Freek de Jonge gisteravond tijdens Zomergasten.
Freek de Jonge gisteravond tijdens Zomergasten. © NPO

'Freek de Jonge was de gewiekste regisseur van zijn eigen Zomergasten'

Freek de Jonge bouwde zijn optreden in Zomergasten zorgvuldig op, schrijft Paul Onkenhout. 'In het begin riep hij wat irritatie op, toch, door iets te nadrukkelijk op de stoel van de regisseur en de presentator te gaan zitten.'

Dit is allemaal ondenkbaar, zei gast Freek de Jonge gisteravond aan het begin van het derde uur van Zomergasten tegen presentator Wilfried de Jong. Hij verwoordde een algemeen gevoel. De beelden van het neergestorte vliegtuig in de akkers, de mannen met de geweren, iedereen zag het en tegelijkertijd was het allemaal ondenkbaar.

De Jonge paste de keuze van zijn fragmenten op het laatste moment aan. Zaterdag had hij contact opgenomen met de VPRO. Rampvlucht MH17 keerde regelmatig terug, zonder dat het een hoofdthema werd. De Jonge doseerde bekwaam. Mensen willen bevestigd worden in hun treurnis, dat is nu voelbaar, lichtte hij toe.

Het fragment dat hem deed verzuchten dat het allemaal ondenkbaar was, kwam uit het NOS Journaal van zaterdagavond. Separatisten intimideerden teamleden van de OVSE op de rampplek. Er zijn allerlei elementen om deze samenleving in één klap te vernietigen, zei De Jonge, en het is veel dichterbij dan we denken.

Bij deze gelegenheidsrecensent bestond vooraf enige angst over de eerste aflevering van Zomergasten. De miskenning, het geklaag, het gebrek aan zelfspot: dit zou weleens kunnen uitdraaien op een drie uur durende onemanshow waarin de hoofdpersoon zichzelf op een schild hijst  en luidkeels zijn eigen verdiensten bezingt.

Minder over Freek de Jonge
De angst bleek onterecht. Het ging minder over Freek de Jonge dan verwacht. Behendig laveerde hij tussen grote en kleine thema's. Zijn zelfverzekerdheid bleef binnen de grenzen.

Het voelde als een revanche, wat vreemd was voor iemand met zijn staat van dienst. Misschien toch iets te vaak het hoogste woord gevoerd en ruzie gemaakt in televisieprogramma's, dat was het misschien.

We zagen krachtige, tot de verbeelding sprekende fragmenten met onder anderen Charlie Chaplin, Danny Kaye, Wim Wenders, Tiger Woods en Bob Dylan en we hoorden de bijna 70-jarige cabaretier vertellen over het kunstenaarschap, sport, politiek en een huilende kameel in Mongolië - géén grap.

In het begin riep hij wat irritatie op, toch, door iets te nadrukkelijk op de stoel van de regisseur en de presentator te gaan zitten: 'Zal ik hier vóór het fragment iets over zeggen of erna?'

Het kwam hem op een standje van een van de vorige presentatoren te staan, oud-presentator (2010 en 2011) Jelle Brandt Corstius. 'Freek neemt de regie over van de presentator (en de regisseur). Bloedje-irritant', twitterde hij.

Opluchting De Jong
Brandt Corstius kreeg er spijt van. Later: 'Nu is het leuk, leuk gesprek. En hele originele fragmenten. Allemaal kijken naar Zomergasten!' Niet voor niets stelde Wilfried de Jong aan het einde met enige opluchting vast dat zijn gast zich niet als een belerende domineeszoon had gemanifesteerd.

De Jonge bouwde zijn optreden zorgvuldig op. Het eerste deel was zwaar, het tweede lichter en persoonlijker. Hij had zich voortreffelijk voorbereid en was de gewiekste en bijna voortdurend ernstige regisseur van zijn eigen Zomergasten, van begin tot eind.

En ja, over die vermeende miskenning ging het ook. Presentator De Jong kon moeilijk anders. De Jonge reageerde kalm en gaf het toe. 'Ik ben een gevoelig mens, want ik ben een kunstenaar.'

Bovendien heeft hij het recht iets terug te zeggen als hij wordt aangepakt, legde hij uit. 'Iemand als Van Gaal moet er ook altijd maar tegen kunnen dat hij wordt aangepakt. Laat die man met rust.' Kort beklaagde hij zich erover dat hij tegenwoordig wordt beoordeeld op grond van een paar tv-fragmenten. 'Er is nog steeds verwarring over wie ik ben en wat ze met me aan moeten.'

Freek de Jonge had zondag vaak gelijk.