Russen lopen voorbij de poster van de afgelaste balletvoorstelling Nureyev.
Russen lopen voorbij de poster van de afgelaste balletvoorstelling Nureyev. © AFP

Te bloot, te controversieel? Bolsjoi Theater schrapt balletshow rond Russische danslegende: 'Nog niet af'

Corruptiebeschuldigingen, mogelijke censuur en de controversieelste balletdanser uit de Russische geschiedenis. Zie hier de hoofdingrediënten van een enorm schandaal bij het beroemde Bolsjoi Theater in Moskou. Aanleiding voor alle beroering is de plotselinge afgelasting van de wereldpremière van een balletvoorstelling over topdanser en vrijheidsstrijder Rudolf Nureyev.

Reikhalzend was ernaar uitgekeken: een balletvoorstelling over Nureyev, de Russische danslegende die vanwege zijn magnifieke sprongkracht en intense dansstijl ooit door de Nederlandse choreograaf Hans van Manen werd omschreven als 'de tweede God van de danskunst'. Maar Nurejev was meer dan dat. Zeker nadat hij in juni 1961, na een show met het Kirov Ballet in Parijs, de Sovjet-Unie de rug toekeerde en politiek asiel aanvroeg in Frankrijk.

Het leverde Nureyev, midden in de Koude Oorlog, in het Westen de status op van wereldster én strijder voor de artistieke vrijheid. In zijn vaderland werd hij echter door het communistische regime verketterd, resoluut uit de Russische danshistorie gewist en tot persona non grata verklaard. Pas na de val van de Sovjet-Unie en vlak voor zijn dood, bijna 25 jaar geleden, kreeg Nureyev eindelijk toestemming om Rusland weer te bezoeken.

Homoseksualiteit

Geen wonder dus dat het Bolsjoi Theater een balletvoorstelling over zo'n opmerkelijk dansfiguur groots wenste aan te pakken. De veelgeprezen Ilja Demutsky, die onder meer muziek componeerde voor de Olympische Winterspelen en Paralympische Spelen van Sotsji in 2014,  en de bekende choreograaf en oud-topdanser Yuri Possokhov werden aan het werk gezet. Daarnaast werd er voor het eerst voor een productie van het Bolsjoi een buitenlandse geldschieter aangetrokken: het Franse juweliershuis Van Cleef & Arpels stak ruim een ton in het project.

Maandenlang werd er achter de schermen en in het diepste geheim aan de voorstelling gewerkt. Zelfs welke danser Nureyev zou vertolken, werd niet uit de doeken gedaan. Het enige wat naar buiten kwam was dat dit ballet het belangrijkste evenement van het Bolsjoi Theater van dit seizoen moest worden.

Dansliefhebbers en Ruslandkenners waren geprikkeld. Vooral benieuwd hoe twee belangrijke elementen uit Nureyevs leven behandeld zouden worden: diens homoseksualiteit en zijn dood op 54-jarige leeftijd aan aids. In Rusland bestaat immers een wet die het propageren van homoseksualiteit strafbaar stelt. Bovendien is homofobie onder Russen wijdverbreid.

Censuur?

Het antwoord op die vragen volgde afgelopen vrijdag tijdens de eerste van twee geplande generale repetities. In de balletvoorstelling zou een naaktfoto van Nureyev op het podium te zien zijn geweest. Ook zouden diverse dansers hun mannelijk geslachtsdeel open en bloot getoond hebben Daarnaast zouden diverse verwijzingen naar homoseksualiteit zijn gemaakt.

Dit alles zou zeer tegen de zin van de Russische minister van Cultuur Vladimir Medinski zijn geweest. Hij zou volgens een anonieme bron aan het Russische persbureau TASS persoonlijk opdracht hebben gegeven om de voorstelling per direct te schrappen. Krap drie dagen voor de wereldpremière.

Het Bolsjoi Theater heeft maandag slechts laten weten dat het ballet voorlopig niet door zal gaan. Volgens Vladimir Urin, algemeen directeur van het Moskouse theater, omdat de voorstelling 'nog niet af' zou zijn. Dat wordt door diverse dansers stellig bestreden in de Russische media.

Regisseur Kirill Serebrennikov heeft zich opvallend genoeg niet willen uitlaten over de beslissing om zijn voorstelling over Nureyev af te gelasten. Ook niet nu mogelijk sprake zou kunnen zijn van ingrijpen door minister Mnedinski - en er dus sprake zou zijn van censuur.

Fraude met staatsgelden

Serebrennikov werd in mei nog opgepakt wegens mogelijke betrokkenheid bij fraude met staatsgelden. Zijn arrestatie leidde tot protesten in culturele kringen. Volgens hen zou Serebrennikov niets hebben misdaan maar op de korrel zijn genomen vanwege zijn kritiek op het Kremlin. Hij zou met name in zijn balletvoorstelling De gouden haan (gebaseerd op de opera van Nikolaj Rimsky-Korsakov) de spot hebben gedreven met de Russische president Poetin en zijn regime.  

Of en wanneer de balletvoorstelling over Nureyev nog zal worden opgevoerd is onduidelijk. Het programma van het theater is overvol. Volgens algemeen directeur Urin is er pas volgend seizoen weer ruimte. In plaats van de afgelaste wereldpremière van Nureyev staat voor dinsdagavond nu de voorstelling Don Quichot gepland.