Het Nationale Ballet danst Metaforen van Hans van Manen tijdens Festival Montpellier Danse.
Het Nationale Ballet danst Metaforen van Hans van Manen tijdens Festival Montpellier Danse. © Angela Sterling

Choreograaf Van Manen krijgt hoogste Franse kunstonderscheiding - als eerste Nederlander

'Ik wil mijn toespraakje vanavond eindigen met j'aime la France'

Na vanavond mag choregraaf Hans van Manen zich Commandeur des Arts et des Lettres noemen. Hij is de eerste Nederlandse podiumkunstenaar die deze eer te beurt valt.

Choreograaf Hans van Manen (84) ontvangt vanavond in Montpellier de hoogste Franse onderscheiding die een kunstenaar ten deel kan vallen: hij wordt Commandeur des Arts et des Lettres. Voorafgaand aan een optreden van Het Nationale Ballet, met vier van zijn werken, krijgt Van Manen bijbehorende versierselen omgehangen door Brigitte Lefèvre, artistiek leider van het Festival de danse de Cannes en tot 2014 directeur van het Ballet de l'Opéra national de Paris.

Het kleinood betreft een gouden dubbelgepunte achtarmige ster in de vorm van een Arabisch juweel. Van Manen is de eerste Nederlandse podiumkunstenaar die Commandeur wordt in deze Franse Orde van Kunsten en Letteren, na schrijfster Hella Haase die in 1995 werd benoemd tot Officier en later werd bevorderd tot Commandeur.

Een grote eer, niet?

'Ik dacht eerst: ik vergis me. Het zal wel niet de hoogste rang zijn. Ted Brandsen van Het Nationale Ballet belde mij om te zeggen dat de Franse minister van Cultuur mij heeft voorgedragen. Ik vind het wel heel bijzonder. Ik wil mijn toespraakje vanavond in het Frans houden en eindigen met J'aime la France. Ik ben dol op Frankrijk.'

Wel opvallend dat juist Frankrijk u deze onderscheiding geeft. In Duitsland, Engeland en Rusland staan uw choreografiën al langer in hoog aanzien en op het repertoire van topgezelschappen.

'Misschien speelt mee dat mijn werk nu over de hele wereld reist. Ik kom zelf net uit Wenen en ga straks door naar Londen. Ook in Amerika worden mijn balletten gedanst, maar ik ga niet meer elf uur in een vliegtuig zitten om daarbij te kunnen zijn. Maar let wel, ik heb een Franse dansopvoeding gehad, eerst bij Françoise Adret, toen zij directeur was van het Ballet van de Nederlandse Opera, en daarna bij Ballets de Paris van Roland Petit. Het was een Française, namelijk Adret, die mij als eerste de kans gaf een choreografie te maken. Dat zal ik zeker memoreren.'

Van T.S. Eliot tot BONO 

Hans van Manen treedt als Commandeur toe tot een select gezelschap, onder wie Hollywoodsterren als Clint Eastwood, Roger Moore en Elizabeth Taylor, schrijvers als T.S. Eliot, Umberto Eco en Julian Barnes en popsterren als David Bowie, Eric Clapton en Bono. Naast 50 Commandeurs telt de orde ook Officieren en Chevaliers (ridders). Officieren en Chevaliers mogen een gouden respectievelijk zilveren kleinood op de linkerborst spelden. Commandeurs dragen het om de hals. Aan het wit gestreepte, donkergroene lint hangt een duppelgepunte achtarmige ster, met voorop het monogram AL (Arts et Lettres) en achterop het symbolische hoofd van de republiek: Marianne.

Een kleine groep Nederlanders werd eerder tot de orde toegelaten. Violist André Rieu werd in 2009 Chevalier. In 2012 werd organist Ben van Oosten Officier. Ook de schrijvers Harry Mulisch en Kader Abdolah zijn Chevallier. Hella Haasse werd in 1995 benoemd tot Officier en later bevorderd tot Commandeur. Hans van Manen krijgt als eerste direct toegang tot de rang van Commandeur.

Vanavond danst Het Nationale Ballet uw werk in Montpellier. Ook andere buitenlandse gezelschappen dansen uw choreografiën in Frankrijk. Maar het grootste en beroemdste balletgezelschap van Frankrijk, het Ballet van de Parijse Opéra, voert pas in september voor het eerst een avond uit met alleen uw werk. Wat vindt u daarvan?

'Ik durf niet te zeggen of de Fransen hiermee de schade inhalen. Ik ervaar het als erkenning. Overigens heeft de Parijse Opéra wel een keer mijn Grosse Fuge uit 1971 op muziek van Beethoven uitgevoerd, maar toen had Rudolf Nureyev nog de leiding. Onder Brigitte Lefèvre is mijn werk nooit gedanst, nee.'

Zij hangt u de versierselen om.

'We kennen en respecteren elkaar als goede collega's. En ik heb gehoord dat Jet Bussemaker ook komt, demissionair minister van OCW. Dat is toch leuk. Ik ga de prijs aan niemand opdragen, ik zou niet weten aan wie. En ik hang hem ook niet op thuis. Ik stop hem in een mooie doos bij alle andere onderscheidingen.'

In Turkije heeft u laatst een prijs geweigerd. In Rusland nooit. Spelen politieke overwegingen mee?

'Dat in Turkije was drie weken voordat daar de pleuris uitbrak. Als ik zie hoe de vrijheid daar in het gedrang is, van kunstenaars, journalisten en homo's: verschrikkelijk. Ik heb politieke omwentelingen altijd ongelooflijk snel begrepen. En in Rusland heb ik geen last van het anti-homosentiment. Als ik daar iets voor een camera zeg, en Henk (van Dijk, red.) zit naast mij, vragen ze of dat mijn assistent is. Dan zeg ik: 'Nee wij zijn partners en getrouwd.' En dan zorg ik dat dit er niet wordt uitgeknipt. Gelukkig heeft nooit iemand uit de familie Le Pen deze Franse onderscheiding gewonnen: dan had ik mij bezonnen.'