Zachtaardige coach in een harde wereld

Trainingen waren vaak zware exercities. Beroepsmilitair Jan Zwartkruis kon de spelers van het Nederlands militair elftal en later het echte Oranje afbeulen. Tegelijkertijd gold hij als een zachtaardig mens, de tegenpool van Ernst Happel met wie hij het Nederlands elftal in 1978 naar de tweede plaats bij het WK in Argentinië leidde. Zwartkruis overleed donderdag in zijn woonplaats Soesterberg op 87-jarige leeftijd.

Jan Zwartkruis.Beeld anp

Zwartkruis, geboren op 18 februari 1926 in Elst, had geen imposante loopbaan als voetballer achter de rug toen hij, reeds in dienst bij de Koninklijke Luchtmacht in Soesterberg, het Nederlands militair elftal onder zijn hoede kreeg. De dienstplicht was nog van kracht en veel van de latere internationals maakten hem in die hoedanigheid al mee. De KNVB benoemde hem, na het mislukte EK van 1976, als opvolger van George Knobel tot bondscoach van Oranje.

Zwartkruis vervulde die functie op parttime basis en kreeg in het najaar van 1977 Ernst Happel boven zich, al zat de Oostenrijker nog niet op de bank bij interlands omdat hij ook nog coach was bij Club Brugge. Oranje speelde in de WK-kwalificatie nog tegen België met een aantal Brugge-spelers.

Johan Cruijff stelde zich niet beschikbaar voor het WK, Willem van Hanegem haakte op het laatste moment af. Oranje stelde teleur in de groepsfase en het boterde totaal niet tussen Zwartkruis en Happel, die zijn assistent negeerde. Volgens de overlevering had Zwartkruis een forse hand in de wijzigingen in de opstelling die het Nederlands elftal uiteindelijk alsnog in de finale brachten. Daarin was Argentinië na verlenging met 3-1 te sterk.

Zwartkruis bleef op papier militair maar werd in de jaren erna door Defensie uitgeleend aan de KNVB, waar hij als bondscoach een teleurstellend EK (1980) en een zwakke kwalificatiereeks voor het WK beleefde. Hij had het soms moeilijk in de harde voetbalwereld, met vaak andere normen dan de zijne.

In 1981, tegelijk met zijn militair pensioen en kort na het toen prestigieuze en eveneens niet bijster succesvolle mini-WK, kwam een einde aan zijn rol als bondscoach. Kees Rijvers volgde hem op, zette de door Zwartkruis begonnen verjonging door maar slaagde er niet meer in het WK van Spanje te bereiken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden