Dansvoorstelling over angst en controle moet taboe op geestesziekten doorbreken
© ISH

Dansvoorstelling over angst en controle moet taboe op geestesziekten doorbreken

'Ik wil meer aandacht genereren voor geestesziekten, met name onder jongeren', verklaart regisseur Lara Wakelkamp haar initiatief om in samenwerking met danscollectief ISH een voorstelling te maken over dwangstoornissen. Eerder maakte ze met choreograaf en artistiek leider Marco Gerris al een succesvolle jeugdvoorstelling over wat er in je hoofd gebeurt bij een psychose. De werking van de menselijke geest - het begint een beetje haar specialisme te worden.

'Op geestesziekten rust nog altijd een taboe, wat veel schaamte en onwetendheid met zich meebrengt', zegt de jonge Wakelkamp na afloop van een repetitie in het Zaantheater, de ervaren Gerris als sidekick naast haar. 'Patiënten realiseren zich vaak niet eens dat hun ontsporende gevoelens, gedachten en impulsen 'niet normaal' zijn, zo gewend zijn ze eraan. Vooral bij een dwangstoornis, in het medische circuit 'obsessive compulsive disorder' (ocd) genoemd, is het belangrijk om er vroeg bij te zijn; hoe ouder de patiënt, hoe moeilijker de genezing.'

Dwang, première 7/10, Theater de Meervaart, Amsterdam. Tournee t/m 20/12.

Hoe 'vet', dacht Wakelkamp, zou het zijn om bij dit onderwerp woord en beweging te combineren

Wakelkamp, die in 2011 afstudeerde aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, kwam op het idee voor Dwang door de ontmoeting met een jongen in een theaterkamp in Frankrijk dat zij leidde. 'Voordat hij ergens weggaat, moet hij eerst alles aanraken. In dit geval waren dat de bomen in het bos waar we werkten.'

Ze ging op onderzoek uit. Psychiater Menno Oosterhoff, die zelf aan compleetheidsdwang lijdt en daarover dit voorjaar het boek Vals alarm uitbracht, introduceerde haar bij een van zijn patiënten en vervolgens spraken zij en Gerris met patiënten in het AMC en de Bascule, een academisch centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie. Dwangstoornissen draaien om zowel gedachten (obsessies) als handelingen (compulsies) die niet te stoppen zijn; het gevoel overheerst de ratio. Hoe 'vet', dacht Wakelkamp, zou het zijn om bij dit onderwerp woord en beweging te combineren.

Waar een dwangneurose kortsluiting in je hoofd is, is popping kortsluiting in je lichaam

Artistiek leider Marco Gerris

Wakelkamp schreef een tekst, met daarin letterlijke passages uit haar gesprekken, en gaf die aan acteur Abdelhadi Baaddi, die als human beatboxer gewend is zich sterk verbaal, maar ook met zijn hele lichaam uit te drukken. Zijn personage, gekluisterd aan een tafel in een cartoonesk gestileerde behandelkamer, lijdt net als Oosterhoff aan het gevoel dat alles compleet moet zijn. Iets vergeten of kwijt zijn is voor hem rampzalig.

De drie andere personages hebben ieder een andere dwangstoornis. Zij uiten zich primair via beweging en vullen Baaddi zo aan.

Wakelkamp: 'Woorden kunnen niet het hele gevoel weergeven. Op een gegeven moment wordt de tekst geratel dat je nauwelijks nog hoort en trekt de beweging je, gesteund door indringende ademstoten, naar een andere laag van je ervaring.' Voor Dwang focust urbandance-specialist Gerris op popping, een dansstijl uit de hiphopcultuur die zich kenmerkt door schokkerige bewegingen. 'Waar een dwangneurose kortsluiting in je hoofd is, is popping kortsluiting in je lichaam.' Volgens Gerris is het een van de moeilijkste hiphopstijlen omdat het om het samentrekken en loslaten van minuscule spieren gaat. 'Dat vereist een extreme beheersing.'

Controle dus, en daarmee is de cirkel rond. Hoewel er zeker ook humor in de voorstelling zit - 'het is net moderne repetitieve dans', grijnst Gerris als hij het over bepaalde dwangstoornissen heeft - zijn angst en controle de overkoepelende thema's. Wakelkamp: 'Die spelen in de huidige maatschappij, met al haar terreurdreiging, sterk op. In die zin gaat Dwang over meer dan dwangstoornissen alleen.'