Facebook-topman Zuckerberg
Facebook-topman Zuckerberg © BLOOMBERG

Facebook wil de wereld verbeteren. Maar hoe dan?

De naam valt nergens, maar het bijna 6000 woorden tellende manifest dat Mark Zuckerberg donderdag publiceerde is overduidelijk een reactie op het Trump-tijdperk. De oprichter van Facebook is niet bescheiden in zijn poging de wereld te verbeteren: hij wil de sociale infrastructuur voor een betere wereld ontwerpen. Voor minder doet hij het niet.

Het is voor het eerst sinds de beursgang in 2012 dat Zuckerberg zo van zich laat horen. Ook inhoudelijk is het manifest opmerkelijk. De Facebook-voorman reikt hoger dan ooit. Het gaat niet meer om het verbinden van vrienden en families, zoals in de afgelopen tien jaar: vanaf nu moet Facebook het fundament leveren voor de gehele maatschappij. Met deze 'sociale infrastructuur' moet iedereen uit de voeten kunnen. Zuckerberg droomt van een wereld die veilig en betrokken is en waarin niemand wordt buitengesloten. Een wereld ook zonder desinformatie en nepnieuws.  

Nepnieuws, daar is het woord. Het manifest kan niet los worden gezien van de kritiek die Twitter en Facebook over zich heen kregen sinds de Amerikaanse verkiezingen. De explosie van nepinformatie, de trollenfabrieken die met dollartekens in de ogen verantwoordelijk zijn voor de productie ervan en het geld dat Facebook er zelf mee verdient. Maar ook de groeiende kloof tussen bevolkingsgroepen die vanuit hun eigen filterbubbel apodictische waarheden de wereld inslingeren. Op de momenten dat de bubbels elkaar raken, is er haat en onverdraagzaamheid.

Liefdevollere wereld

De 32-jarige topman lijkt oprecht te geloven dat openheid en transparantie leiden tot een liefdevollere wereld.

Lees ook

Overheden zouden techbedrijven moeten behandelen als fastfood-ketens, die ongezonde producten leveren. Maar in plaats daarvan wordt Silicon Valley omarmd, waarschuwt Evgeny Morozov (+).

Het is Zuckerberg een gruwel en niet alleen omdat zo'n escalatie gevaarlijk is voor het businessmodel van het bedrijf dat wereldwijd maar liefst 1,8 miljard mensen verbindt. De 32-jarige topman lijkt oprecht te geloven dat openheid en transparantie leiden tot een liefdevollere wereld. In een van zijn spaarzame interviews, in 2008, vertelde Zuckerberg dat hij ervan overtuigd was dat de strijd in het Midden-Oosten niet het gevolg was van een diepe haat van de ene tegen de andere bevolkingsgroep, maar 'door het gebrek aan verbindingen, communicatie, empathie en begrip'. Dat was vele jaren voor de opkomst van nepnieuws. De constatering van de filosoof Onora O'Neill (al in 2002) dat de toenemende transparantie 'een gloed van ongesorteerde informatie en desinformatie' kan veroorzaken die veel verwarring sticht, was toen nog een academisch probleem.

Al die jaren heeft Facebook (net als bijvoorbeeld Google) volgehouden dat het niets anders is dan een technologiebedrijf. Facebook brengt met zijn geavanceerde algoritmen mensen bij elkaar en de techniek weerspiegelt de werkelijkheid. Facebooks enige rol is daarin: het faciliteren van openheid. Zoveel mensen moeten zoveel mogelijk delen. De oproep internetcritici als Evgeny Morozov, die het in zijn invloedrijke boeken over 'Zuckerbergs tirannie van de openheid' heeft, aan Google en Facebook om meer verantwoordelijkheid te nemen, deed hen niets.

Onvermijdelijk

Tot nu. Facebook kan niet in zijn eentje verantwoordelijk worden gehouden voor de verwarrende staat waarin de wereld zich momenteel bevindt, maar gezien de macht van het sociale netwerk richtte steeds meer kritiek zich op Zuckerbergs bedrijf. Hij liet eind vorig jaar doorschemeren dat hij die verantwoordelijkheid  niet langer wegwuift. Facebook heeft sindsdien een aantal maatregelen genomen om nepnieuws te bestrijden. Nu, in zijn manifest, is Zuckerberg er duidelijk over: Facebook is geen puur technologiebedrijf. Ook niet zomaar een mediabedrijf trouwens. Facebook is een 'gemeenschap van mensen'. Dit betekent dat we met zijn allen standaarden nodig hebben die onze gemeenschappelijke waarden weerspiegelen.

Het was onvermijdelijk dat Zuckerberg zijn verantwoordelijkheid neemt, maar daarmee doemen gelijk nieuwe problemen op. In het manifest komt maar liefst vijftien keer de woordcombinatie 'sociale infrastructuur' voor. Maar nergens wordt duidelijk hoe deze infrastructuur leidt tot sterkere gemeenschappen en vooral tot minder polarisatie. De sleutel lijkt voor Zuckerberg het tegengaan van sensatiezucht.  Sensatie in de media leidt namelijk tot extreme standpunten.

Hoe?

Hoe dit kan worden aangepakt, blijft onduidelijk. Zuckerberg zelf zegt niet te geloven dat slimme technologie alles kan oplossen. Hij erkent ook dat Facebook het afgelopen jaar fouten heeft gemaakt. Hij noemt het verwijderen van de iconische foto van het blote meisje uit Vietnam of de video van het extreme politiegeweld tegen een zwarte man. Die fouten zijn het gevolg geweest van het feit dat Facebook niet meer een platform is voor familie en vrienden om gezellige updates te delen, maar steeds meer een bron voor nieuws en ideologisch debat. Culturen zijn overal verschillend en bovendien aan grote verandering onderhevig, zegt Zuckerberg. Het inzetten van kunstmatige intelligentie voor het herkennen van haat of seksueel expliciete beelden moet Facebook hierbij gaan helpen.  

Bijna 5700 woorden lang vermijdt Zuckerberg het woord 'open', in tegenstelling tot zijn brief uit 2012 ('the Hacker Way') aan zijn investeerders, waar het woord open een belangrijke rol speelt. En vaak in combinatie met 'verbonden'. Maar in de laatste zin kan Zuckerberg het toch niet laten: 'Dank voor alles wat jullie doen om de wereld opener en meer verbonden te maken'.