Reportage

Zeiltop verdringt kraakbolwerk

'Afspraak is afspraak', dus al was de Haagse wethouder ooit zelf kraker, het Topzeilcentrum komt er. Of bepaalt de rechter nog dat de piratenvlag in de haven mag blijven wapperen?

Eetcafé Water & Brood in het Scheveningse kraakpand De Vloek dat na dertien jaar moet wijken. Beeld Julius Schrank

De zeven teams van de Volvo Ocean Race, die vanaf vanavond een tussenstop van 48 uur maken in Scheveningen, zullen vanaf hun ligplaats een kolossaal spandoek zien: 'No rich man's games on poor man's land'. De wereldzeilers kijken uit op De Vloek, in dertien jaar uitgegroeid tot een van de grootste vrijplaatsen in Nederland. De krakers zijn gesommeerd per 1 juli te vertrekken omdat op hun locatie een Topzeilcentrum is gepland.

Een belachelijk plan, vinden ze bij De Vloek, waar wordt gedreigd met meer acties tijdens de Volvo Ocean Race. 'De haven is toch al in hoog tempo aan het veryuppen', zegt activist Kwinten Keesmaat op het terras, dat uitkijkt op de havenmond. 'Er is al een nautisch centrum dat grotendeels leegstaat. Het draait in Den Haag alleen maar om het prestige van de vastgoedbobo's. Onze strijd gaat niet om De Vloek alleen. Het laat de verdrukking zien van mensen aan de onderkant van de samenleving.'

Deelnemers aan de Volvo Ocean Race op weg naar Scheveningen. Beeld getty

Onrustig

De Vloek huisvest alternatieve bedrijfjes en kunstenaars, er is een door de brandweer goedgekeurde concertzaal en een oefenruimte voor bands. Buiten wappert een piratenvlag, binnen hangen affiches van antifascistische manifestaties. Dwars door een afbeelding van de Haagse burgemeester is een rood kruis geschilderd: 'Weg met Jozias van Aartsen!' Het veganistische eetcafé Water & Brood serveert pompoensoep, zwartebonenburgers en karamelvla met bananenmoes. 'Eten voor leden van De Vloek', vermeldt het krijtbord. 'Lid worden? 1 cent per dag.'

Sinds het Topzeilcentrum een jaar geleden werd aangekondigd, is het onrustig. De Vloek moet vertrekken, zodat er kan worden gesloopt, maar deadline na deadline is verstreken. Op 9 juli dient een kort geding van de gemeente Den Haag tegen het krakersbolwerk. Een ontruiming dreigt.

Jean-Paul Malherbe senior laat niets van zijn ongeduld blijken als hij zijn plannen toelicht. 'Daar ben je projectontwikkelaar voor', zegt hij. In zijn Topzeilcentrum wordt het Koninklijk Nederlands Watersport Verbond de grootste huurder. 'Ze vestigen er de trainingslocatie van de kernploeg en de Olympische zeilploeg. De ligging is ideaal: pal naast de Kom, een zandstrandje met een hellingbaan waar kleine bootjes zo het water in kunnen. Het is sneu voor De Vloek, maar ze hebben de mazzel gehad dat ze dertien jaar gratis en voor niets op een van de mooiste plekjes van Scheveningen konden zitten.'

Protest

De Vloek geeft zich niet zonder slag of stoot over. Er klinkt protest op raadsvergaderingen, er zijn spandoeken opgehangen op de afgesloten Pier. Raadsleden van meerdere partijein hebben kritische vragen gesteld aan het college, dat onderling ook verdeeld was. De man die moet regelen dat de krakers toch vertrekken, was ooit een van hen. Wethouder Joris Wijsmuller van de Haagse Stadspartij (HSP) timmerde de bar van eetcafé Water & Brood. Hij is zelf oud-kraker en was als raadslid groot voorvechter van broed- en vrijplaatsen in de stad. 'Nog steeds', zegt hij, 'maar afspraak is afspraak.'

De Vloek is voortgekomen uit de leegstand in de haven, legt Wijsmuller uit. 'Er is destijds een bruikleenovereenkomst gesloten. De Vloek zou worden gedoogd tot er een nieuwe bestemming kwam.' De ironie wil dat projectontwikkelaar Malherbe precies in mei 2014 zijn plan aankondigde. De Haagse Stadspartij, na de raadsverkiezingen gegroeid van 1 naar 5 zetels, onderhandelde voor het eerst mee over een nieuw college. Wijsmuller: 'Andere partijen zeiden toen: dit is misschien wel een dingetje voor jullie.'

De Blauwe Aanslag

Toch paste het nieuwe college de plannen niet aan. Wijsmuller weet hoe gevoelig het ligt, hij is het trauma van De Blauwe Aanslag nog niet vergeten. Het leegstaande rijksbelastingkantoor werd in 1980 gekraakt. Negen jaar duurde de strijd voor behoud, tot het in 2003 werd ontruimd door 450 agenten. Er waren negentig arrestaties. De Blauwe Aanslag werd direct gesloopt, maar de plek lag tot begin dit jaar braak.

'Dat is uiterst pijnlijk', zegt Wijsmuller, die zelf twaalf jaar in de Blauwe Aanslag heeft gewoond. 'Daarom heb ik van projectontwikkelaar Malherbe van het Topzeilcentrum extra zekerheden geëist dat er meteen wat gebeurt als De Vloek leeg is. Dat is vrij uniek.' De wethouder heeft De Vloek een alternatieve locatie aangeboden, een oud schoolgebouw in Moerwijk. 'De bottleneck is nu: wij willen graag de sleutels van die school overhandigen. Maar dan willen wij ook de sleutels van De Vloek ontvangen.'

Kwinten Keesmaat voelt zich gechanteerd. 'Ze willen met die alternatieve locatie de angel eruit halen voor de gemeenteraad. De PvdA en de Haagse Stadspartij zijn daardoor om. Dat pand in Moerwijk is een pressiemiddel om ons vrijwillig weg te krijgen.' De krakers hopen dat ze het kort geding op 9 juli winnen. Dan kan een bodemprocedure volgen tegen de gemeente. Of harde acties, als ontruiming dreigt? Keesmaat houdt zich op de vlakte. 'Daar lopen we niet op vooruit.'

De projectontwikkelaar denkt dat het snel gaat. Malherbe: 'Na het kort geding heeft de gemeente drie maanden om het terrein leeg op te leveren. Ik ben ervan overtuigd dat wij dit najaar gaan bouwen.' Verwijzend naar de Haagse Stadspartij: 'Jammer voor De Vloek, maar hun eigen maten hebben het opgegeven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden