Een BlackBerry-toestel, in 2014 gefotografeerd bij een persbijeenkomst in New York.
Een BlackBerry-toestel, in 2014 gefotografeerd bij een persbijeenkomst in New York. © ANP

Justitie heeft toegang tot 3,6 miljoen versleutelde berichten van criminelen

Kraak betekent grote doorbraak in tientallen onderzoeken

Justitie heeft een grote slag geslagen in de strijd tegen de zware criminaliteit door miljoenen berichten te ontsleutelen die criminelen elkaar stuurden. De informatie gaat justitie gebruiken in meer dan honderd onderzoeken naar onder meer liquidaties, drugshandel, moordpogingen en gewapende overvallen.

Gebruikers waanden zich onbespied en bespraken tot in detail liquidatieplannen

Erik Burger, teamleider THTC

In totaal betreft het 3,6 miljoen berichten die criminelen met speciale telefoons naar elkaar stuurden. De berichten zijn afkomstig van servers van het Nijmeegse bedrijf Ennetcom, waar justitie vorig jaar een inval deed. Dit bedrijf bood speciaal geprepareerde BlackBerry's aan waarmee klanten onderling versleutelde berichten konden versturen. Het afgeschermde dataverkeer tussen de BlackBerry's liet het bedrijf via 'eigen' servers gaan. Zo hadden autoriteiten of anderen er geen zicht op.

Justitie nam echter servers van het bedrijf in beslag en kopieerde de inhoud van de hoofdserver die in Canada stond. De afgelopen maanden hebben experts van de politie gewerkt aan het ontsleutelen de informatie op deze server. Teamleider Erik Burger van het Team High Tech Crime (THTC) noemt de informatie 'een goudmijn'. 'De gebruikers waanden zich onbespied en bespraken bijvoorbeeld tot in detail liquidatieplannen of vindplaatsen van drugs en wapens.'

Witwassen

Eigenaar Danny M. van het bedrijf Ennetcom werd vorig jaar april aangehouden op verdenking van witwassen. De gedachte van justitie is dat hij moet hebben geweten dat hij zijn speciaal geprepareerde telefoons vooral verkocht aan criminelen. Justitie stelt dat het geld dat eigenaar M. ontving voor zijn producten afkomstig was uit criminele bron en dus maakte M. zich schuldig aan witwassen.

Zijn advocaat Inez Weski stelt dat justitie doet alsof al zijn klanten criminelen waren. Daardoor zijn de servers volgens haar onterecht in beslag genomen om 'met een sleepnet te kunnen vissen' in de communicatie van tienduizenden klanten.

Het onderzoek naar Ennetcom is voortgekomen uit een aantal liquidatiezaken. Daarin trof justitie vaak telefoons van Ennetcom aan. Volgens justitie waren bij het netwerk van het bedrijf circa 40.000 telefoons aangesloten, die 'vermoedelijk 'overwegend' in gebruik waren bij criminelen.

Een van de zaken waarin al eerder ontsleutelde berichten zijn gebruikt, is die van de mislukte liquidatie van crimineel Peter R. in november 2015 in Diemen. Het ontsleutelde mailverkeer tussen de verdachten gaf een gedetailleerd beeld van de voorbereiding van de moordaanslag op Peter R., bekend als Pjotr. Uit de berichten bleek dat de paniek toesloeg bij de vermeende schutters, nadat de aanslag mislukt. R. werd wel geraakt, maar wist te ontkomen door zijn auto in de sloot te rijden.

Voor het versleutelen van de berichten werd de software PGP pretty good privacy gebruikt. Tot op heden is onduidelijk hoe justitie exact de versleutelde informatie ontcijferd heeft. Justitie zegt nu dat zij deze sleutels door het onderzoek in handen heeft gekregen. Mogelijk stonden deze op de server in Canada. Justitie wil dat ook nu niet zeggen. In totaal heeft justitie 7 terabyte aan data in beslag genomen op de server van Ennetcom. Dat staat gelijk aan 'alle informatie uit zeven grote universiteitsbibliotheken'. De berichten die de politie ontsleuteld heeft, betreffen de periode 2011 tot en met 2016.