Zwart heeft geen zinnig verweer

In deze vijfde en voorlaatste beschouwing over het WK-toernooi dat onlangs in de Ivoriaanse hoofdstad Abidjan plaatsvond, leg ik de lezer twee onderhoudende partijen voor....

Schwarzman - Zeba

(8e ronde WK 1996)

1.33-29 17-22 2.39-33 19-23 3.35-30 11-17 4.30-25 6-11 5.34-30 23x34 6.30x39 1-6 7.32-27

Het meest voorkomende alternatief is 7.31-26. Maar misschien voelde Schwarman niet zo veel voor een reprise van zijn partij tegen Korchov uit 1987, waarin 7.31-26 met 7...20-24 8.32-28 14-20 9.25x14 10x19 en aansluitend 10...18-23 werd beantwoord.

7...13-19 8.37-32 17-21 9.40-34 19-23 10.31-26 22x31 11.26x37 11-17 12.36-31 7-11 13.34-30 9-13 14.45-40 4-9 15.50-45 21-27 16.31x22 18x27 17.32x21 16x27 18.40-34 12-18 19.41-36 8-12 20.46-41 2-8

Voor wie het verdere verloop kent, is het niet moeilijk vast te stellen dat zwart hier een belangrijk alternatief had in 20...14-19 21.25x14 9x20 22.30-25 19-24 23.25x14 10x19: op 24.37-31 kan hij de dreigende Coup Philippe nog net pareren met 24...2-7, 25...17x28 en 26...18x27.

21.37-31(!)

Ziedaar het verschil: nu veld 7 ongedekt is, mag zwart na 21...14-19 22.31x22 17x28 23.33x22 18x27 24.25x14 9x20 25.30-25! niet langer op veld 24 spelen (ook niet via een omweggetje als 25...13-18? 26.25x14 19-24, dat immers faalt op 41-37-31! +), zodat hij in de achtergebleven positie van schijf 5 zou moeten berusten. En ofschoon de ervaring leert dat daarmee nog (lang) niet alles gezegd is, geeft Zeba er toch maar de voorkeur aan de vleugelontwikkeling met 14-19x20 enz. tot een geschikter moment uit te stellen. Daartoe zal de zwartspeler echter wèl een aantal concessies moeten doen:

21...17-22 22.41-37(!)

Vermoedelijk gespeeld om 22...11-17?? (23.34-29 +) tegen te gaan.

22...12-17 23.31-26 27-31 24.36x27 22x31

Zeker nu schijf 6 buitenspel is komen te staan, was 23...14-19 24.25x14 9x20 25.30-25 19-24 26.25x14 10x19 27.37-31 enz. niet helemaal zonder bezwaren geweest, zwarts enorme ontwikkelingvoorsprong (12 tempi!) ten spijt. Ik kan mij althans levendig voorstellen dat Zeba daar niet helemaal gerust op was, want zelfs zonder zo'n handenbindertje op 6 heb ik ooit (Harderwijk 1993) een soortgelijke stelling van Schwarzman verloren! Maar aan de gang naar het randveld 36 zijn, met name tegen deze tegenstander, zo mogelijk nog grotere gevaren verbonden...

25.44-40 31-36 26.37-32 14-19 27.25x14 9x20 28.30-25 19-24 29.25x14 10x19 30.42-37 8-12 31.32-27 3-8 32.37-32 15-20 33.48-42 20-25 34.49-44

Zie diagram 1

34...17-22

Er dreigde 35.26-21! en 36.27-22 enz. +. Daartegen vormde 34...24-30? geen afdoende parade wegens 35.33-29! (dreigt opnieuw 36.26-21 enz. +) 17-22 36.29-24! 22x31 37.24x35 met schijfwinst. En op 34...24-29 35.33x24 19x30 had wit met 36.34-29! 23x34 37.40x29 en 38.39-33 enz. het initiatief naar zich toe getrokken.

35.32-28 23x21 36.26x28

Met de dreiging 37.40-35! en 38.44-40 enz.

36...18-22 37.28x17 11x22 38.40-35 24-30 39.35x24 19x30 40.34-29! 12-17

Hiermee legt zwart zich indirect vast op betreding van veld 27, waar de voorste van zijn actieve schijven niet bepaald veilig zal staan. Maar dit betekent geenszins dat 40...30-35 41.29-23! (dreigt 42.23-18 +) 41...13-18 'dus' beter was geweest, want na 42.23-19! 5-10 43.33-29! (dat 43...6-11? verhindert door 44.47-41!, 45.29-23, 46.42-37 en 47.39x6 +) had zwart de vijandelijke indringer op 19 nooit meer onschadelijk kunnen maken.

41.29-23! 22-27 42.42-37! 17-22

Gericht tegen het plan 43.33-28 en 44.37-31 enz. Een poging om die dreiging met behulp van 'plakkers' het hoofd te bieden, was niet minder ontoereikend geweest dan de tekstzet. Na 42...8-12 43.33-28 30-35 doet wit namelijk niet 44.45-40? 25-30! enz. met houdbaar spel voor zwart, maar in plaats daarvan 44.39-34! 5-10 (wat anders?) 45.45-40/43-39! 10-14 (alweer: wat anders?) 46.43-39/45-40! Materiaalverlies is dan onvermijdelijk, en varianten waarin zwart substantiële compensatie voor het gederfde kleinood krijgt, laten zich moeilijk vinden.

Een enkele spelgang ter illustratie: 46...6-11 47.37-31 27-32 48.38x27 11-16 49.31-26 (met bij voorbeeld 16 op 8 zou het de moeite lonen op de combinatie 49.39-33 13-18 50.44-39!!, 51.34-30!!, 52.27x7, 53.7-2 en 54.2x12 te speculeren) 13-18 50.34-29 17-21 (zwart heeft niet beter) 51.26x8 25-30 52.23x12 30-34 53.39x30 35x31 54.8-3 31-37 55.3x25 37-41 en nu kan wit zelfs al winnen met 56.25-14(!) 41-46 57.14-5 16-21 58.12-7! 21-27 59.7-1! 27-32 60.5x37 46x50 61.1-6 +.

43.45-40 30-35 44.40-34 6-11

Twee zetten terug beschikte zwart op (43.)23-18(?) over de 2x2 ruil (43...)27-32(!) enz., en met de tekstzet hoopt Zeba het nog tot een (weliswaar nadelig) dammeneindspel te brengen via 45.23-18(?) 13-19 46.18-13 19-23(!) 47.13x2 23-29(!) 48.2x32 29x49. Maar Schwarzman bouwt rustig verder aan zijn oppermachtige centrumstelling:

45.33-29! 11-16 46.38-33!

Zie diagram 2

Nu wit veld 38 heeft ontruimd, is er tegen het dreigende 23-18-13 + geen kruid meer gewassen. Bovendien zou op 46...5-10 ook 47.29-24! dood en verderf zaaien.

46...16-21 47.23-19!

De inleiding tot een kleine combinatie, waarmee Schwarzman het karwei in stijl afrondt.

47...13x24 48.29x20 25x14 49.34-30 35x24 50.33-29 24x33 51.39x26

Zwart geeft het op: tegen de dreiging 37-31-27x17 + (of ook 52.43-38 en 53.37-32 +) heeft hij geen zinnig verweer meer.

Schwarzman boekte deze overwinning op de achtste speeldag, in een periode dus dat de Moskoviet nog regelrecht op de hoogste titel leek af te stevenen. Niemand kon toen nog bevroeden welke wrange ontknoping het lot voor hem in petto had...

Van oud-wereldkampioen Guntis Valneris, die met Europees kampioen Alexander Georgiev de vierde plaats deelde, geef ik de partij die hij op de openingsdag van zijn (Letse) landgenoot Andris Keisels won. In dit hoogst opmerkelijke duel bedient Valneris zich van een (opsluitings)strategie die vooral bekend is van partijen van Piet Roozenburg, Hans Jansen en - sinds kort - Karen van Lith.

Keisels-Valneris

(1e ronde WK 1996)

1.32-28 18-23 2.38-32 13-18 3.31-27 9-13 4.43-38 20-24 5.49-43 14-20 6.37-31 10-14 7.41-37 4-9 8.34-29 23x34 9.40x29 20-25 10.29x20 15x24 11.39-34 5-10 12.44-39 18-23 13.46-41 10-15 14.45-40 14-20 15.50-45 24-30!? 16.35x24 19x30 17.28x19 13x24 18.40-35 9-13 19.31-26 13-18 20.27-21 16x27 21.32x21 8-13 22.21-16 18-23 23.37-31 23-28 24.33x22 17x28 25.41-37 3-9 26.31-27 9-14 27.27-21 14-19 28.37-32 28x37 29.42x31 19-23 30.47-42 11-17 31.42-37 17-22 32.37-32 13-18

Zie diagram 3

33.31-27(?) 22x31 34.26x37 6-11! 35.37-31 12-17! 36.21x12 1-6 37.12x1 18-22 38.16x7 2x11 39.1x29 24x44 40.35x24 20x40 41.45x34 44-50 42.34-29 25-30 43.29-23 22-28 44.23-18 28x26 45.18-13 50-17 46.13-9 30-35 47.38-32 35-40 48.9-4 40-45 49.32-27 11-16 50.43-38 17-3 51.38-32 3-14

Wit geeft het op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden