Zuid-Koreaans leger op topsterkte bij Spelen van de argwaan

De angst voor een atoomaanval is geluwd nu Noord-Korea aan de Winterspelen meedoet. Maar de noordelijke delegatie is zélf een veiligheidsrisico. Zuid-Korea heeft vijftigduizend soldaten paraat.

Een Zuid-Koreaanse militair patrouilleert over het strand van Gyeongpo in de buurt van het Gangneung ijsstadion.Beeld epa

Het hek begint al even ten noorden van Gangneung, waar straks de olympische schaatswedstrijden worden verreden. Van hier tot aan de grens met Noord-Korea is ruim honderd kilometer strand afgezet met een ijzeren versperring en prikkeldraad. Alleen op door het leger aangewezen plekken kun je ongehinderd naar zee lopen. De hele oostkust is op deze manier bewaakt; alleen op stadsstranden zoals die van Gangneung is het prikkeldraad een paar jaar geleden verwijderd.

Het hek is bedoeld om het Noord-Koreaanse commando's moeilijker te maken missies uit te voeren. Dat is geen onzinnige gedachte. In 1996 kwamen ter hoogte van Gangneung 26 Noord-Koreaanse soldaten aan land nadat hun spionageonderzeeër was vastgelopen op een rots voor de kust. Bij de daaropvolgende wekenlange klopjacht in de bergen vielen tientallen doden en gewonden.

'Wij houden rekening met alle scenario's'

Ook voor de Olympische Winterspelen, die vrijdag beginnen, waren tot voor kort volop zorgen over Noord-Koreaans wapengekletter. De Franse minister van Sport vroeg zich in september nog hardop af of Pyeongchang wel veilig zou zijn voor de atleten. Maar sinds de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un in januari beloofde van de Spelen 'een succes' te maken, is op de gezichten van de Zuid-Koreaanse officials de opluchting zichtbaar.

'Het dreigingsniveau zou in theorie naar beneden kunnen', zei Kim Gyo-tae, chef van de olympische politie-eenheid, onlangs tijdens een persconferentie. 'Maar wij houden rekening met alle scenario's.'

Eén daarvan is dat Noord-Korea zich, om welke reden dan ook, alsnog terugtrekt uit het toernooi, waardoor de spanningen oplaaien. Het regime zou dan kunnen proberen de Spelen te verstoren. Ook dat is geen onzinnige gedachte: tijdens het WK Voetbal in 2002, dat deels in Zuid-Korea werd gehouden, voer een Noord-Koreaans marineschip over de (betwiste) zeegrens, waarna een vuurgevecht met de Zuid-Koreaanse marine uitbrak.

Een Zuid-Koreaanse soldaat bewaakt een checkpoint dichtij de grens met Noord-Korea.Beeld afp

Het is een van de redenen waarom Zuid-Korea tijdens de Spelen een groot aantal militairen paraat heeft staan: 50 duizend. Zij kunnen zo nodig assisteren bij evacuaties. De atleten hebben al instructies gekregen: in geval van nood moeten ze schuilen in de parkeergarages onder het olympisch dorp. De Nederlandse ploeg heeft extra maatregelen getroffen. 'We hebben bij elke Spelen een veiligheidscoördinator, maar voor deze editie is die functie opgeschaald', aldus chef de mission Jeroen Bijl. 'Hij houdt onder meer contact met de politie, de veiligheidsdiensten en het ministerie van Buitenlandse Zaken.'

Maar nu Noord-Korea meedoet, is ook de 550-koppige delegatie (atleten, begeleiders, cheerleaders en musici) zelf een veiligheidsrisico geworden. Er zijn genoeg Zuid-Koreanen die een hekel hebben aan hun noorderburen. De afgelopen weken waren er verscheidene demonstraties van nationalistische groepen waarbij foto's van Kim Jong-un werden verbrand.

Continue bewaking

De Noord-Koreaanse delegatie wordt continu bewaakt door een speciale politie-eenheid. De politie heeft hier ervaring mee, omdat Noord-Korea vaker heeft meegedaan aan sportevenementen in het zuiden. In 2014 stuurde het regime 273 atleten naar de Azië-spelen in Incheon.

De bewaking is ook bedoeld om de atleten af te schermen van de buitenwereld. Het laatste wat het totalitaire regime in Pyongyang wil zijn spontane gesprekjes met bezoekers of journalisten. Zuid-Koreaanse media proberen desondanks al dagen een reactie los te peuteren van de Noord-Koreaanse atleten. Tot nu toe hadden ze alleen succes bij kunstschaatser Kim Ju-sik, die na een training zei: 'Het ging goed.'

Het toezicht moet wellicht ook voorkomen dat Noord-Koreanen overlopen. Dat zou een blamage zijn voor Noord-Korea en het zuiden opzadelen met een dilemma: terugsturen of niet? Toch is het onwaarschijnlijk dat dit probleem zich zal voordoen. Noord-Koreaanse delegatieleden zijn zorgvuldig geselecteerd op loyaliteit, en hun achtergebleven familie in het noorden zou zwaar worden gestraft.

Noord-Koreaanse cheerleaders arriveren bij een stadion in Zuid-Korea waar vrijdag de Olympische Spelen beginnen.Beeld afp

Angst voor aanslagen

Zuid-Korea is volgens politiechef Kim vooral bang voor aanslagen. Onlangs oefenden commando's met het ontzetten van een bus die door terroristen was gekaapt. 'Terreurgroep IS is weliswaar teruggedrongen en er is geen concrete dreiging, maar er zijn altijd lone wolves die een aanslag kunnen plegen', aldus Kim.

Om te voorkomen dat een terrorist op een menigte inrijdt, zijn bij de ingang van olympische locaties en bij drukke bushaltes barricades geplaatst. Ook is met autoverhuurbedrijven afgesproken om verdachte zaken te melden. Mobiele politieteams rijden rond om nummerborden van verdachte voertuigen te scannen.

Om potentiële terroristen buiten te houden, hanteert Zuid-Korea een internationale database met ruim dertigduizend personen die op enige manier verbonden zijn aan terroristische activiteiten. Eind december werd deze informatie al gebruikt om zeventien buitenlanders te deporteren die volgens de autoriteiten 'mogelijk een terroristische dreiging vormden voor de Spelen'.

De politie is ook alert op drones. Die vormen volgens politiechef Kim 'een relatief nieuwe dreiging', bijvoorbeeld omdat ze een explosief kunnen dragen. Sinds 26 januari geldt boven het olympisch gebied een vliegverbod. Speciale observatieteams staan klaar met apparatuur om de drones te ontregelen. 'Als het nodig zullen onze special forces de drones uitschakelen', aldus Kim.

De grootste dreiging komt wellicht uit onverwachte hoek: de kou. De afgelopen weken schoot de gevoelstemperatuur in het olympisch gebied onder de -20 graden Celsius. Om die reden zullen de agenten die op wacht staan vaker worden afgelost.


Team Korea: een onmogelijke opdracht

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un stuurt vrijdag zijn zus Kim Yo-yong naar de openingsceremonie van de Olympische Winterspelen in het Zuid-Koreaanse Pyeongchang. Dat heeft het Zuid-Koreaanse ministerie van Hereniging woensdag bekendgemaakt.

Zondag waren meer dan driehonderd verslaggevers en cameramensen naar het ijshockeystadion in Incheon gekomen voor een 'mediadag' met Team Korea, het twee weken geleden gevormde vrouwenijshockeyteam van Noord- en Zuid-Korea. Onmogelijke opdracht?

Deze drie Nederlanders woonden vorig jaar in Noord-Korea: dit zagen ze.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden