De burgers van Windsor na hun pak slaag voor Falstaff.
De burgers van Windsor na hun pak slaag voor Falstaff. © Annemie Augustijns

Falstaff van Christopher Walz snakt naar gekheid, niet naar enorme stijlbreuk

Theater (opera) - Falstaff

Regisseur Christoph Waltz beperkt in Verdi's Falstaff de actie tot klein spel. Het podium oogt als een dorpstoneel en het ontbreekt de muziek aan ironie.

Falstaff

Opera
Muziek ***
Regie **

Van Giuseppe Verdi.
Regie Christoph Waltz.
Symfonisch Orkest en Koor van Opera Vlaanderen o.l.v. Tomás Netopil.
13/12, Opera Antwerpen. T/m 20/1 in Antwerpen en Gent.

Wat raar! Opera Vlaanderen speelt Falstaff, de komische opera waarmee de 79-jarige Giuseppe Verdi in 1893 trippelend afzwaait, en pas na tweeënhalve akte is het in Antwerpen pauze. Niet na de eerste, als de burgers van Windsor een val spannen voor Sir John Falstaff, de spekvette, grijpgrage ridder. Noch na de tweede, als hij door het vrouwvolk in de Theems is gekieperd. Pas halverwege de slotakte, als Falstaffs finale afranseling op handen is, daalt het pauzedoek.

Dat is natuurlijk niet verboden. Niets operatesker dan een coup de théâtre. Het verrassende scènebeeld na de pauze krijgt zelfs applaus. Wel vraag je je af waarom de regisseur zo'n lange, bedaarde aanloop heeft genomen. Zeker aangezien hij Christoph Waltz heet en in het dagelijks leven werkt als Hollywoodacteur, bekend van Oscarwinnende rollen in films van Quentin Tarantino.

Probleem is dat de noten, zodra je ze naar het theater haalt, sméken om actie

Waltz meldt zich voor de tweede keer aan het operafront. In 2013, ook in Antwerpen, bracht hij Der Rosenkavalier van Richard Strauss op de planken. Nu grijpt hij naar Falstaff, het stuk dat Verdi geniaal heeft geplooid rond Shakespeares blijspel The Merry Wives of Windsor. De opera heeft het mechaniek van een Zwitsers uurwerk. Als niet elk palletje op het juiste moment in een radertje valt, staan de wijzers stil.

'Voor mij is de muziek belangrijker dan de eigenlijke actie', zegt Waltz in het programmaboek. Dat klinkt sympathiek. Welke operaliefhebber zit nu te wachten op een regisseur die z'n plasje doet over noten die voor zichzelf spreken, toch? Probleem is alleen dat die noten, zodra je ze naar het theater haalt, sméken om actie. En om een regisseur die de acties stuurt en duidt.

Weinig verbeelding

De 'eigenlijke actie' beperkt zich tot het kleine spel dat Waltz van huis uit in de vingers heeft

Zoals elke komedie schrijnt Falstaff onderhuids. Waltz wil het niet zien. Hij had een conflict kunnen tonen tussen aristocratie en burgerij. Een #MeToo-verhaal vertellen over vrouwen die geilaards bij de kloten pakken. Tragiek optuigen rond ouder worden en uitgerangeerd raken.

Nu laat hij de boel de boel. De 'eigenlijke actie' beperkt zich tot het kleine spel dat Waltz van huis uit in de vingers heeft. Een blik, een gebaar. Verder spreekt uit de persoonsregie weinig verbeelding. De brille, bijvoorbeeld, waarmee Verdi een kakelende vrouwenclub laat stuiten op brommende mannen krijgt een zwakke visuele pendant.

Driekwart van de avond toont het podium een ondiep speelvlak. Het oogt als dorpstoneel in een gymzaal, met de toestellen verborgen achter een gordijn. Op een tafel met lekkernijen na is het leeg in herberg De Kousenband. De heren dragen boezeroens uit Shakespeares tijd, de dames mantelpakjes uit de jaren vijftig.

Lees verder onder de foto.

Ironische bite

Over de zangers weinig klagen. Falstaff ligt goed, maar nogal metalig in de keel van bas-bariton Craig Colclough. Jacquelyn Wagner heeft in de rol van Alice Ford de gaafste vrouwenstem, jammer dat ze aan de zachte kant blijft. De tortelduifjes van de subplot, Nannetta (Anat Edri) en Fenton (Julien Behr), vormen een leuk jong stel.

Maar ja, dat dorpsgordijn. Als het eindelijk wijkt, blijkt dat Christoph Waltz een Pierre Audi'tje doet. Opeens zitten orkest en koor op het toneel, verdeeld over de drie etages van een metalen, boomtakachtig staketsel. De Tsjechische dirigent Tomás Netopil staat energiek en accuraat te zwaaien, zij het dat Verdi's noten niet de ironische bite krijgen die ze verdienen.

Tutto nel mondo è burla, zingt het slotkoor, alles in de wereld is gekheid. Mag zijn, maar in theater snakt gekheid naar keuzes en vorm, niet naar een joekel van een stijlbreuk aan het einde van de avond.


Christoph Walz

Eind 2013 was Antwerpen 's werelds operahoofdstad. Reden: Hollywoodacteur Christoph Waltz debuteerde er als operaregisseur met Der Rosenkavalier van Richard Strauss. Dat Waltz de weg naar opera vond, was geen gril. Hij stamt uit een Duits-Oostenrijkse theaterfamilie. Als Weense schooljongen liep Waltz vaak de Staatsoper binnen met een goedkoop kaartje. Hij studeerde zelfs een blauwe maandag zang.

De Volkskrant prees het vakwerk van zijn eerste regie en gaf vijf sterren. In de Duitse pers daarentegen vielen woorden als 'statisch' en 'mislukt'. Hoe dan ook verdween Waltz' eersteling stilletjes van het speelplan in Londen. Het Royal Opera House Covent Garden toonde liever een productie van de Canadese routinier Robert Carsen.