Analyse Toekomst van het voetbal

Zitten we in 2025 nog met het bord op schoot naar de eredivisie te kijken?

Sergio Ramos tilt de cup van Real Madrid omhoog in 2018. Beeld Franck Fife / AFP

Het rommelt in de top van het Europese voetbal. Stappen topclubs uit nationale competities? Komt er een Super League of slaat de Uefa de dreiging af? Wat betekent dit voor de clubs en competities in Nederland? Een toekomstschets in vier bedrijven.

De dreiging

In november 2018 onthulden diverse internationale media via documenten van klokkenluider Football Leaks dat meerdere Europese topclubs achter de schermen werkten aan een alternatieve Europese competitie: de Super League.

Bayern München was de initiatiefnemer. Clubs uit Engeland (Arsenal en Manchester United), Italië (Juventus en AC Milan) en Spanje (Real Madrid en Barcelona) zouden het plan steunen. Ook Paris Saint-Germain, Manchester City, Liverpool en Chelsea konden aansluiten. In die besloten liga met in totaal zestien teams zou geen plaats zijn voor Ajax of PSV.

De Uefa verzet zich fel tegen een mogelijke afscheiding, uit vrees dat de zeer winstgevende Champions League aan belang inboet. Het voorlopige antwoord op de gevreesde afscheiding: een Champions League die permanent toegang biedt aan de top van de grote landen en een verdubbeling van het prijzengeld.

Nederland dreigt het te verliezen in deze Europese richtingenstrijd, zegt marketeer Chris Woerts, voormalig directeur van de Eredivisie CV. Hij denkt dat de nationale competities aan belang inboeten. ‘Op termijn worden de wedstrijden in de Champions League ook in het weekend gespeeld, met wellicht een Final Four in een vaste speelstad. Door de week is dan ruimte voor de nationale competities. Het levert andere verdienmodellen op.’

Het verschil tussen arme en rijke clubs wordt alleen maar groter, vreest Jacco Swart, mededirecteur van de Eredivisie CV die vanaf juni namens de European Leagues de belangen van 35 voetbalcompetities in Europa gaat behartigen. ‘De ongelijke verdeling van de inkomsten versterkt een kleine elite in Europa.’

De respons

De Uefa probeert de Europese eenheid uit alle macht te bewaren. Een van de overlevingsstrategieën is de uitbreiding van de Europese competities. Aan de Champions League en Europa League wordt vanaf 2021 een tweede Europa League toegevoegd, zodat straks op drie niveaus door 200 à 300 ploegen Europees voetbal wordt gespeeld.

Maar de dreiging van de Europese topclubs laat de Uefa niet onberoerd. Indirect laat de Europese voetbalbond zich manipuleren door de Super League-plannen, vooral door de inkomsten voor de deelnemers aan de Champions League drastisch te verhogen, aldus Jacco Swart.

‘De prijzenpot in de Champions League bedraagt dit seizoen 2 miljard euro, ten opzichte van de 600 miljoen euro voor de Europa League. Daarmee geeft de Uefa gehoor aan de grillen en wensen van de grootste clubs in Europa. De Uefa gaat erin mee uit angst dat de Europese topclubs zeggen: we gaan het zelf doen.’

Swart wil zich namens de Europese competities verzetten tegen een variant op de Super League. ‘Een semi-besloten Champions League met 32 teams, waarvan er acht degraderen en 24 ploegen ook het seizoen erop verzekerd zijn van deelname; dat wil je toch niet? Toch circuleren degelijke ideeën bij clubs als Juventus en Paris Saint-Germain, die in hun eigen competitie veel te dominant zijn. Alleen Engeland distantieert zich van een mogelijke Super League. Onlangs verklaarden de twintig clubs in de Premier League unaniem dat hun competitie centraal blijft staan.’

Dat valt nog te bezien, aldus Chris Woerts, die denkt dat de lokroep van het geld sterker kan zijn dan nationale tradities. ‘De topclubs zullen kiezen voor het toernooi waar het meeste valt te verdienen.’

Patrick Kluivert met de trofee van Ajax in 1995. Beeld Guus Dubbelman/de Volkskrant

Het spelen van Europese wedstrijden in het weekeinde moet volgens Swart te allen tijde worden voorkomen, anders worden de nationale competities volgens hem te veel uitgehold. ‘Nederland mag nooit accepteren dat de Europese wedstrijden structureel in het weekend worden gespeeld en de nationale competitie door de week wordt afgewerkt. Dan kijken we in het weekend naar die ene Nederlandse club in Europa en zitten zeventien clubs werkloos thuis.’

De enorme geldstromen vormen indirect al een flinke bedreiging voor de nationale competities. Ajax verdient dit seizoen bijna 90 miljoen euro in de Champions League, bij het bereiken van de finale wordt de magische grens van 100 miljoen overschreden. Tel daarbij de te verwachten tientallen miljoenen aan transfers op en Ajax tikt moeiteloos de 200 miljoen euro aan. De droom van algemeen directeur Edwin van der Sar om een begroting van 250 miljoen te presenteren, wordt realistisch. Zo kan de club eventueel nog aanhaken als het komt tot een Europese elitecompetitie.

Swart: ‘Mocht Ajax ook de komende jaren in Europees verband blijven presteren, dan wordt het vanwege de financiële verschillen op papier een kansloze missie voor PSV, Feyenoord en AZ om mee te strijden om de landstitel.’

Ook Hans Nijland, scheidend directeur van FC Groningen, vreest dat Ajax de eredivisie zal ontstijgen door de triomftocht in de Champions League. ‘Ajax haalt astronomische bedragen binnen, als de directie er slim mee omgaat zijn ze moeilijk meer in te halen.’

De stagnatie

Hoe aantrekkelijk is de eredivisie nog in de huidige vorm? De zogeheten ‘Veranderagenda’ die vorig jaar tot een kleinere competitie moest leiden bleek in de praktijk een ‘Verander Niks Agenda’. Een meerderheid van de clubs verzette zich tegen de plannen tot inkrimping van de competities. De Eredivisie CV bleek een papieren tijger.

Het profvoetbal wordt gegijzeld door het eigenbelang van clubs, stelt marketeer Woerts. ‘Het ultieme polderen heeft alleen maar tot achteruitgang geleid. Sport gedijt bij sterke leiders, die een visie ontwikkelen voor de toekomst. Negen clubdirecteuren die mee vergaderden over de veranderagenda zijn alweer ontslagen bij hun clubs. Waar is de continuïteit?’

PSV-directeur Toon Gerbrands zei enkele maanden geleden in VI dat het ‘vijf voor twaalf’ was voor het Nederlandse clubvoetbal. Woerts pleit al langer voor een ‘commissioner’, een sterke leidinggevende die de sport bestuurt zoals gebruikelijk is in de Britse Premier League, het Amerikaanse basketbal (NBA) of de For-mule 1. ‘Het is toch belachelijk dat clubs als Emmen en De Graafschap stemrecht hebben bij ingrijpende besluiten voor de eredivisie? Straks degraderen die clubs weer en wat hebben ze dan bijgedragen?’

Alex Tielbeke, Swarts collega-directeur bij de Eredivisie CV: ‘Iedereen beseft dat de blokkades in de structuur moeten worden opgeheven, al zijn we het over vele thema’s vaak wel eens geweest.’ Swart: ‘De oppositie is gemakkelijk te organiseren. Het kan niet zo zijn dat goede, doordachte plannen worden tegengehouden omdat het een paar clubs niet uitkomt.’

Namens FC Groningen zat Hans Nijland in de stuurgroep die de veranderagenda opstelde. Hij constateerde dat ‘niemand over zijn eigen schaduw heen wilde springen. Iedereen komt op voor het eigenbelang, of het nu om kunstgras gaat, de verdeling van tv-gelden of een andere competitieopzet. Met de huidige besluitvorming kun je elke, wezenlijke verandering vergeten.

‘Ajax en PSV hebben zich groots opgesteld. Beide clubs waren bereid om een deel van de inkomsten uit de Champions League te verdelen over de andere clubs in de eredivisie. Het is uiteindelijk niet gelukt, omdat sommige clubs nog meer wilden uit die ruif. Doodzonde dat het is geklapt.’

Woerts: ‘Ajax-directeur Edwin van der Sar zei tegen me: we hadden 15 miljoen euro klaarliggen op voorwaarde dat de clubs zouden instemmen met een kleinere competitie en het afschaffen van kunstgras. Dat bedrag gaan ze nooit meer krijgen. Die handreiking was al een enorme doorbraak. Vanwaar de arrogantie om nee te zeggen tegen 15 miljoen?’ 

De toekomst

Een eredivisie met zestien clubs, inclusief play-offs voor de landstitel en tickets voor Europees voetbal: dat is volgens de Eredivisie CV het beste alternatief. Liefst binnen vijf jaar.

‘Bij het doorrekenen van diverse modellen kwam een competitievorm met zestien teams er het beste uit’, zegt ECV-directeur Alex Tielbeke.‘Ik begrijp ook dat clubs aan de onderkant van de eredivisie er niet achter staan. Toch is het economisch voor Nederland het beste om met een kleinere ere- en eerste divisie verder te gaan. Zestien clubs in de ere- en eerste divisie is het meest logisch.’

Woerts pleit voor meer flexibiliteit in het speelschema: wedstrijden op zondagavond om 20.00 uur, of op maandagavond, voetballen met Kerst: ‘Het gebeurt overal in Europa.’

Groningen-directeur Nijland gruwelt bij het idee. ‘Moeten onze supporters dan zondagavond 250 kilometer naar Eindhoven reizen? Ik vind dat we te weinig rekening houden met het belang van onze fans.’ Toch beseft ook Nijland dat veranderingen onontkoombaar zijn. ‘De deal met omroep Fox van ruim 70 miljoen euro, in 2014, was voor veel clubs de reddingsboei. Maar hoeveel is de eredivisie waard als dat contract in 2024 afloopt?’

Durf tradities overboord te zetten, zegt Swart. ‘De invoering van de VAR is al bijna een revolutie. Toch moeten we in het voetbal nog meer out of the box durven denken. Twee keer drie kwartier spelen, is dat nog wel van deze tijd? Of moeten we naar drie keer dertig minuten of vier kwarten als in het hockey? Sporten als hockey voeren ook uit noodzaak innovaties door.’

Een afgeslankte eredivisie blijft aantrekkelijk, stelt Tielbeke. De publieke belangstelling stijgt nog altijd: het aantal abonnementen voor live-voetbal via Fox is in drie jaar tijd gestegen tot 1,4 miljoen. De wedstrijden worden in 158 landen uitgezonden.

Tielbeke: ‘Onze slogan is: de sterren van morgen spelen nu al in de eredivisie. Er wordt vanwege de aanvallende speelstijl meer gescoord in Nederland dan in omringende landen. Made in the eredivisie is het andere motto, spelers als Romario en Suárez zijn opgeleid in Nederland. Odegaard en Lozano ontwikkelen zich ook hier.’

Met een vernieuwd concept zal het Nederlandse profvoetbal de Europese expansie overleven, voorspelt Nijland. ‘Over tien jaar kijk ik nog naar FC Groningen-Ajax. PSV en Ajax kunnen het zich niet permitteren om Nederland te verlaten, hun wortels liggen in de eredivisie. Maar een Super League boven de Champions League sluit ik zeker niet uit.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden