ANALYSE

Zo zat het bedrog bij FC Twente in elkaar

FC Twente kreeg vrijdag gelijk van de beroepscommissie van voetbalbond KNVB inzake het intrekken van de licentie van de Enschedese voetbalclub. Dus Twente mag in de eredivisie blijven. Maar hoe kon de landskampioen van 2010 zo afglijden? Het bedrog in Enschede was groot.

Spelers (vlnr) Jelle van der Heyden, Jeroen van der Lely, Peet Bijen en Timo Plattel van FC Twente.Beeld anp

1. Wie betaalt, bepaalt

Blinde ambitie, koninkrijkjes en een hoog verwachtingspatroon. In de jaren na het kampioenschap van 2010 werd dat een giftige mix. Het bestuur onder leiding van Joop Munsterman wilde maximaal blijven presteren en groter groeien. Munsterman, zelf ooit opgeklommen van schoonmaker bij Dagblad Tubantia tot directeur van de krant, wilde van de provinciale club een heuse topclub maken. Het doel: structureel tot de beste 30 clubs van Europa horen. Daarbij hoorde een groot stadion, dure spelers, hoge salarissen en een sjieke uitstraling. Munsterman en latere voorzitter van de RvC Aldo van der Laan, groot geworden met de verkoop van vlees, waren de kapitaalkrachtige bestuurders.

Als ze aan de top merken dat het financieel lastiger wordt om een bepaalde speler binnen te halen, neemt de creativiteit toe. De bestuurders gaan zelf investeren in Twente en in spelers - en verbergen dit voor de KNVB. Een voorbeeld is de aankoop van de Chileen Felipe Gutiérrez. FC Twente betaalde 2,8 miljoen euro voor de aanvallende middenvelder. Maar er was ook geld van investeerders nodig. Vier commissarissen, onder wie Munsterman en Van der Laan, legden geld bij elkaar. Om deze investeerders buiten beeld te houden en de deal fiscaal aantrekkelijk te maken, liep de aankoop via twee vennootschappen op Cyprus.

Het is meer dan filantropie, constateert Ben Knüppe, die FC Twente in opdracht van de KNVB onderzocht. Met hun financiële injecties kopen de functionarissen ook macht: 'De functionarissen die (direct dan wel indirect) geld aan FC Twente uitleenden of zich garant stelden, hadden te veel in de melk te brokkelen. Het motto binnen het bestuur leek: 'Wie betaalt, bepaalt.' Daarbij werd bestuurlijk niet altijd integer gehandeld.'

Voorzitter van FC Twente Onno Jacobs tijdens een persconferentie in De Grolsch Veste.Beeld anp

2. Besturen als een familiebedrijf

Toen Munsterman nog directeur van FC Twente was, ondertekende hij brieven vaak met 'voorzitter van de RvC'. Het is symbolisch voor de manier van denken bij de club. Munsterman was directeur, maar volgens de club zelf was hij veel meer. In 2012 schreef FC Twente in een persbericht: 'Binnen FC Twente is Joop Munsterman vanuit de raad van commissarissen gedelegeerd als directielid en tevens voorzitter van de raad van commissarissen.' Daarmee omschreef de club exact het probleem. De raad van commissarissen houdt toezicht op de directie. Munsterman hield bij Twente dus toezicht op zichzelf.

Feitelijk, zo concludeerde onderzoeker Knüppe, was er sprake van een 'personele unie' tussen het bestuur en de raad van commissarissen. Dat betekende dat uitvoering en toezicht niet gescheiden waren. Een bestuurlijke doodzonde, maar wel iets wat bij familiebedrijven ook vaak voorkomt. De grootaandeelhouder, die tevens directeur is en vrienden en bekenden als commissarissen heeft aangesteld en zo ook weer toezicht houdt op zijn toezichthouders. Kortom, een slechte bestuursstructuur.

Neem de focus van de leden van bestuur en raad van commissarissen van FC Twente. Alles draaide om uitvoeren. De functionarissen hadden informeel afspraken gemaakt over wie op welk terrein verantwoordelijk was. Aldo van der Laan, destijds lid van de RvC, deed de transfers van de club. Niemand keek ernaar om. Niemand controleerde wat hij deed.

Zo ontstonden koninkrijkjes zonder deugdelijke controle. De top bepaalde, de rest voerde uit. Voor bemoeiallen was geen plek. 'Wil je een ondernemingsraad? Prima, je hebt er recht op, maar dan is daar het gat van de deur', tekende Knüppe op. Hij concludeerde: Twente wordt geleid als een familiebedrijf. In de slechte zin van het woord.

Bij een familiebedrijf duiken vaak familieleden op, als er functies te vergeven zijn. Ook dat gebeurde bij FC Twente. Zo verzorgde de zoon van Munsterman met zijn ict-bedrijf de website van Twente, deed het bedrijf waar de vrouw van Munsterman werkte een deel van het drukwerk en was commissaris Van der Laan met zijn Zuid-Afrikaanse wijnboerderij de exclusieve wijnleverancier van de club.

3. Weinig geld, blinde ambitie

Opgetogen presenteert FC Twente-directeur Joop Munsterman in de zomer van 2013 de Mexicaanse speler Jesus Corona aan de pers. Dat hebben ze toch maar mooi weer geflikt, het 20-jarige Mexicaanse toptalent voor vier jaar vastleggen.

Maar FC Twente had die zomer helemaal geen geld om Corona te kopen. Daarom ging de club in zee met Mexicaanse investeerders, die 2,6 miljoen euro betaalden in ruil voor 60 procent van de transferrechten van het Mexicaanse talent. Wie die investeerders waren, weet FC Twente nog steeds niet. Uit uitgelekte contracten bleek later dat deze investeerders waren aangedragen door een Mexicaans bedrijf dat volgens de Mexicaanse justitie eigendom is van een veroordeelde witwasser van het beruchte Juárez-drugskartel.

Een ander voorbeeld van de blinde ambitie van Munsterman en zijn medebestuurders volgt een jaar later. Er is weer geld nodig en FC Twente gaat in zee met het omstreden investeringsfonds Doyen Sports. In ruil voor een lening van 5 miljoen euro krijgt Doyen een deel van de transferrechten van zeven spelers. Later blijkt dat Doyen ook een 'adviserende rol' kreeg bij transfers van deze spelers. Twente kon afwijken van zo'n advies, maar dan moesten de investeerders wel financieel gecompenseerd worden. Deze afspraken werden voor de KNVB geheim gehouden.

Toenmalig FC Twente-voorzitter Joop Munsterman begin 2010 in de armen van spits Blaise N'kufo.Beeld Peter Lous / Pro Shots

4. Gebrek aan kritisch vermogen

Het is verleidelijk om de financiële puinhoop bij voetbalclub FC Twente toe te schrijven aan het handelen van oud-voorzitter Munsterman en Van der Laan. Maar dat doet geen recht aan de werkelijkheid. Het bedrog was groter. Alle bestuursleden, zo concludeert Knüppe, droegen bij aan een 'ongezonde cultuur', wisten dat de KNVB om de tuin werd geleid en controleerden elkaar niet langer.

Bovendien, die nuance wordt weleens vergeten, was het optreden van de functionarissen niet louter fraudeleus. Ze deden veel voor de club. Ze staken er geld en veel tijd in en zorgden ervoor dat de sportieve prestaties goed bleven. Ze profiteerden persoonlijk nauwelijks van de dubieuze deals die ze sloten. Alles voor de club.

Knüppe somt op wat er in die periode ook werd gerealiseerd: 'De club leeft en is bepaald maatschappelijk betrokken. Denk aan de skybox voor ernstig zieke patiënten, Scoren in de Wijk, de samenwerking met het ROC. En aan de veelal volle tribunes.' De regio profiteerde van het succes van de club. Op verschillende niveaus ontbrak het aan kritisch vermogen. Welke supporters juichten niet omdat het bestuurlijk een puinhoop was? Welke politici eisten meer openheid over financiën? Wie trok aan de rem?

Illustratief is de niet aflatende steun van Enschede. In 2010 leende de gemeente de club 8,4 miljoen euro voor de uitbreiding van het stadion. Dit kwam boven op een lening uit 2007 van 20 miljoen euro. En ook nu is de gemeente bereid om 32 miljoen euro aan de voetbalclub te lenen.

Spelers van FC Twente tijdens een training.Beeld anp

FC Twente naar rechter tegen besluit KNVB

FC Twente stapt naar de rechter om een gedwongen degradatie naar de eerste divisie te voorkomen. In een kort geding eist Twente dat de KNVB-licentiecommissie het besluit intrekt om de club te straffen voor financieel wanbeleid. 'Degradatie naar de eerste divisie betekent de doodsteek voor FC Twente', aldus directeur Onno Jacobs. 'Het voortbestaan van deze club staat op het spel.'

Hoewel de spelersraad (CSR) van de KNVB nog een niet bindend advies over het besluit van de licentiecommissie moet geven, wil FC Twente geen tijd verliezen. Het mes staat de club op de keel, zei bestuurder Jan Schutrups. Daarom gaat Twente niet in beroep bij de licentiecommissie. 'Voor die uitkomst bekend is, kan het voor Twente al te laat zijn.'

Twente eist dat de licentiecommissie vasthoudt aan het besluit van 15 december, waarin de club onder voorwaarden haar licentie mocht behouden. Volgens de in maart aangetreden Schutrups heeft de nieuwe directie aan alle eisen voldaan. 'Het oude FC Twente heeft zich schuldig gemaakt aan wanbeleid, daarvoor zijn de betrokken bestuurders bestraft. Het nieuwe Twente heeft schoon schip gemaakt. De licentiecommissie geeft toe dat wij op basis van de sanering bij Twente ook een licentie verdienen. Onbegrijpelijk dat die belofte niet is nagekomen.'

Robèrt Misset

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden