Interieur van de Stadsschouwburg.
Interieur van de Stadsschouwburg. © ANP

Lot Vekemans bij opening Nederlands Theater Festival: 'Theaterwereld is een speelbal van publieke opinie'

De theaterwereld is een speelbal geworden van politieke wensen en publieke opinie, in plaats van dat ze die beïnvloedt. Dat stelde toneelschrijver Lot Vekemans gisteren in haar Staat van het Theater, de jaarlijkse 'State of the Union' van de theatersector, bij de officiële opening van het Nederlands Theater Festival in de Amsterdamse Stadsschouwburg.

Het theater moet de laatste jaren vooral van alles betekenen voor de maatschappij, constateert Vekemans. Met als gevolg dat de sector danst naar de pijpen van de eisers, en dat gewoon is gaan vinden. 'We strijden om likes, om opgestoken duimpjes, om vier of vijf sterren bij een recensie. We vinden het normaal dat we worden afgerekend op cijfers.'

Kunstenaars hebben zich in het defensief laten dringen doordat ze antwoord proberen te geven op de 'waarom'-vraag, vindt Vekemans: de vraag waarom kunst belangrijk is, wat haar bestaansrecht is, haar toegevoegde waarde. Maar de enige waarom-vraag die er volgens haar toe doet, is: 'Waarom wil IK theatermaken?' Ja, grapte Vekemans, ze wilde het woord 'intrinsiek' maar weer eens van stal halen, 'ook al schijnen er mensen te zijn die spontaan jeuk krijgen bij de woordcombinatie 'kunst' en 'intrinsiek'. Maar het betekent simpelweg het volgen van je eigen motivatie, en niet die van een ander.

We strijden om likes, om opgestoken duimpjes, om vier of vijf sterren bij een recensie

Meer lezen?

Nog eenmaal op het Nederlands Theater Festival: de 11 beste producties van het jaar. (+)

Vekemans (52), bekroond toneelauteur van onder meer het internationaal zeer succesvolle Gif, vertelde dat ze als 18-jarige was geweigerd op de Filmacademie, omdat ze onvoldoende uit kon leggen waarom zij films wilde maken. Achteraf een 'blessing in disguise', want zo kwam ze in het theater terecht. En de vraag 'waarom theater?' heeft ze altijd kunnen beantwoorden. 'Er is voor mij geen andere kunstvorm waar het leven zo in al zijn verscheidenheid wordt aangeraakt. [...] Een kunstvorm die je bovendien alleen in interactie kunt beleven. Die mede wordt bepaald door degene die ernaar kijkt, en juist om die reden kwetsbaar is.'

Vekemans besloot haar speech met een ode aan de kwetsbaarheid in de woorden van Lucebert: 'Alles van waarde is weerloos/ En wordt van aanraakbaarheid rijk/ En aan alles gelijk.' En ze riep haar collega-theatermakers op tot het tonen van moed: de moed om je eigen plek in te nemen, en de moed om elkaar te helpen. 'Ik wens ons allen een moedig theaterseizoen'.

De Staat van het Theater, vorig jaar uitgesproken door Bas Heijne, vormt traditiegetrouw de opening van het Nederlands Theater Festival, dat aan de vooravond van het nieuwe theaterseizoen tien dagen terugblikt met (onder meer) de beste voorstellingen van het afgelopen jaar. Op 17 september wordt het festival afgesloten met het Gala van het Nederlands Toneel, waarop ook de toneelprijzen worden uitgereikt.