Wint Louis II uit Utrecht zondag de beker?

Hij is het prototype van de nieuwe lichting trainers, coaches die naast voetbal alles weten van voeding, bewegingsleer, spierstelsel en psyche. Hij gelooft in het Totale Mens Principe, heeft een hekel aan half werk en hamert op elk detail, zo nodig honderd keer. Erik ten Hag coacht zondag FC Utrecht in de bekerfinale tegen Feyenoord.

Beeld Julius Schrank

Reistijd is verloren tijd, vindt Erik ten Hag. Als de trainer van FC Utrecht vanuit zijn appartement naar buiten kijkt, ziet hij aan de ene kant stadion Galgenwaard en aan de andere kant trainingscomplex Zoudenbalch.

Er ontgaat Ten Hag niets. Marnix Kolder, aanvoerder bij Go Ahead onder Ten Hag, kent het karakter van de trainer al langer. Hij vroeg hem eens of hij een dag vrij mocht nemen vanwege een ziekenhuisbezoek van zijn vrouw. 'Kan toch wel, trainer?', zei hij. 'Het is maar een uitlooptraining.'

Kolder zag twee priemende ogen onder de kale schedel tegenover zich: 'Bij mij is élke training belangrijk.' De aanvoerder wist meteen: 'We hebben hier wel met iemand te maken.' Daarna kreeg hij overigens alsnog vrijaf, want Ten Hag gaat net als Louis van Gaal uit van het Totale Mens Principe. Vandaar ook zijn bijnaam, Louis II.

Erik ten Hag is 46 jaar en vader van twee dochters en een zoon. Hij is het prototype van een nieuwe lichting trainers. Ze weten alles op het gebied van voeding, trainingsleer, krachttraining en de psyche van de spelers. Op alle onderdelen van het voetbal heeft Ten Hag een plan. Testen en analyses van spelers geven hem de informatie waarmee hij ze kan sturen.

Met FC Utrecht speelt Ten Hag zondag de bekerfinale. Het kan het grootste succes uit zijn trainerscarrière worden. Eerder dwong hij al promotie naar de eredivisie af met Go Ahead. Tussendoor werkte hij bij Bayern München als trainer van de beloften.

CV Erik ten Hag

2 februari 1970 Geboren in Haaksbergen

Carrière als voetballer:

1989-1990 FC Twente

1990-1992 De Graafschap

1992-1994 FC Twente

1994-1995 RKC

1995-1996 FC Utrecht

1996-2002 FC Twente

Carrière als trainer:

2006-2009 FC Twente (assistent)

2009-2012 PSV (assistent)

2012-2013 Go Ahead Eagles

2013-2015 Bayern München (trainer beloftenteam)

2015 tot heden FC Utrecht

Alles op de schop

De werkwijze van Ten Hag laat zich in één woord vangen: overgave. Half werk, verzekert vader Hennie, bestaat niet voor een Ten Hag. Ten Hag senior is oprichter van een groot makelaarskantoor in het oosten van het land. Zijn twee andere zoons, Michel en Rico, hebben er een directiefunctie. In het gezin gold de stelregel: óf je doet iets niet óf je doet het goed.' Het is precies de werkethiek die FC Utrecht-geldschieter Frans van Seumeren ook aanhangt.

Al 25 jaar volgt verslaggever René van den Berg FC Utrecht voor de regionale omroep RTV Utrecht. Nog nooit zag hij in korte tijd zo'n grote cultuuromslag bij de club als onder Ten Hag. Dug-outs werden verplaatst, de indeling van de kantoren ging op de schop en er kwamen groundsmen voor de trainingsvelden.

Voordeel van de buitenstaander, denkt Van den Berg. 'Jan Wouters, Rob Alflen, Ton du Chatinier; allemaal hadden ze last van geblesseerde spelers door die slechte velden. Maar dat waren Utrechtse jongens. Die dachten: het is altijd al zo geweest, zo is het nu eenmaal. Erik heeft bij zijn aantreden gezegd: alleen onder deze voorwaarden wil ik hier werken.' In het jargon van Ten Hag: 'een prestatie-ontwikkelklimaat neerzetten.'

'Pep' wordt hij ook wel genoemd in Utrecht, maar het is een misverstand te denken dat Ten Hag bij Bayern dagelijks werkte met Guardiola. 'Guardiola heeft minstens 50 wedstrijden per seizoen', vertelde hij aan VI. 'Als hij niet presteert, heeft hij een probleem. Dus waar ligt de focus van die man? Hij kan zich toch niet gaan inleven in het tweede elftal, of in het wel en wee van Erik ten Hag?'

Het is eveneens een misverstand dat Ten Hag zijn visie louter opdeed aan de Säbener Straße. Hooguit scherpte hij die nog wat aan. Ten Hag staat vooral bekend om zijn trainingen van soms langer dan twee uur. Ze worden constant stilgelegd om zijn bedoelingen duidelijk te maken.

Spelers klaagden in het begin steen en been, omdat ze hun energie niet kwijt konden. 'En ze kregen ook gewoon honger', zegt Van den Berg. 'Niet dat ze werden uitgeperst of zo, maar die jongens wilden na een paar uur weer eten.'

Beeld anp

Bij FC Utrecht laat Ten Hag de tijdstippen van de trainingen afhangen van het tijdstip waarop in het weekeinde wordt gespeeld. 'Hij heeft het me ooit uitgelegd en ik kan het je niet navertellen, maar het heeft met bioritme te maken', zegt Van den Berg.

Voordien kreeg de verslaggever steevast vrijdagmiddag om twaalf uur spelers te spreken - handig omdat de deadline van het programma over FC Utrecht om vijf uur 's middags is. Maar die vanzelfsprekendheid, onderdeel van de kenmerkende Utrechtse vrijblijvendheid, is weg nu Ten Hag de scepter zwaait.

Geen mobieltjes

Van den Berg is niet de enige die dat merkt. Vrijwilligers en jeugdtrainers lopen niet meer gezellig door de ruimtes van het eerste elftal heen, maar hebben hun eigen plek. Voor spelers is het verboden hun mobiele telefoon te gebruiken. De redenering van Ten Hag: je kunt niet én honderd procent gefocust in het krachthonk bezig zijn én tegelijkertijd Twitter, Facebook en al die andere zaken bijhouden.

Alles is bedacht en beredeneerd. Ook zaken die buiten het voetbal omgaan. Op de vraag of er volgens hem leven na de dood is, antwoordde hij in de VI-rubriek 'Persoonlijk' droogjes: 'Er is in elk geval nooit iemand teruggekomen.'

Ten Hag werd geboren in Haaksbergen, tegen de grens met Duitsland. Hij dankt er nog altijd zijn accent aan. FC Twente was zijn club. Als jonge jongen stapte hij om de twee weken op zijn fiets om in het Diekmanstadion, in Vak PP, de ploeg aan te moedigen.

Eigenwijs - zelf vindt Ten Hag dat hij gewoon een goeie mening heeft - is hij altijd al geweest. Zijn jeugdvriend uit Haaksbergen, journalist Leon ten Voorde, sprak in een column in Tubantia eens de wens uit dat hij ooit, in elk geval voordat hij zijn laatste adem uitblaast, een discussie van Ten Hag zal winnen. 'Maar ik vrees het ergste.'

Tegen de zin in van zijn vader werd Ten Hag profvoetballer. Het was meer op basis van wilskracht dan talent dat hij het tot 336 competitiewedstrijden in het betaald voetbal schopte, verdeeld over de clubs De Graafschap, RKC, FC Utrecht en FC Twente.

Dan maar geen wintersport

Vader Hennie herinnert zich hoe zijn zoon in zijn jeugd eens moest kiezen tussen met het gezin op wintersport of voetballen met de Twentse selectie. 'Hij koos ervoor thuis te blijven, omdat hij bang was zijn plek in de ploeg te verspelen. Ik zie hem ons nog uitzwaaien op de oprit, met tranen in zijn ogen. Maar hij moest en zou voetballen. Dat tekent zijn gedrevenheid.'

Met FC Twente behaalde Ten Hag als speler in 2001 de enige prijs uit zijn carrière: de KNVB-beker. Een prijs met symbolische waarde, want het was een jaar na de vuurwerkramp. Eindelijk viel er weer iets te vieren in Enschede.

Bij FC Twente begon hij ook zijn trainerscarrière, Ten Hag was er hoofd jeugdopleiding en assistent-trainer van Steve McClaren. Het deed hem pijn, meer dan hij in het openbaar laat blijken, dat de club in 2009 een arbitragezaak tegen hem aanspande om een overgang naar PSV te blokkeren. Ten Hag beriep zich op een clausule in zijn contract en kreeg gelijk.

Na bijna drie jaar als rechterhand van Fred Rutten te hebben gewerkt, was het moment aangebroken om op eigen benen te staan. Hij tekende in de zomer van 2012 bij Go Ahead, een keuze waarvan zijn moeder zich afvroeg: 'Wat is daar nou voor eer aan te behalen, Erik?'

Een jaar later promoveerde Ten Hag met de club naar de eredivisie door Volendam in de play-offs te verslaan. Springend en joelend stond hij voor het uitvak in het vissersdorp. Het was hem gelukt. Ma had ongelijk gekregen.

'We waren topfit in die play-offs', herinnert Kolder zicht. Hij wist niet beter of spelers kregen na een overwinning nog weleens een dagje vrij. Konden ze de stad in. Niet onder Ten Hag. 'Vroeg naar bed, goed slapen, morgen goed trainen', zei hij altijd.'

Als Kolder een verbeterpuntje moet noemen van zijn voormalige trainer, dan is het 'de communicatie op het sociaal-menselijke vlak'. 'Ik heb ook Ron Jans meegemaakt. Die was het tegenovergestelde. Als je een weekend vrij had gehad, wilde hij tot in detail weten wat je allemaal had meegemaakt. Dat zal Erik niet snel doen. Hij is erg op het voetbal gefocust. Als er iets is, moet je naar hém toekomen.'

Wat niet wil zeggen dat Ten Hag een kille man is, haast Kolder er bij te zeggen. 'Om je een voorbeeld te geven: Michel Boerebach, de assistent-trainer van Go Ahead, organiseert elk jaar een toernooi ter nagedachtenis van zijn twee omgekomen zoontjes. Als je Erik dan vraagt om een shirt van Haller of van Robben, ligt dat een paar dagen later in je bus.'

In 2013 kreeg Ten Hag een niet te weigeren aanbod van Bayern München om de beloftes onder zijn hoede te nemen - een baan die hij kreeg aangeboden dankzij goede contacten met Matthias Sammer, sportdirecteur bij Bayern München. Hij was onder de indruk geraakt van presentaties die Ten Hag geregeld gaf in Duitsland over de ontwikkeling van talent.

Ten Hag genoot ervan in een omgeving te werken waarin geen plek is voor excuses, waar alleen winnen telt. Toch begon gaandeweg steeds vaker het gevoel op te spelen dat hij zelf 'op de bok' wilde springen. Toen hij voor 12 duizend man de derby tegen 1860 München speelde, wist hij het zeker: die opgewonden sfeer wilde hij weer meemaken.

De Ten Hag-bus

Hij keerde terug bij de club waar hij in seizoen 1995/96 zelf speelde. Drie trainers versleet FC Utrecht dat jaar. Het staat symbool voor het eeuwige hoge verwachtingspatroon bij de club uit de vierde stad van Nederland, die in de laatste 35 jaar slechts één keer als derde eindigde. 'De statistieken zeggen wat anders dan het wensdenken', zei Ten Hag. 'De uitdaging zit hem erin om dat dichter bij elkaar te brengen.'

Dat is gelukt. De spelers snappen inmiddels zijn werkwijze. 'Arsène Wenger was ook nogal van het repeteren', zei aanvaller Nacer Barazite, ex-Arsenal, in het AD. 'Net zo lang tot het lukte. Vond je het niks, dan viel je af. Zo hoort topsport beleefd te worden.'

RTV Utrecht-verslaggever René van den Berg vraagt zich weleens af of Ten Hag wel voldoende geniet van zijn succes. 'Hij is altijd maar bezig, sorry voor het modewoord, met dat proces.' Vader Hennie maakt zich daar geen zorgen over. 'Erik vindt het heus wel leuk hoor, af en toe een wedstrijdje winnen.'

De man die aanvankelijk zijn zoon liever niet in de voetballerij zag werken, is zondag één van de gasten in de speciale Ten Hag-bus, die vanuit Twente naar De Kuip zal rijden. Ten Hag senior geeft eerlijk toe dat hij het bij het verkeerde eind heeft gehad. 'Erik werkt hard en presteert goed, dat is mooi om te zien.'

Maar is hij ook trots op zijn zoon? Hij belt er, na een aanvankelijk aarzelend antwoord, nog speciaal voor terug. 'Zeker ben ik trots', zegt Hennie ten Hag uiteindelijk. 'Maar het is ook iets wat we hem altijd hebben meegegeven in onze opvoeding. Je moet hard werken en goed presteren. Ik vind ook gewoon dat het zo hoort.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden