Cultuurblog - Sciencefiction- en fantasyschrijfster Ursula K. Le Guin overleden (1929-2018)

Een overzicht van groot en klein nieuws uit de wereld van de kunst, cultuur en media, bij elkaar geblogd door de specialisten van de Volkskrant. Lees het vorige cultuurblog hier.

Berichten

Bekijk nieuwe update(s).
  1. Ursula K. Le Guin (88) overleden

    Ursula K. Le Guin, Amerikaanse schrijfster van sciencefiction- en fantasyboeken, is op 88-jarige leeftijd overleden. Dat bevestigt haar zoon Theo Downes-Le Guin. Een doodsoorzaak is niet bekend, maar Le Guin had al maandenlang gezondheidsproblemen, aldus haar zoon. Ze stierf thuis in de stad Portland, in de staat Oregon.

    Le Guin is vooral bekend van onder meer haar boekenreeks Earthsea (in het Nederlands verschenen als Aardzee) en The Left Hand of Darkness' uit 1969 (in het Nederlands zowel onder de titel Duisters linkerhand als De linkerhand van het duister verschenen). Dit laatste boek, dat verscheen in 1969, gaat over een planeet waar restricties op het gebied van geslacht niet bestaan. Volgens literatuurcritici was dit boek zijn tijd ver vooruit.

    In de Aardzee-reeks vecht een tovenaarsleerling, net als Harry Potter decennia later, tegen de krachten van het kwaad. Le Guin schreef naast meer dan twintig romans ook gedichten, kinderboeken, korte verhalen en essays, en was actief als vertaler. Haar boeken zijn in meer dan veertig talen vertaald en ze won meerdere grote literaire prijzen, waaronder een prijs voor haar oeuvre tijdens de National Book Awards in 2014.

    Online is geschokt gereageerd op het overlijden van Le Guin. Stephen King noemt haar een ‘literair icoon’ en Neil Gaiman twitterde dat ‘haar woorden ons altijd bijblijven’.

  2. Doodsoorzaak Tom Petty bekend

    Zanger en gitarist Tom Petty stierf als gevolg van een overdosis medicijnen. De overdosis was een ongeluk, aldus de verklaring van zijn familie. De 66-jarige Petty overleed vorig jaar onverwachts.

    Volgens zijn familie leed Petty aan verschillende kwalen en waren hem daarvoor meerdere geneesmiddelen voorgeschreven, waaronder zware pijnstillers. Zo had Petty longemfyseem, knieproblemen en een beschadigde heup. Ondanks deze problemen bleef hij schijnbaar onvermoeid touren en daardoor ging het fysiek steeds slechter met hem, zeggen zijn weduwe Dana en dochter Adria in een verklaring op Facebook.

    Volgens het rapport van de schouwarts dat vrijdag werd geopenbaard zaten er sporen van meerdere stoffen in zijn bloed. Het ging om een mix van pijnstillers, slaap- en kalmeringsmiddelen: fentanyl, oxycodon, temazepam, alprazolam, citalopram en acetyl fentanyl.

    Op de dag van zijn overlijden kreeg Petty te horen dat zijn beschadigde heup volledig gebroken was. De pijn moet ondraaglijk zijn geweest, aldus de familie, waardoor Petty onbewust een fatale hoeveelheid medicijnen nam.

    De familieleden hopen dat het bekendmaken van de doodsoorzaak mensen kan helpen die worstelen met het gebruik van zware pijnstillers en andere geneesmiddelen op recept. Veel mensen overlijden als gevolg van een overdosis, beginnen met een verwonding of blessure waarvoor ze op recept pijnstillers krijgen. Zij hebben vaak niet door hoe dodelijk deze middelen kunnen zijn.

    De zanger en gitarist werd wereldberoemd met zijn band Tom Petty & The Heartbreakers, opgericht in 1976. Hij had al in de beginjaren van zijn carrière grote hits als Breakdown en American Girl. Behalve met de Heartbreakers had Petty ook succes als lid van de supergroep Traveling Wilburys, met Bob Dylan, George Harrison, Jeff Lynne en Roy Orbison. Ook bracht hij een aantal soloplaten uit.

  3. Franse boeken naar de OBA

    De grote bibliotheek van het Institut Français des Pays-Bas, onderdeel van voormalig Maison Descartes, zal worden overgedragen aan de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA). De collectie is met 14000 titels de grootste Franstalige boekenverzameling in Nederland.

    Drie jaar geleden werd bekend dat Maison Descartes op last van de Franse regering zijn deuren zou gaan sluiten. Met deze sluiting dreigde de volledige bibliotheek van het Institut Français dakloos te worden. Hierop benaderde de Franse Ambassade in Amsterdam de OBA met de vraag of ze de collectie wilden overnemen. OBA directeur Martin Berendse: ‘We waren direct geïnteresseerd in de collectie van het Institut Français, maar onder een aantal voorwaarden. Ten eerste wilden we de collectie inbedden in onze verzameling boeken in de andere talen die Amsterdam rijk is. Ten tweede wilden we niet alleen de boeken herbergen, maar ook ruimte geven aan Franse en Franstalige activiteiten zoals Maison Descartes die ook organiseerde. Ten derde wilden we een levende bibliotheek met de daarbij horende jaarlijkse aankoop van nieuwe titels.’

    Aan de eerste voorwaarde wordt door de OBA zelf voldaan door bij het 100 jarige bestaan in 2019 een meerjarige programmalijn te lanceren met als thema: alle talen en culturen van de stad. De nieuwe OBA afdeling ‘Wereldbibliotheek’ zal hier fysiek gestalte aan geven. De Franse en Franstalige evenementen die eerder verzorgd werden in het Maison Descartes zullen nu in de OBA geïnitieerd worden door onder andere het Institut Français en de Alliance Française Amsterdam (AFA). AFA is sinds januari 2018 ondergebracht in de OBA en daar al begonnen met het organiseren van verschillende activiteiten zoals taalcursussen en programma’s over de Franse geschiedenis en filosofie. De afspraken over de derde voorwaarde, die van een levende bibliotheek, zijn sinds vorige week ook rondgekomen tussen de Franse Ambassade en de OBA.

    De OBA maakt ruimte voor de nieuwe wereldbibliotheek op de balkons van verschillende etages in het gebouw. Een van die balkons is bestemd voor de collectie van het Institut Français en zal “Bibliothèque Descartes” gaan heten. De officiële overdracht van de collectie van het Institut Français is op 8 februari tijdens een cultureel uitwisselingsbezoek in Parijs.

    Anne Kleisen

  4. Rechtzaak over bandnaam Commodores

    Thomas McClary, voormalig lid van de band The Commodores, mag zich niet meer presenteren onder de naam The Commodores. De rechten voor deze naam liggen bij twee andere bandleden, William King en Walter Orange. Dat heeft het gerechtshof in Florida op 9 januari bepaald.

    The Commodores werd opgericht in 1968 door een groep studenten, waaronder King, Orange, McClary en Lionel Ritchie. In de jaren zeventig werd de band wereldberoemd met nummers als Brick House en Easy. In 2013 begon McClary, die de groep al in 1984 had verlaten, bij zijn solo-optredens weer gebruik te maken van de naam The Commodores. Dat was tegen het zere been van zijn ex-collega's King en Orange, die nog steeds als The Commodores het land doortrekken.

    Volgens de rechter in Florida wordt uit verschillende overeenkomsten die de bandleden onderling sloten duidelijk dat de rechten op de naam niet bij McClary liggen. Al in 1978 legden de bandleden vast dat als één van hen zou overlijden of zou stoppen, de meerderheid van de bandleden de rechten op de naam zou behouden. En ook in de deal die de band een jaar later met Motown Records sloot, stond dat de muzikanten in andere bands mochten optreden maar dat zij dan in geen geval de naam The Commodores mochten gebruiken. Weinig ruimte voor twijfel dus.

    Het komt in de beste bands voor, ruzie over gebruik van de naam. In 2003 klaagde de drummer van The Doors, John Densmore, zijn voormalige collega's Krieger en Manzarek aan toen zij onder de naam The Doors gingen optreden. In 2009 streden zanger Ozzy Osbourne en gitarist Toni Iommi over de naam Black Sabbath en leadzanger John Fogerty ligt al jaren overhoop met zijn oude maten over het gebruik van de naam Creedence Clearwater Revival. Die jongens van The Commodores hebben het zo slecht nog niet geregeld, met zo'n dichtgetimmerd contract.

  5. Gouden Ganzenveer voor Antjie Krog

    De Zuid-Afrikaanse dichter, schrijver en hoogleraar Antjie Krog krijgt de Gouden Ganzenveer 2018. Deze literaire prijs gaat jaarlijks naar een persoon of instituut vanwege zijn of haar grote betekenis voor het geschreven en gedrukte woord in Nederland.

    Voorzitter Gerdi Verbeet van de Academie De Gouden Ganzenveer maakte de keuze voor Krog bekend in het radioprogramma De Taalstaat. Krog (65) werd geprezen als ‘een bijzondere en veelzijdige dichteres, als een uitzonderlijk integere schrijfster en journaliste, en als een begenadigd performer van haar eigen werk’. In Nederland heeft Krog vooral bekendheid gekregen door haar vele optredens bij Poetry International, de Nacht van de Poëzie en het festival Winternachten.

    De Zuid-Afrikaanse reageerde ontroerd op haar onderscheiding en zei dat dat de prijs op een interessant moment komt, omdat het Afrikaans volgens haar ‘een bedreigde taal’ is. Krog debuteerde al op haar achttiende jaar met de dichtbundel Dogter van Jefta. Ze schrijft behalve poëzie ook proza, toneel en non-fictie. Daarnaast is zij werkzaam als buitengewoon hoogleraar Letteren en Filosofie aan de Universiteit van de Westkaap in Zuid-Afrika.

    Krogs werk is vaak persoonlijk en sterk geëngageerd. Terugkerende thema’s zijn de worsteling met de ongelijkheid en het racisme in haar vaderland Zuid-Afrika, het vrouw-zijn, het ouder worden en de verhouding tussen mens en universum. Haar werk is veelvuldig bekroond, onder andere met de prestigieuze Hertzogprijs, de Reina Prinsen Geerligsprijs en de Eugène Maraisprys.

    Krog krijgt de Gouden Ganzenveer 2018 op 19 april uitgereikt. De literaire prijs bestaat uit een ganzenveer van goud en een jaar buitengewoon lidmaatschap van de academie. Eerdere winnaars zijn onder anderen Arnon Grunberg, Xandra Schutte, Annejet van der Zijl, Remco Campert, Adriaan van Dis, Joost Zwagerman en Michaël Zeeman.

  6. Verloren gewaande beelden Laurel ontdekt

    Het Fries Film Archief heeft in zijn collectie een bijzondere versie ontdekt van Detained, een solofilm van de Britse acteur Stan Laurel uit 1924. Daarop staan scènes met special effects, die tot op heden als verloren werden beschouwd. Laurel, beter bekend als de dunne van het komische duo Laurel en Hardy, belandt in een van de verloren filmfragmenten als gevangene aan de galg. 'Zijn nek raakt hierbij buitenproportioneel uitgerekt, wat vervolgens leidt tot een komische ontsnapping', laat het Fries Film Archief weten.

    Een medewerker van het archief stuitte op het filmmateriaal tijdens een digitaliseringsproject. Toen hij de nitraatfilm zag, die het archief in 2007 had gekregen van een amateurhistoricus, ging hij op onderzoek uit. In het boek Stan Without Ollie: The Stan Laurel Solo Films, 1917 - 1927 stond de ontbrekende scène, the hanging scene, beschreven, die wel te zien is in de Nederlandse kopie. Het museum noemte het 'een bijzonder moment'.

    Het materiaal lag lange tijd opgeslagen in de kelder van een oude fotografiewinkel in Leeuwarden van de familie Van Kampen. De familie liet weten dat Hendrik van Kampen kort na de oorlog een partij films voor 100 gulden opkocht om te kunnen verhuren of te vertonen. Waarschijnlijk zaten daar 35mm nitraatfilms tussen, aldus het Fries Film Archief.

  7. Comeback popband Johan

    De Nederlandse band Johan maakt binnenkort een comeback. De formatie van zanger en gitarist Jacob de Greeuw, die vanaf medio jaren negentig tot het afscheid in 2009 furore maakte met melodieuze, Beatlesque gitaarpopsongs, komt op 13 april met een nieuw album. Daarna volgen optredens tijdens de festivals Motel Mozaique en Dauwpop en poppodia in Groningen, Utrecht, Nijmegen en Amsterdam.

    'Er waren te veel stukken, strofen, beelden en geluiden die schreeuwen om in songs te worden vervat', stellen De Greeuw en de andere leden van Johan, Diets Dijkstra (bas), Jeroen Kleijn (drums) en nieuwkomer Robin Berlijn (gitaar), in een verklaring. Ze werkten het afgelopen jaar aan het nieuwe album. In 2015 trad Johan eenmalig op met The Ex en Taxi To The Ocean in thuisstad Hoorn tijdens de afscheidsavond van het bekende plaatselijke Café Swaf.

    Johan werd in 1990 door De Greeuw opgericht als Visions Of Johanna (vernoemd naar een liedje van Bob Dylan). In 1996 veranderde de bandnaam in Johan en verscheen het gelijknamige Engelstalige debuutalbum. In wisselende bezettingen bracht de gitaarband vervolgens Pergola (2001), Thx Jhn (2006) en 4 (2009) uit.

    De platen werden door poprecensenten tot de betere Nederlandse werken uit de historie gerekend. Het nummer Tumble and Fall, afkomstig van de plaat Pergola, stond afgelopen december op plaats 1826 in de Top 2000 van NPO Radio 2.

  8. Paul Verhoevens Elle maakt kans op Bafta

    Paul Verhoevens veelvuldig bekroonde film Elle maakt onverwachts weer kans op een belangrijke filmprijs. De thriller waarin een vrouw - gespeeld door de Franse actrice Isabelle Huppert – achter haar verkrachter aan gaat, is genomineerd voor de BAFTA’s. Dat zijn de belangrijkste filmprijzen van Groot-Brittannië, zeg maar het Britse equivalent van de Amerikaanse Oscars.

    Elle heeft de nominatie te pakken in de categorie beste buitenlandse film. Of Verhoeven op 18 februari ook echt een BAFTA krijgt uitgereikt in de Royal Albert Hall in Londen, is afwachten. De concurrentie is groot: zo zijn onder meer The Salesman, waarmee de Iraanse filmmaker Oscar Asghar Farhadi vorig jaar een Oscar won voor beste buitenlandse film, en Angelina Jolies’ verhandeling over de gevolgen van het schrikbewind van de Rode Khmer in Cambodja (First They Killed My Father) eveneens genomineerd.

    Elle viel eerder in de prijzen bij de Golden Globes: hoofdrolspeelster Huppert kreeg vorig jaar de prijs voor haar spel en Verhoeven nam het beeldje voor beste buitenlandse film in ontvangst. Vervolgens volgde succes in Spanje, waar Verhoevens film een Goya won voor beste Europese film. Bij de Césars, de prestigieuze filmprijs van Frankrijk, werd Elle verkozen tot beste Franse film van het jaar. Hoofdrolspeelster Huppert kreeg een César als beste actrice. Daarnaast was Elle ook de inzending van Frankrijk voor de Oscars, maar werd de film uiteindelijk niet genomineerd.

    Het fantasydrama The Shape of Water is de grootste kanshebber tijdens de uitreiking van de BAFTA's. De film van de Mexicaanse regisseur Guillermo del Toro is twaalf keer genomineerd, waaronder de belangrijkste categorie beste film. The Shape of Water werd vorig jaar in Venetië al bekroond met de Gouden Leeuw. Daarnaast was de film zeven keer genomineerd bij de Golden Globes, maar ging afgelopen zondag met slechts twee prijzen naar huis.

    Three Billboards Outside Ebbing, Missouri, de film die bij de Globes de grote winnaar werd, is ook een goede kanshebber bij de BAFTA's. De zwarte filmkomedie heeft negen nominaties in de wacht gesleept, evenals Darkest Hour, de verfilming over Winston Churchill met Gary Oldman in de hoofdrol.

  9. Ray Thomas (76) overleden

    De Britse rockmuzikant en oprichter van de Moody Blues, Ray Thomas, is op 76-jarige leeftijd overleden. Hij stierf in zijn woning in Surrey aan de gevolgen van prostaatkanker.

    Thomas was een muzikale duizendpoot: hij was een zanger, liedjesschrijver en bespeelde instrumenten. Hij kende zijn beste jaren in de jaren zestig en zeventig, nadat hij de Moody Blues oprichtte met Mike Pinder, Denny Laine, Graeme Edge en Clint Warwick. De Moody Blues braken in 1967 bij het grote publiek door met hun album Days Of Future Passed. Op de plaat werden popmuziek en klassieke muziek met elkaar gecombineerd.

    De rockballad Nights In White Satin is het bekendste nummer van de plaat. Thomas nam de bekende fluitsolo in het nummer voor zijn rekening. De rockklassieker stond afgelopen december op plaats 124 in de Top 2000 van NPO Radio 2.

  10. Zangeres France Gall overleden

    De Franse zangeres France Gall is op zeventigjarige leeftijd overleden. Ze stierf in een ziekenhuis in Parijs aan de gevolgen van een longaandoening, melden Franse media. Gall won in 1965 het Eurovisiesongfestival met het liedje Poupée de cire, poupée de son. Ze deed mee namens Luxemburg.

    'Er zijn woorden die we nooit zouden willen uitspreken. France Gall is op 7 januari naar het Paradijs gegaan, nadat ze twee jaar, in stilte en waardigheid, heeft gestreden tegen de terugkeer van een tumor', liet haar zaakwaarnemer weten. Tijdens de behandeling kreeg ze een zware longinfectie. Sinds 19 december lag ze daarvoor in het ziekenhuis.

    Gall komt uit een muzikale familie. Haar vader schreef teksten voor onder andere Charles Aznavour. Ze leerde op vijfjarige leeftijd piano spelen en op elfjarige leeftijd gitaar. In 1976 trouwde ze met collega-zanger Michel Berger. Ze bleven samen tot zijn dood in 1992.