Carlos Denia en Tania Kross.
Carlos Denia en Tania Kross. © Anne van Zantwijk

Tania Kross geeft Carmen terug aan de mensen en vertaalt de opera naar het hier en nu

Theater (opera) - Carmen

Daar staat ze dan, op haar stilettohakken en in een leren jack, die explosieve cocktail van vrouwelijke verleidingskracht en stoere onafhankelijkheid. Operazangeres Tania Kross heeft Carmen, de zigeunerheldin van Bizets opera een update gegeven.

Carmen

Opera

Door Tania Kross

2/10, DeLaMar Theater Amsterdam. T/m 3/12 tournee.

Carmen dolt met anderen, zij laat niet met zich sollen. Als opera over een seksueel vrijgevochten feministe avant la lettre (1875) voelt een vertaling naar het hier en nu logisch.

In de versie van Kross is Don José nog steeds een moederskindje en een weerloos slachtoffer van de liefde, maar de soldaat is getransformeerd tot beveiligingsbeambte. Carmen wordt bij Kross niet gearresteerd omdat ze een collegaatje in de sigarettenfabriek met een mes heeft bewerkt, maar omdat ze een mobieltje heeft gestolen.

Dan is ook nog het grootste deel van het derde bedrijf geschrapt, een decor is afwezig, de cast is teruggebracht tot vijf zangers en Bizets muziek wordt gespeeld door een zevenkoppig ensemble dat flamenco als extra muzikale taal hanteert.

De sobere setting wreekt zich soms, als de zangers het verhaal moeten voortstuwen. Een afgewezen Don José lijkt dan eerder in een zee van ruimte te ijsberen dan op een minnaar die niet meer weet wat hij met zijn leven aanmoet.

Het voelt echter volkomen naturel als danseres Irene Álvarez met stampende hakken het tsjing-boemritme aangeeft van de beroemde operaprelude die barst van het stierenvechtersbravoure. Arrangeur Thijs Borsten heeft Bizets muziek niet zozeer in een flamencokeurslijf gedwongen, maar de Spaanse invloeden die toch al ruim voorradig zijn in Bizets opera omhooggetild en meer reliëf gegeven.

Het voelt volkomen naturel als danseres Irene Álvarez met stampende hakken het tsjing-boemritme aangeeft van de beroemde operaprelude

Deze Carmen is rauwer dan haar tradititionele operazusje. Ze schuurt geil met haar nieuwe lover Escamillo en het gaat Andalusisch los als het feestbeest de boel in de kroeg opzweept. Misschien wel te veel vrouw om in een lichaam te vangen, wordt Carmen dan in drieën geknipt. Danseres Álvarez toont verleidelijk maar ongenaakbaar haar passen, zangeres Erminia Fernández Córdoba levert in het Spaans commentaar en Kross nodigt de zaal uit om het 'tralala' met haar mee te zingen. Publieksparticipatie! Hier wordt opera weer aan de mensen gegeven. Zonder dat een van de partijen, klassieke zang of flamenco, voor de ander onderdoet.

Stierenvechter Escamillo, gespeeld door flamencozanger Carlos Denia, zingt het overbekende Toreador met onvervalst duende. Kross' mezzosopraan is romig als ze José in de habanera om haar vingers windt, maar gaat tot in de aarde als de liefde over is.

Hier wordt opera weer aan de mensen gegeven. Zonder dat een van de partijen, klassieke zang of flamenco, voor de ander onderdoet

Francis van Broekhuizen ontroert als Micaéla, de lieve zoete tegenpool van Carmen. En al heeft Charles Hens als José nu en dan iets huilerigs over zich, het duel-duet tussen hem en Escamillo - duende tegenover belcanto - is een vondst, ook al heeft Josés beoogde moordwapen de uitstraling van een aardappelschilmesje.

Het huwelijk tussen Carmen de opera en flamenco lijkt een veel bestendiger relatie dan die tussen Carmen de vamp en José de goedzak.