Maxima op de piste in Lech
Maxima op de piste in Lech © PHOTO NEWS

'Titel Maxima was een open debat waard geweest'

Prinses Maxima gaat straks de titel van koningin dragen. Het was verstandig geweest als daar op een transparante manier een debat over was gevoerd, schrijft Roderik van Grieken. 'De monarchie is anno 2013 geen vanzelfsprekendheid meer.'

 
Bij een Koning hoort een Koningin, anders begrijpt mijn dochter het niet meer.
Alexander Pechtold
 
Ik vind het een grote eer om koningin Beatrix te mogen opvolgen
Prinses Maxima

De afgelopen weken is onder ander op de website van de Volkskrant al meerdere keren gediscussieerd over het besluit dat prinses Maxima vanaf 30 april aanstaande de titel koningin gaat dragen.   

Zo koos hoogleraar Wim Voerman voor een juridische benadering voor het vraagstuk of Maxima nu wel of niet koningin genoemd moet gaan worden. Volgens de juridische weg is de beslissing te voortvarend genomen, aldus Voerman. Maar uit de meeste reacties blijkt toch dat het met name om een gevoelskwestie gaat.

Citaten
Wat mij betreft valt de afweging terug te voeren naar twee mooie citaten die ik de afgelopen periode over de kwestie voorbij zag komen. Het was goed geweest wanneer hier een open debat over gevoerd was in plaats van een niet-transparante beslissing.

Symbool voor de argumenten voor de titel koningin voor Maxima staat wat mij betreft een citaat van Alexander Pechtold toen het vraagstuk ongeveer twee jaar geleden voor het eerst ter sprake kwam: 'Bij een Koning hoort een Koningin, anders begrijpt mijn dochter het niet meer'.

En inderdaad, het klinkt volstrekt logisch om naast de aanstaande koning Willem Alexander Koningin Maxima te hebben. Onze eerdere koningen Willen I, II en III hadden ook een koningin naast zich. Daarnaast is het in andere landen gebruik om naast het mannelijke staatshoofd de koning een koningin te hebben. Einde discussie zou je zeggen.

Prins
Maar daarmee is de kous niet af. Sinds in 1898 Wilhelmina als eerste koningin de troon besteeg hebben de echtgenoten van onze vrouwelijke staatshoofden altijd de titel prins gekregen. Dit om eventuele verwarring over wie het staatshoofd was te voorkomen. In het Verenigd Koninkrijk wordt koningin Elisabeth dan ook vergezeld door prins Philip volgens diezelfde gedachte.. Maar, zo redeneren de voorstanders van koningin Maxima, het is niet meer van deze tijd om dit onderscheid aan te brengen. Voor iedereen is duidelijk dat Willem Alexander ons staatshoofd is en Maxima zijn echtgenote. Het zou denigrerend of discriminerend zijn om haar qua titel zo nadrukkelijk onder Willem Alexander te plaatsen. Daarnaast zullen zij het koningschap samen gaan vervullen; als team.

Eer
Dat brengt mij bij het tweede citaat. Maxima zelf zei een paar dagen na de bekendmaking van de abdicatie: 'Ik vind het een grote eer om koningin Beatrix te mogen opvolgen'. Het was duidelijk wat de prinses bedoelde maar het voelde wel heel erg ongemakkelijk. En dat is wat mij betreft de essentie van de redenering van de tegenstanders van de titel koningin Maxima. Maxima volgt Beatrix niet op. Dat doet Willem Alexander. Net als haar voorgangers Claus, Bernhard en Hendrik is Maxima formeel ondergeschikt aan haar partner. Haar functie is afhankelijk van die van Willem Alexander. Zou hem iets overkomen dan heeft dit direct gevolgen voor haar positie.

De formele taken die toebehoren aan het staatshoofd zullen altijd door Willem Alexander worden verricht. Hij beëdigt nieuwe regeringen. Hij leest de Troonrede voor terwijl zij er naast zit op een kleinere troon. Zo is het altijd geweest en zo zal het blijven. Het is niet zo dat zij deze taken om en om zullen gaan vervullen. Natuurlijk zullen Willem-Alexander en Maxima als team opereren zoals de voorstanders van de koninginnetitel aanvoeren. Maar daarin verschillen zij niet van Beatrix en Claus.

Claus
Koningin Beatrix heeft veelvuldig verteld over hoe belangrijk de rol van Claus is geweest bij het vervullen van haar functie. De formulering is hier heel belangrijk. De rol die vervuld moet gaan worden is die van staatshoofd en die functie is straks aan Willem Alexander toebedeeld. De taak van Maxima is toch vooral het ondersteunen van haar man in die rol, net zoals haar voorgangers dat gedaan hebben. 

Uiteraard in een stijl die past in de tijdgeest van nu. Eigenlijk is de afweging dus tussen het internationaal gebruikelijke en meer in het sprookje passende beeld van de koning en de koningin of voor het Nederlandse gebruik van meer dan een eeuw en de meer functionele keuze van koning en prinses. Maakt het wat uit? Op het eerste gezicht niet. Maxima is razend populair en heeft haar taak de afgelopen jaren voortreffelijk vervuld. Haar positie lijkt onomstreden en volgens mij gunt een overgrote meerderheid haar de titel koningin van harte.  

Toch denk ik dat het verstandiger was geweest wanneer de keuze voor de titel transparanter was geweest en open voor debat. De monarchie is anno 2013 geen vanzelfsprekendheid meer ook al is er wel grote steun voor de Oranjes vanuit de bevolking. De positie van het aankomende koningspaar is in deze tijd veel kwetsbaarder dan die van al hun voorgangers. De komende jaren zal het zoeken zijn naar de invulling die Willem Alexander en Maxima aan hun rol gaan geven. Ik denk dat het ook in hun belang is dat daar waar dit kan de bevolking  daar bij betrokken wordt. Dit zal de draagkracht voor de monarchie alleen maar ten goede komen!

Overigens hebben mijn ouders mij het verschil tussen koningin Beatrix en prins Claus altijd prima kunnen uitleggen dus daar hoeft Pechtold zich sowieso geen zorgen om te maken!

Roderik van Grieken is directeur van het Nederlands Debat Instituut