Ten Oorlog, het magnum opus van de Vlaming Tom Lanoye, voert de Toneelcanon aan.
Ten Oorlog, het magnum opus van de Vlaming Tom Lanoye, voert de Toneelcanon aan. © ANP

Toneelcanon moet heropvoeringen stimuleren

Gistermiddag is in Amsterdam bij de Koninklijke Academie van Wetenschappen (KNAW) de 'toneelcanon' gelanceerd: een website met de 25 belangrijkste toneelstukken uit het Nederlandse en Vlaamse repertoire.

Ten Oorlog (1997), het twaalf uur durende magnum opus van Tom Lanoye, vrij naar de koningsdrama's van William Shakespeare, bekleedt de eerste plek, gevolgd door Lucifer (1654) van Joost van den Vondel en de trilogie Leedvermaak, Rijgdraad en Simon (2002) van Judith Herzberg. Vanzelfsprekend ontbreken Op Hoop van Zegen (1900) van Herman Heijermans), Een bruid in de morgen (1955) van Hugo Claus en Gysbreght van Aemstel (1637) van Joost van den Vondel niet.

De shortlist van 25 volgt uit een longlist van 100 toneelklassiekers - ook te vinden op de site - ingebracht door 30 geraadpleegde experts waaronder toneelcritici, regisseurs en theaterwetenschappers. Zij werden gevraagd naar de best speelbare stukken uit het Nederlandstalig toneelrepertoire. Hoe vaker een stuk werd genoemd, hoe hoger de plek.

De keuze en de rangorde zijn, zoals altijd bij een canon, arbitrair. Waarom wel Gif (2009) van Lot Vekemans en niet haar Truckstop (2010), dat deze zomer als eerste Nederlandse toneeltekst in Franse vertaling doordrong tot het hoofdpodium van Festival Avignon? Ook ontbreken opvallend veel Vlaamse auteurs, zoals Paul Pourveur, Arne Sierens en Peter de Graef.

Volgens universitair docent theaterwetenschap Rob van der Zalm (met Bart Ramakers en René van Stipriaan initiatiefnemer van In Reprise) heeft de disbalans tussen Vlaamse en Nederlandse toneelstukken te maken met het overwicht aan Nederlanders onder de geraadpleegde experts. Hij hoopt dat de canon continu tegen het licht wordt gehouden en waar nodig ververst.

Opvallend veel Vlaamse auteurs ontbreken op de lijst

Van ieder toneelstuk is documentatie op de site beschikbaar, zoals oer- en heropvoeringen en, wanneer het auteursrecht dat toelaat, de volledige tekst.

De initiatiefnemers hopen met deze canon heropvoeringen te stimuleren. 'We dagen makers uit te grasduinen in de lijst om te ontdekken dat bestaande toneelteksten anno 2016 veel zeggingskracht kunnen hebben.' Ook acteur Gijs Scholten van Aschat, die via een opgenomen speech vanuit Antwerpen de lancering opende, benadrukte het belang van een herwaardering van Nederlandstalig toneelrepertoire, door drama's van een actuele context te voorzien. Hij citeerde daarbij uit de oudste Nederlandse, politiek-pornografische klucht, Het gestoorde naaipartijtje van Willem de vde (1786) van Harmodius Friso, met een openingszin van Giertje (niet te verwarren met Kniertje uit Op Hoop van Zegen). Scholten van Aschat poneerde een idee voor een wedstrijd onder theateropleidingen om scènes van klassiekers door studenten opnieuw te laten spelen, onder supervisie van ervaren acteurs.

De nieuwe enscenering van De Troje Trilogie (Koos Terpstra), die sinds vorige week in een regie van Paul Knieriem door Nederland toert, is het eerste effect van deze canon van de Nederlandse en Vlaamse toneelliteratuur. Bij het doorspitten van de lijst herinnerde Knieriem zich hoeveel hij had gehoord over de oer-opvoering in 1994.