Zeilen met wielrenners aan boord

Nieuw-Zeeland verrast de concurrenten bij de America's Cup met hometrainers op de boot. Die vervangen lieren die met de hand worden bediend. Een logische revolutie? Benen zijn sterker dan armen.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Wat heeft wielrennen met wedstrijdzeilen te maken? Weinig, maar dat zou kunnen veranderen door een vernieuwing waarmee Nieuw-Zeeland de America's Cup hoopt te heroveren, de Formule 1 van de zeilsport. Toen Team New Zealand onlangs voor het eerst zijn nieuwe catamaran toonde, bleken op elke romp vier hometrainers te staan, die de kracht leveren waarmee onder meer de zeilen en draagvleugels worden versteld.

De vier grinders, de breedgeschouderde bemanningsleden die met hun armen de lieren in beweging brengen, zijn bij de Nieuw-Zeelanders 'omgeschoold' tot cyclists. Maandenlang hebben ze in het geheim op de fiets getraind om hun beenspieren te ontwikkelen. Aan het team is zelfs een heuse baanwielrenner toegevoegd: Simon van Velthooven, winnaar van brons op de Olympisch Spelen van 2012.

Het is een vreemd gezicht, een rijtje kromgebogen ruggen dat boven de romp uitsteekt terwijl de 15 meter lange catamaran met enorme snelheid over het water scheert. Maar het idee daarachter is logisch: met de beenspieren kan meer kracht worden gezet, waardoor de boot in theorie sneller kan worden gevaren. Dankzij het enorme vleugelzeil en de draagvleugels kunnen deze catamarans vrijwel continu foilen, met de rompen uit het water zeilen, en snelheden tot 90 kilometer per uur halen.

Andere deelnemers reageerden afwijzend op de innovatie van de Nieuw-Zeelanders, omdat die ook nadelen zou hebben. De waaier van renners zou meer luchtweerstand creëren dan de grinders, die veel lager zitten, zo stelde onder anderen Jimmy Spithill, schipper van Team USA. Bij het overstag gaan en het gijpen - manoeuvres die op het wedstrijdparcours vaak moeten worden gemaakt - zou het ook meer tijd kosten om op de hometrainers aan de andere kant van de catamaran te klimmen.

null Beeld EPA
Beeld EPA

Later kwam het Amerikaanse team terug op de kritiek. Het bracht ook pedalen in de boot, zij het maar voor een bemanningslid. De vier fietsen van Nieuw-Zeeland lijken in de wedstrijden hun waarde te bewijzen. In de eerste race zaterdag tegen Team USA, de grootste favoriet, namen de Nieuw-Zeelanders een voorsprong van 20 seconden. Zij maakten echter een tactische fout, waarna het Amerikaanse team de leiding wist over te nemen. Het Amerikaanse team zeilde met slechts 7 seconden verschil als eerste over de finish.

De 35ste editie van de America's Cup begon een dag later doordat het afgelopen vrijdag te hard waaide. Vijf deelnemers gaan de komende weken uitmaken wie het mag opnemen tegen Team USA, de winnaar van de edities in 2010 en 2013. De spectaculaire zege van het Amerikaanse team vier jaar geleden trok wereldwijd de aandacht. Nieuw Zeeland had een 8-1 voorsprong op de Amerikanen opgebouwd en hoefde nog maar één race te winnen om de America's Cup te veroveren. Maar het team van de Amerikaanse softwaregigant Larry Ellison kwam langszij na een onwaarschijnlijke inhaalrace en zegevierde daarna ook in de beslissende wedstrijd.

In de nieuwe editie van de America's Cup laten lijken de zes deelnemers aan elkaar gewaagd te zijn. Team France, met aan het roer de Franse succesvolle zeezeiler Franck Cammas , was het enige team dat zaterdag geen wedstrijd wist te winnen. Maar het revancheerde zich zondag door de Zweden te verslaan.

Tijdens de laatste race op zaterdag was er een spectaculaire aanvaring die het imago bevestigde van schipper Ben Ainslie van het Britse team als een agressief zeiler. Ainslie, met vier gouden plakken op vier Olympische Spelen een van de succesvolste wedstrijdzeilers ooit, werd in 2013 als tacticus aan het falende Amerikaanse team toegevoegd, waarna de achterstand op Nieuw Zeeland werd omgebogen. De tot 'Sir' geridderde Ainslie wist daarna ruim 100 miljoen euro bijeen te brengen om met een eigen team aan de America's Cup te kunnen deelnemen.

Zaterdag schoof hij in de race tegen Team Japan, terwijl de catamarans met hoge snelheid zij aan zij zeilden, met zijn lijdrijver op de loefdrijver van de Japanse boot. Schipper Dean Barker - al drie keer de verliezende stuurman van het Nieuw-Zeelandse team in de eindstrijd van de America's Cup, maar nu de leider van een nieuw Japans team - kon net op tijd wegspringen. Als de romp van de Britse catamaran iets hoger was gekomen, hadden de zes leden van het Japanse team zwaargewond kunnen raken. Barker zei dat zijn team 'ongelooflijk fortuinlijk' was geweest.

Het was al de tweede keer dat Ainslie een botsing veroorzaakte. Tijdens een training was hij eerder achterop Nieuw-Zeeland gevaren. Na de aanvaring zaterdag kreeg zijn team een straf opgelegd en verloor het de wedstrijd van Team Japan.

America's Cup biedt toppunt van techniek

Zaterdag is de 35ste editie van de America's Cup begonnen, de zeilrace die al sinds 1851 bestaat en zijn naam ontleent aan de eerste winnaar van een race rond het Zuid-Engelse eiland Wight, de (Amerikaanse) schoener met de naam America. De zeilrace was lang het speeltje van multimiljonairs, maar wordt nu vooral bekostigd door grote sponsors. In de teams, vaak meer dan honderd personen groot, zitten tal van ontwerpers en technische specialisten, maar ook meteorologen en spionnen.

Dankzij de introductie van pijlsnelle meerrompers in 2010 is de zeilrace uitgegroeid tot een spektakelevenement. De huidige catamarans moeten aan een aantal eisen voldoen (zoals een maximumlengte van de rompen), maar er is ook veel vrijheid bij het ontwerpen van de boten. Daardoor ontstaat er altijd een wedloop op het gebied van de techniek.

In een baai van het eiland Bermuda, het Britse belastingparadijs in de Atlantische Oceaan, wordt de komende weken in onderlinge wedstrijden bepaald wie de uitdager wordt van Team Oracle USA, de laatste winnaar van de America's Cup. Dit team zeilt de eerste ronde van wedstrijden mee, maar kijkt daarna toe als de vijf andere deelnemers gaan uitvechten wie de uitdager wordt.

Op 17 juni beginnen de duels tussen de nieuwe uitdager en de verdediger van de cup. Het team dat als eerste zeven overwinningen boekt, krijgt niet alleen de beker uitgereikt, maar mag ook de volgende editie van de America's Cup organiseren in 2019.

De Britse boot liep door de botsing een flink gat in de romp op die na de race problemen gaf toen de catamaran niet meer op zijn draagvleugels zeilde. De Britse boot zonk bijna. Met man en macht moest er worden gepompt om de boel drijvend te houden, zei Ainslie. 'Het is ongeveer dertig jaar geleden dat ik mijn Optimist moest leeghozen. Ik had niet verwacht dat nu weer te moeten doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden