Zo sportieve vader, zo sportieve zoon

'Een man tracht te voldoen aan zijn vaders verwachtingen, of hij probeert diens misstappen recht te zetten.' Aldus president Obama over de relatie vader-zoon. Zo ook in de sport. Denk aan Johan en Jordi Cruijff. Of aan Jos en Max Verstappen.

Vader en zoon Yep en Sven Kramer. Beeld ANP/Novum

Max Verstappen is bijna uitgegroeid, tot opluchting van zijn vader Jos. Die maakte zich twee jaar geleden weleens zorgen, toen zijn zoon plotseling de lucht in schoot. Voor lange mannen is geen plaats in de Formule 1. De auto's zijn te krap.

Hun gedeelde droom was vervlogen als Max 10 centimeter langer was geworden dan de 179,8 centimeters die hij nu telt. De duizenden trainingsuren, de honderdduizenden euro's aan investeringen: ze zouden voor niets zijn geweest.


De vrees is geweken. De 17-jarige Limburger maakt zondag in Melbourne zijn debuut in de Formule 1. Als jongste coureur aller tijden, twaalf jaar na de 106de en laatste race van Jos in die klasse.

'Een man probeert te voldoen aan zijn vaders verwachtingen, of hij probeert diens misstappen recht te zetten', zei Barack Obama eens over de twee kampen waarin veel Amerikaanse presidenten zijn onder te brengen. Ze behoren tot een politiek geslacht: zie Bush en Kennedy. Of ze groeien op zonder hun natuurlijke vader, zoals Obama en Clinton.


De sport kent dat fenomeen ook. Lance Armstrong, Michael Phelps, Shani Davis, Lebron James en Mike Tyson bereikten de wereldtop, terwijl ze (deels) opgroeiden zonder vader. In Nederland lukte dat bijvoorbeeld Johan Cruijff, Ruud Gullit, Patrick Kluivert en Mark Tuitert.


Het omgekeerde doet zich ook voor: getalenteerde zoons treden in de voetsporen van betrokken vaders, die een bloeiende sportcarrière hadden. Jordi Cruijff volgde Johan, Youri Mulder kwam na Jan, Sven Kramer betrad het ijs in navolging van Yep, en Daley Blind heeft Danny als voorbeeld gekozen (zie kaders). Ook het buitenland kent dergelijke sportfamilies.

Bewijsdrang

Obama kwam in een interview met Newsweek in 2008 met mogelijke verklaringen voor de presidentiële traditie. Die ideeën lijken ook van toepassing op de sport. Sommige kinderen ontwikkelen een sterke bewijsdrang als ze opgroeien zonder vader, een voorwaarde om uit te blinken. Wie juist groot wordt in een omgeving waarin uitblinken de norm is, zal beter kunnen omgaan met hoge verwachtingen.


Max Verstappen behoort onmiskenbaar tot de tweede categorie. In Melbourne, tijdens zijn eerste Engelstalige persconferentie als F1-coureur, verwees hij ijzig kalm naar de tienjarige loopbaan van vader Jos in de meest prestigieuze raceklasse. 'Mijn vader deed het ook. Ik ben er gewoon in gegroeid. Het voelt niet als iets nieuws. Ik neem het gewoon zoals het komt.'


Dat Max werkelijk koelbloedig is, blijkt ook uit cijfers. Tijdens de eerste testraces met zijn Toro Rosso, afgelopen maanden, schommelde zijn hartslag volgens zijn vader rond de 140 slagen per minuut, ook bij snelheden van ruim 300 kilometer per uur. Tijdens het hardlopen bereikt hij gemakkelijk 180 hartslagen per minuut.

Jan & Youri Mulder

Bekender als tv-persoonlijkheden dan als voetballers doordat ze allebei op jonge leeftijd naar het buitenland vertrokken en daar hun beste jaren kenden: Jan bij Anderlecht en Youri bij Schalke 04. Toen Jan naar Ajax verhuisde, hadden de Amsterdammers de gouden periode van de jaren zeventig al achter de rug. Youri won met Schalke nog wel de Europa Cup 3. Met negen interlands overtrof Youri de vijf van Jan, die hoger had kunnen scoren als zijn knie hem niet voortijdig in de steek had gelaten. Als vader en zoon wel onbetwist de beste voetbalanalytici.

Andere vaders en zoons (incomplete lijst): voetballers Nigel & Jerry de Jong, schaatsers Eddie & Carl Verheijen, wielrenners Jean-Paul & Boy van Poppel, voetballers Wim & René van der Gijp, honkballers Charles Urbanus sr. & jr., basketballers Kees Akerboom sr. & jr., schermers Kasper & Oscar Kardolus, ruiters Piet Raaijmakers sr. & jr., wielrenners Henk & Jelle Nijdam.

Jordi en Johan Cruijff. Beeld ANP / Bruno Press

De rust is vermoedelijk terug te voeren op zijn ongewone jeugd. Max kreeg het racen volgens Jos 'met de paplepel' ingegoten. Hij zat als baby van zes maanden voor het eerst in een Formule-1-wagen. Hij zwierf als peuter door de paddock. Met 3 jaar reed hij al op een minimotor en een kleine quad, een vierwielig motorvoertuig. Anderhalf jaar later begon hij met karten, de raceklasse die te boek staat als de perfecte leerschool voor de Formule 1.


Als kleuter van 5 reed hij volgens zijn vader al gauw acht uur per week in een kart, vaak op de Belgische baan waar Jos in zijn eigen jeugd in ruil voor hand- en spandiensten ook eindeloos rondjes draaide. Max genoot niet alleen van de hoge snelheid, hij bleek ook aanleg te hebben. En zo groeide een onschuldige liefhebberij langzaam uit tot wat Jos soms aanduidt als 'het project': hij wendde al zijn ervaring, kennis en connecties aan om een betere versie van zichzelf te scheppen.

Yep & Sven Kramer

Als er een term bestond voor sportvaders die overvleugeld worden door hun zoons zou het 'Yep Kramer-syndroom' toepasselijk zijn. Nooit pakte de voormalige topschaatser een titel, zelfs niet bij een nationaal kampioenschap. Hij was veroordeeld tot ereplaatsen. Zijn zoon overtrof hem als 18-jarig talent al door bij zijn debuut de NKallround te winnen. Sindsdien is hij uitgegroeid tot de meest gelauwerde allrounder uit de schaatshistorie: hij won vorige week zijn zevende wereldtitel.

Grote investering

De 43-jarige Limburger is ervan overtuigd dat Johan Cruijff, Yep Kramer of Danny Blind minder werk hebben gehad aan het voortbrengen van een opvolger dan hij. Voetballen kan overal, kunstijs is er in overvloed. Karten vereist tijdrovende betrokkenheid. Hij sleutelde eindeloos aan fabrieksmotoren om ze sneller te maken. Hij trok met Max maanden door Europa om mee te doen aan wedstrijden.


Hoewel zijn zoon vanwege diens onmiskenbare talent vanaf zijn 11de al veel kartmateriaal gratis kreeg, investeerde Jos in de loop der jaren 'tonnen' van zijn eigen vermogen. Als hij een onderdeel nodig had, reed hij desnoods naar Italië om het op te halen. Max woonde vanaf zijn 8ste bij zijn vader, nadat zijn ouders uit elkaar waren gegaan.


Jos Verstappen: 'Het is ontzettend intensief geweest. Ik ben er zestien uur per dag mee bezig geweest, acht jaar lang. Zo fanatiek was dat. Ik was blij toen dat karten voorbij was.'

Mathieu en Adri van der Poel Beeld AFP/ANP

Vanwege zijn uitzonderlijke prestaties kon Max vorig jaar overstappen naar de Formule 3. In die klasse maakte hij zo veel indruk dat Toro Rosso, het opleidingsteam van Red Bull, hem dit jaar al een kans bood in de hoogste klasse. Hij heeft een contract voor enkele jaren verdiend, mede door de vloeiende rijstijl die zijn vader hem heeft bijgebracht. Hij behoudt zijn snelheid in de bochten beter dan Jos.

Vader Verstappen: 'Ik was hoekiger en agressiever, ik stuurde meer. Hij rijdt de bochten ronder, door minder te sturen. Dat is een manier van rijden die ik graag wilde zien. Ik heb zijn rijstijl een beetje gecreëerd.'

Adri & Mathieu van de Poel

Vader en zoon, allebei wereldkampioen. Als ze hun titel niet in veldrijden hadden behaald, zouden ze meer status kunnen ontlenen aan die unieke prestatie. Maar zelfs de wielersport schaalt hun discipline laag in. Naast wielrennen op de weg en baan heeft ook fietscross (BMX) olympische rechten. Alleen 'modderfietsen' heeft dat niet. Om zijn vader voorbij te streven moet Mathieu op de weg nog vijf klassiekers en twee Touretappes winnen.

130 miljoen euro

Max beseft dat zijn vader een sleutelrol speelt in zijn loopbaan, ook al is diens taak nu beperkt. Toro Rosso heeft zestig mensen in dienst en een budget van 130 miljoen euro. De garage uit de beginjaren is ingeruild voor een strak georganiseerd laboratorium met hoog opgeleide ingenieurs. Beeldschermen lijken in de schone ruimte belangrijker dan smeerolie.

Uit de woordkeus van Max spreekt een diepe verbondenheid tussen vader en zoon. De tiener spreekt altijd over 'wij' als hij op zijn prestaties doelt. 'Mijn vader heeft veel voor me betekend. Als hij er niet was geweest, was ik hier misschien helemaal niet gekomen.'

In dagblad De Limburger suggereerde de Vlaamse oud-kartkampioene Sophie Kumpen, de moeder van Max, dat Jos stiekem hoopt dat zijn zoon de prijzen wint die hij zelf tevergeefs najoeg. Maar druk zegt de nuchtere puber nooit te hebben ervaren. Hij voelde zich vrij in zijn keuzes. Hij had kunnen gaan voetballen als hij dat had gewild, ondanks de investeringen van Jos in zijn raceloopbaan.

Danny & Daley Blind

Van alle vaders en zoons in de Nederlandse sport zijn zij misschien wel het meest aan elkaar gewaagd: 42 om 25 interlands, 5 om 4 landstitels. Vanwege zijn succesvolle Europese jaren met Ajax heeft Danny meer internationale titels (Europa Cup 1, 2 & 3), maar Daley kan zijn prijzenkast als speler van Manchester United nog flink vullen. De juiste voorwaarden lijken geschapen. In Louis van Gaal heeft Daley de coach met wie Danny zijn grootste prijzen won.

Danny en Daley Blind. Beeld ANP / Reuters

Max: 'Mijn vader heeft altijd gezegd: als je wilt stoppen, dan stop je. Als jij niet wilt, dan houdt het op. Maar ik vind het nog altijd net zo leuk als de allereerste keer dat ik in een kart zat.'

Vader Verstappen acht de kans niet groot dat Max zijn twee derde plaatsen uit 1994 dit seizoen al verbetert. Hij denkt dat acht andere auto's sneller zijn dan de Renault van Toro Rosso. Maar hij is ervan overtuigd dat zijn zoon hem op termijn voorbij zal streven. 'Dat gaat gebeuren. Daar twijfel ik geen seconde aan. Ik zal geen jaloezie voelen. Als hij wint, win ik ook.'

Max kent die opvatting. Hij weet dat hij beter mag worden dan Jos, al is het verslaan van zijn vader op zichzelf geen doel. 'Het is niet vaak voorgekomen dat een vader en zoon zo intensief hebben samengewerkt om in de Formule 1 te komen. Zondag treed ik in zijn voetsporen. Daarna zal ik proberen zo succesvol mogelijk te zijn. We zullen zien of dat lukt.'

Johan & Jordi Cruijff

'Zoals hij is er maar één. Ik ben geen legende. Ik hoor bij die andere 99', zei Jordi Cruijff eens over zijn vader. Zijn lot is gevangen in een term. Het 'Jordi Cruijff-syndroom' staat voor een zoon die steeds moet opboksen tegen de reputatie van zijn vader. Jordi kon niet tippen aan Johan, al speelde hij voor Barcelona en Manchester United en kwam hij negen maal uit voor het Nederlands elftal. Johan won drie Europa Cups, pakte tien landstitels met Ajax en Barcelona, speelde 48 interlands en werd tweede bij de WK voetbal van 1974.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden