De officiële foto van de spelers in het stuk Achter het Huis. © Foto Hummelinck Stuurman

Kort geding dreigt voor toneelstuk Anne Frank: te vrije bewerking en verzonnen toevoegingen

Het Anne Frank Fonds in Bazel dreigt met een kort geding tegen theaterproducent Hummelinck Stuurman. Het fonds wil daarmee verhinderen dat het toneelstuk Achter het Huis van Ilja Leonard Pfeijffer gespeeld wordt. Achter het Huis is een nieuwe toneelbewerking van het dagboek van Anne Frank, in regie van Johan Doesburg.

Producent Arjen Stuurman en Pfeijffer permitteren zich een vrije bewerking, waarin de specifieke historische context - de vervolging van de Joden door de nazi's in de Tweede Wereldoorlog - wordt losgelaten, om een ander, meer universeel verhaal te vertellen. Ook voegt Pfeijffer fictieve verhaallijnen toe. 'Het dagboek zelf ontbeert elke vorm van dramatiek', zegt hij. 'Het drama is extern, omdat wij weten hoe het afloopt. Maar wat er in huis daadwerkelijk gebeurt, bezien door de ogen van een 13-jarige, is voor een toneelstuk een beetje mager.'

Schunnigheden en schuttingtaal

Het fonds verzet zich tegen wat het ziet als schunnigheden en schuttingtaal in Pfeijffers tekst. Ook maakt het bezwaar tegen de verzonnen scènes en (soms) humoristische toon. Stuurman: 'Ze noemen het een farce, een klucht.'

Schrijver Pfeijffer ziet in het dagboek eerder 'een verslag van een bizar experiment' dan 'een heilig boek over vermoorde onschuld', zo schrijft hij in een voorwoord. Hij concentreert zich in zijn bewerking op de 'ambiguïteit en ongemakkelijkheid' in de onderlinge relaties van de slachtoffers. 'Ik wilde de paradox tonen waarin de personages belanden: ze duiken onder om te ontkomen aan barbarij, maar belanden in een situatie waar de beschaving zelf onder druk komt te staan.' Om dat te illustreren wordt de historische figuur Fritz Pfeffer, een van de onderduikers, een fictieve geweldsdaad in de schoenen geschoven.

Zere been

Vooral deze scène is tegen het zere been van het fonds. Het bezoedelt de nagedachtenis van Fritz Pfeffer, vindt het fonds, en maakt hem van slachtoffer tot dader. Pfeijffer noemt de ingreep 'een extrapolatie' van het dagboek: Anne heeft een hekel aan Pfeffer, schrijft ze meermaals, hij is dominant en arrogant. Pfeijffer: 'In het dagboek voel je tussen de regels door de toenemende irritatie, de ruzies, en heel onderhuids ook onderdrukte seksuele gevoelens. Die suggestie heb ik verder doorgevoerd. Het is fictie gebaseerd op waargebeurde feiten; we gebruiken het dagboek als startpunt voor de verbeelding. Die vrijheid kunnen nemen als auteur: dat was een voorwaarde voor mij om dit te doen.'

Volgens Arjen Stuurman staat het iedereen vrij een eigen interpretatie van de historische feiten te geven en is het auteursrecht op het dagboek zeventig jaar na het overlijden van Anne Frank vervallen. Hij had geen toestemming hoeven vragen, zegt hij, maar was desondanks bereid tot overleg.

Anne Frank Fonds 

Het Anne Frank Fonds in Bazel, niet te verwarren met de Amsterdamse Anne Frank Stichting, werd in 1963 opgericht door Otto Frank om de auteursrechten van Anne Frank te beheren. De stichting en het fonds voerden een jarenlange juridische strijd over het merkenrecht op de naam Anne Frank en over het rechtmatige eigendom van de nalatenschap van vader Otto. Plannen voor artistieke uitingen worden kritisch bekeken, en soms verboden. De voorstelling Anne, door Theater Amsterdam, werd in 2014 gemaakt met goedkeuring van het fonds.

Wij zouden, door fictieve elementen toe te voegen, munitie leveren aan Holocaustontkenners die beweren dat het dagboek verzonnen is

Ilja Leonard Pfeijffer

Schending van het auteursrecht

Pfeijffer, die deels in Genua woont, werd via een Italiaanse advocaat beschuldigd van schending van het auteursrecht en smaad. 'Ook zouden wij, door fictieve elementen toe te voegen, munitie leveren aan Holocaustontkenners die beweren dat het dagboek verzonnen is. Het is flauwekul en pure intimidatie.'

Stuurman vertrouwt erop bij een rechtszaak in het gelijk te worden gesteld. De geplande voorstellingen gaan gewoon door: vandaag wordt in Hoofddorp de eerste try-out gespeeld. De première is gepland op zaterdag 11 november in de Stadsschouwburg Haarlem.