Azijnpisser

Liedjesschrijver en cultheld Joop Visser

Wars van de Volkskrant en nog veel meer: Joop Visser, bard. Hans Dorrestijn, Jack Spijkerman en Lucky Fonz III over waarom hij nog steeds een cultheld is.

Met de jaren lijkt de eigenzinnige Joop Visser steeds meer lol te krijgen in optredens, vooral sinds hij het podium deelt met zangeres Jessica van Noord. Aanstaande zondag zijn ze te horen tijdens het Blommenkindersfestival in Roosendaal. Onder jonge collega's is de inmiddels 76-jarige liedschrijver uitgegroeid tot een cultster. Hij blijft nieuw repertoire schrijven - schilderijtjes noemt hij het zelf.

Over hun deelname aan Holland's Got Talent eind vorig jaar, willen ze niet praten. Jessica van Noord: 'Anders krijgen we stokslagen.' Joop Visser: 'Wij hebben een contract getekend waarin staat dat wij daar niets over mogen zeggen, op straffe van een dwangsom van een paar duizend euro. Dus wij zeggen daar niets over. En wij zeggen dus ook niet dat Noord-Korea op ons een even vrije indruk maakt als Kim Jon Mols Utopia.'

Een geslaagde stunt was het in elk geval wel. Het filmpje waarin hun optreden werd vastgelegd was een hit op Twitter en Facebook. Niemand bij RTL herkende de even legendarische als publiciteitsschuwe zanger in het laconieke duo Joop & Jessica. Ze werden genadeloos weggestemd.

Grote namen als Lennaert Nijgh en Boudewijn de Groot waren naar eigen zeggen schatplichtig aan zijn oeuvre en zoveel decennia later geldt dat ook voor Lucky Fonz III. 'Joop Visser is een cultfiguur, die nog steeds van grote invloed is. Hij is een taalvirtuoos, doet hele gekke dingen met het metrum en de dictie en ook in muzikaal opzicht is het erg knap. Het heeft allemaal een heel vrije vorm, waardoor het fris blijft. En behalve Chet Baker kan niemand zo mooi zachtjes zingen, je hebt soms het gevoel dat hij in je oor fluistert.'

Voor Kees de Koning, baas van het bekende hiphop-label Top Notch, is Visser een jeugdheld. 'Ik ben ermee opgegroeid, mijn moeder draaide zijn muziek veel. Nu laat ik het mijn kinderen horen, het klinkt nog steeds ongelofelijk modern. Geen woord te veel, sober, zonder wollige akkoorden, dat maakt het tijdloos.' De Koning zou graag een verzamelbox met zijn repertoire uitgeven, of een hommage-album waarop anderen zijn werk zingen. Hij denkt niet dat Visser daarop zit te wachten. 'Het lijkt soms wel of hij zijn eigen erfgoed wil vernietigen. Hij is ongrijpbaar en consequent tegen de stroom in, ook dat maakt hem zo interessant.'

Inderdaad, wanneer het woord hommage valt, reageert Visser afwerend. 'Dat moesten we maar niet doen.' Op een zonnig Haarlems terras beantwoordt hij samen met Jessica van Noord opgewekt alle vragen - bij voorkeur wanneer die niet over hemzelf gaan. Sinds een jaar of tien vormen ze een duo. In het koor waar ze elkaar tegenkwamen, bleek haar sopraanstem wonderlijk te contrasteren met zijn bas-bariton, zoals haar open expressie wonderlijk contrasteert met zijn soms wat barse afkerigheid. Samen optreden had hem altijd al ideaal geleken. 'Toen we begonnen, zei mijn dochter: 'Dit is wat je altijd al gewild hebt!' En zo was het ook. Het eigene van het individu wordt minder, de harmonie wordt meer.' Als vast onderdeel van hun optreden proberen ze ook de zaal te laten meezingen. Van Noord: 'Het is heerlijk als dat lukt, vooral als het meerstemmig gebeurt. Ik merk dat mensen het ook echt leuk vinden om mee te zingen.'

Sinds hij met haar een duo vormt, heeft Visser zijn repertoire enigszins aangepast. 'Liedjes die te individueel zijn, zing ik niet meer. Ik schrijf ook anders, nog minder over persoonlijke dingen.' Je kunt je niet aan de indruk onttrekken dat het duo hem een welkome mogelijkheid biedt zich als privépersoon nog beter te kunnen verschuilen. Nooit had hij de ambitie in de schijnwerpers te staan; hij hield van zingen en schreef graag liedjes, maar dat laatste vooral om het schrijfplezier.

Toen Gerrit Komrij tien jaar geleden een aantal van zijn liedteksten opnam in de bestseller Nederlandse poëzie van de 19de t/m de 21ste eeuw was Visser woedend op uitgever Bert 'Berlusconi' Bakker, die verzuimd had hem toestemming te vragen. Toestemming die hij resoluut zou hebben geweigerd, zoals hij ook artiesten het recht ontzegt zijn werk te zingen en niet wil dat bibliotheken zijn cd's uitlenen. Cd's die in eigen beheer worden uitgebracht en kunnen worden besteld via zijn website.

De platen die hij begin jaren zestig onder zijn echte naam Jaap Fischer uitbracht, waren enorme verkoopsuccessen. Eindelijk was er een Nederlands antwoord op de populaire chansonniers uit het existentialistische Parijs van de jaren vijftig. Collega's als Gerard Cox profiteerden mee van zijn populariteit. 'Zijn liedjes waren een hausse in die tijd, maar hij trad nauwelijks op, daarom zochten ze mensen die dat wel wilden, vooral in Vlaanderen. Ik kreeg daar toen veel succes,dankzij hem.'

In 1964 verdween de publiciteitsschuwe Fischer voorgoed van het podium. Hij studeerde af, kreeg een gezin, emigreerde, werd later opbouwwerker in Oost-Groningen en ten slotte leraar maatschappijleer en economie.

Ergens in het midden van de jaren zeventig herontdekte hij de liedkunst en ging ook weer optreden, maar nu onder de onbeduidende naam Joop Visser. Er was weinig aandacht voor en hij deed er alles aan om dat zo te houden. Visser weigerde zich aan te sluiten bij de auteursrechtenorganisatie Buma-Stemra; wie zijn liedjes op de radio wilden draaien, moesten daarover met hem persoonlijk afspraken maken. Jacques Klöters was een van de weinigen die dat deed. 'Bij de AVRO wilden ze Visser niet betalen, dat vonden ze te veel gedoe, buiten hun regeling met de Buma om. Dus deden Kick van der Veer en ik dat maar uit eigen zak als we een liedje van hem draaiden.' Toen Klöters hem een keer uitnodigde om in zijn radioprogramma te gast te zijn, kreeg hij de wind van voren. 'U bent een burgemeester in oorlogstijd!', aldus Visser, waarna een tirade volgde tegen het 'Huilversum' met al zijn Engelstalige muziekbehang. Het argument dat zo'n uitzending de verkoop van zijn platen zou stimuleren, maakte geen indruk, want daarop zat Visser nou juist helemáál niet te wachten, beweerde hij. 'Dan moet ik die straks allemaal gaan versturen, daar kan ik niet aan beginnen, ik ben geen postorderbedrijf!'

Bij de VARA draaide Jack Spijkerman regelmatig liedjes van Visser en hij wist hem zelfs meerdere keren te verleiden tot tv-optredens, onder meer in het immens populaire Kopspijkers. Spijkerman: 'Ze noemen hem vaak lastig, maar daar ben ik het niet mee eens. Toen hij bij mij in een radioprogramma kwam, was dat op voorwaarde dat er geen Engelstalige meuk zou worden gedraaid. Dat is geen onzinnige eis, Joop heeft nagedacht over dat soort dingen, hij is een zeer principieel mens en erg betrokken.' Dat laatste merkte Spijkerman ook op het persoonlijke vlak. 'Na mijn overstap van de VARA naar Talpa heeft hij zich enorm boos gemaakt over alles wat er over me heenkwam.'

'Dat hij zo'n authentieke persoonlijkheid is, heeft hij duur betaald, dat dwingt respect af', zegt Hans Dorrestijn. 'Hij lijkt me zo'n man met wie je in het verzet zou kunnen zitten.' In veel van Vissers liedjes klinkt een grote compassie door, benadrukt hij. 'Zo'n lied als 'Ga je even', over hoe een mensenleven uit je handen glipt, dat het voorbij is voor je het weet. Dat beschrijft hij verdomd goed.'

Gevoelige, tedere liedjes worden stelselmatig afgewisseld met melige ironie en teksten van een ontwapenende botheid. Over het tuig dat hogerop zit, over de vrijgestelde nietsnutten in het onderwijs, die gewichtig doen op kosten van de gek die voor de klas is blijven staan, over de platitudes van regenten en hun lakeien bij de media: de jou-hoe-hoer-nalisten. Ooit zong Visser 'de Volkskrant is een kutkrant' en voor straf kreeg hij voor zijn nieuwste lied Oranjekaravaan op Volkskrant.nl slechts drie sterren in plaats van vier - stond op de site. Joop & Jessica kunnen de grap wel waarderen.

Ironie is nooit ver weg in zijn repertoire, maar de liedkunst als ambacht neemt hij zeer serieus. Van Noord: 'Joop ziet het als schilderen. Hij maakt schilderijtjes met woorden en muziek en die hangen we dan samen op met onze stemmen.' Visser: 'Schilderen dus. Ik kan soms maandenlang schaven aan teksten. Dan merk je dat er nét weer een woord is dat beter bekt; Jessica komt ook met verbeteringen.'

Met tournees en avondvullende voorstellingen is de 76-jarige Visser vorig jaar gestopt. Onlangs verscheen er een (inmiddels al uitverkochte) dvd van de afscheidsvoorstelling. Je ziet daarop een vrijwel roerloos op het podium zittend duo, met als enige begeleiding Vissers gitaar. Liefst zouden ze het zelfs zonder microfoon doen. De puurheid, daar gaat het om. Visser: 'Ik denk niet dat een liedje beter tot zijn recht komt als iemand op een podium staat heen en weer te springen. Wij leven in een tijd waarin 'onecht' steeds meer terrein verovert op 'echt', dat geldt op elk gebied. We raken met z'n allen steeds meer gewend aan onecht en iedereen weet: smaak is gewenning.'

Hij blijft nieuwe liedjes schrijven. Soms nemen Joop & Jessica er een op voor hun eigen YouTube-kanaal. En soms zijn er gelegenheidsoptredens, zoals zondag tijdens het Blommenkindersfestival in Roosendaal. Jessica ziet ernaar uit, Joop hoopt dat het die dag niet zal regenen.

TROUW (1989)

De Volkskrant, de Volkskrant, de Volkskrant is een kutkrant

De Volkskrant is een kutkrant en een plaag voor het gezin

De Volkskrant, de Volkskrant, de Volkskrant is een kutkrant

De Volkskrant wordt steeds dikker en d'r staat steeds minder in

Vroeger was 'ie katholiek, een pijler van bedrog

Nu is 'ie niet meer katholiek, maar toch maar toch maar toch

De Volkskrant, de Volkskrant, de Volkskrant is een kutkrant

De Volkskrant is een kutkrant, 't is mij niet gauw te dol

Maar als ik 'ns een krant lees, als ik 'ns een krant lees

Dan wil ik ook een krant en geen papieren drol

Waar de redactie drijft op drank en zelfcensuur

Je krijgt de halve waarheid, maar wel twee keer zo duur

De Volkskrant, de Volkskrant, de Volkskrant is een kutkrant

De Volkskrant is een kutkrant, ik houd hem voor gezien

De Volkskrant, de Volkskrant, de Volkskrant is een kutkrant

De Volkskrant heeft geen mening, de Volkskrant heeft er tien

De Volkskrant is een pokkeblad, een geitenwollen-sokkenblad

Een journo-ego-kokke-blad, het lijkt wel een riool

De Volkskrant, de Volkskrant, de Volkskrant is een kutkrant

De Volkskrant is een kutkrant, geef mij maar Trouw

EENDJE (1961)

Eendje, ga je mee?

Wat doen?

Wel, zwemmen met z'n twee

En waar?

Wel, hier en daar, ver weg van het gesnater

De zon zien ondergaan in het water

Eendje ga je mee?

En dan?

Dansen met z'n twee

Waarom?

Doe niet zo dom! Gewoon omdat wij twee...

Gewoon... Ach ga toch mee!

Eendje ga je mee?

Nee, ik ken dat. Dansen met z'n twee.

Zwemmen met z'n twee. En dan vraag jij:

'Wat dacht je van rusten in het riet?'

Nee hoor, zo eentje ben ik niet