Amerikanen die naar Nederland komen hun oren niet geloven als men ze vertelt dat Sinterklaas een zwarte knecht heeft. Een zwart geschminkte blanke: het zou in de VS onbestaanbaar zijn. Die Amerikanen komen dan kennelijk niet uit New Orleans, want daar wordt al vanaf 1909 het Carnaval gevierd (Mardi Gras) met een blanke en een zwarte koning Carnaval. Ook de carnavalsverenigingen zijn raciaal gescheiden. De blanke Koning Carnaval komt net als Sinterklaas al vóór Mardi Gras per luxe jacht aan. De zwarte Zoeloe Koning Carnaval komt ook per boot, maar zijn boot is een eenvoudige platbodem en hij meert aan aan de achterkant van Canal Street. Blanke en zwarte carnavalsverenigingen hebben ook hun eigen club. De Rex club en de Zulu Social Aid and Pleasure Club.

Mardi Gras
Veel zwarte Amerikanen in de Mardi Gras Parade zijn geschminkt en zij deden mij, toen ik tien jaar geleden in New Orleans Mardi Gras vierde, erg aan Zwarte Piet denken. Het viel mij ook op hoe veel relaxter de verhouding tussen zwart en blank in New Orleans was, vergeleken bij de rassenverhoudingen in andere delen van de VS. Dat heeft mogelijk te maken met het Caribische karakter van de stad, waar de rasvermenging van oudsher veel sterker was dan die in de rest van de VS. Toch was het voor een buitenstaander bijna onmogelijk om de Mardi Gras parade anders te zien dan als een maskerade van de traditionele rassenverhoudingen.

Ik denk niet dat veel Nederlanders dat in het geval van Mardi Gras zullen ontkennen, maar als het over hun eigen Sinterklaasfeest gaat, lijkt dat inzicht opeens ver weg. Het is alsof men tijdens het Sinterklaasfeest niet graag herinnerd wordt aan het verleden, terwijl het feest zelf juist aan dat verleden zijn betekenis ontleent. Het Nederlandse centrum voor volkscultuur en immaterieel erfgoed wil Sinterklaas zelfs op de UNESCO lijst voor immaterieel erfgoed laten plaatsen.

Zwarte Piet hoeft van mij niet afgeschaft te worden - dat kan ook niet - maar laten we tenminste de mensen die zich aan het racistische karakter van dat feest storen, respecteren.

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar politieke theorie.