Herman Koch laat vooral anderen over Herman Koch praten
© RV

Herman Koch laat vooral anderen over Herman Koch praten

TV-recensie Julien Althuisius

Wat gaat er schuil achter het enigma Koch? Een documentaire over hem onthult niet De Totale Herman. Gelukkig.

Vorige week stond Herman Koch op het vliegveld van Helsinki te wachten op zijn vlucht. Het was druk, er stonden veel mensen om hem heen. Plotseling maakte hij een geluid: 'WAF'. Er keken mensen om, ze schrokken een beetje. 'En die kijken mij aan en dan denken ze: nee, die was het niet. Die ziet er veel te keurig uit.'

Koch vertelde dit vorige week op NPO Radio 1 in De Nieuws B.V. Hij was te gast met regisseur Pieter Verhoeff, die een documentaire over hem maakte. Vorige week ging Echt Herman Koch in première op het Nederlands Film Festival en gisteravond zond Het Uur van de Wolf deze uit. Het doel van de documentaire was, zoals de titel al doet vermoeden, er achter te komen wie Herman Koch nou echt is. Wat gaat er schuil achter het enigma Koch, achter die buitengewoon succesvolle schrijver met dat uitgestreken gezicht en die bekakte stem?

Michiel Romeyn vergeleek zijn Jiskefet-partner met een Mexicaanse sluipschutter, die lui in een hangmat ligt

Verhoeff volgde Koch tijdens zijn Boekenweek-tour, filmde daar interviews met de schrijver, vond mooie oude zwart-wit-foto's en filmpjes (onder andere van Koch die als een gewonde vogel op straat stuipbewegingen ligt te maken) en sprak met vrienden. Zo vergeleek Michiel Romeyn zijn Jiskefet-partner met een Mexicaanse sluipschutter, die lui in een hangmat tequila drinkt en sigaren rookt en af toe, paf, iemand terloops neerknalt. Romeyn zei dat hijzelf de naam had de onbehouwen proleet te zijn, 'terwijl Herman met dat keurige hoofd veel en veel verder ging dan ik'.

De hoofdpersoon zelf leest in een voice-over fragmenten uit zijn boeken voor en komt een enkele keer direct met Verhoeff pratend in beeld, als hij tijdens een avond in Arnhem bloedserieus vertelt dat de tango helemaal niet uit Argentinië komt, maar uit Arnhem - en een nogal een bloedige geschiedenis kent. Verder laat Herman Koch vooral anderen over Herman Koch praten.

Het probleem met het ontrafelen en verklaren van creatieve fenomenen als schrijvers of andere kunstenaars, is dat het vaak het mysterieuze sierrandje - dat wat diegene zo ongrijpbaar en daarom interessant maakt -er probeert af te beitelen. Meestal hou je aan het eind van de rit dan iemand over die ooit iets ingrijpends heeft meegemaakt of een problematische jeugd heeft gehad en dat is het dan; iemand net als ons allemaal. Maar soms moeten enigma's gewoon enigma's blijven.

Daarom is het niet zo erg dat het Verhoeff niet helemaal lukt om Herman Koch te ontmaskeren. Hij komt een heel eind - dankzij gesprekken met collega/vrienden als Griet Op de Beeck en P.F. Thomése en ontroerende anekdotes van jeugdvrienden Joël en Wanda, die dicht bij Koch stonden toen hij eerst zijn moeder en daarna zijn vader verloor - maar aan het eind van het uur beklijft toch het gevoel dat De Totale Herman zich nog niet heeft laten zien.

'Hierna', zei Herman Koch vorige week op NPO Radio 1 over de documentaire, 'kan niemand meer zeuren van: ik ken jou eigenlijk niet, of: je houdt altijd wat achter.'

Hij maakte een grapje, natuurlijk. Gelukkig.