Winnen: met 4-4-2, 5-3-2 of toch 4-3-3?

Alleen winnen telt, maar hoe pak je dat als trainer aan? Breng je spelers een goede techniek bij. Leer ze vooruit te denken en zelf keuzen maken. Ga vooral niet langs de kant staan blèren.

Ajax-coach Peter Bosz (midden) Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Verdedig als je niet kunt aanvallen. Wapen jezelf als je zwakker bent dan de tegenstander. Alleen winnen telt in voetbal, of je in Afghanistan woont of in Nederland. 'Bij ons in Nederland is winnen niet belangrijk genoeg', aldus trainer Darije Kalezic woensdag tijdens een symposium.

Het trainerscongres in Garderen van de vakbond VVON en de World Football Academy van inspanningsfysioloog Raymond Verheijen was één les in willen winnen, plus een variatie met spelsystemen. Bijna vierhonderd (amateur)trainers, bijna allemaal mannen, luisterden naar verhalen over speelwijzeontwikkeling en spelsystemen.

Nederland, het klassieke succesland in voetbal, zoekt balsem voor de gekwetste ziel nu de successen spaarzaam zijn en de zoektocht naar oplossingen tal van zijpaden telt. Trots, dominantie en aanvalskracht, het is allang niet meer genoeg.

Trainer Ernest Faber zag dit seizoen dat het bij FC Groningen misging met het typisch Nederlandse 4-3-3, met min of meer vaste aanvallers op de vleugels, en schakelde na een paar wedstrijden over naar 4-4-2, na uitvoerig overleg met zijn selectie. Die tactiek past bij zijn spelers, de organisatie is beter, de backs vallen aan, het blok in het centrum staat, de buitenste middenvelders trekken 'met zigzagpatronen' mee ten aanval. Er is meer beweging, cruciaal in het hedendaagse voetbal. 'En we maskeren onze kwetsbaarheid.'

Ontwikkeling van technische vaardigheid

Want natuurlijk, in eerste instantie draait alles om kwaliteit, ook in het voetbal. 'De eerste aanname' van de bal, noemde Faber telkens. Dat is een beetje dubbelop want het begrip aanname is eigenlijk genoeg, maar Faber verduidelijkte dat Nederland hoognodig aan de slag moet met de ontwikkeling van de technische vaardigheid van spelers, en trouwens ook met hun creatieve vermogen en denkkracht. 'Met een blèrende trainer langs de kant ontwikkelen spelers zich niet genoeg. Ze moeten zelf leren nadenken bij het maken van keuzen. Het proces in het voetbal gaat continu door. Op basis van hun talent pikken spelers zaken op.'

Bij Groningen trainen spelers soms twee tot drie uur aan een stuk. Dat is relatief lang voor voetballers. Ze doen nu en dan positiespellen met vijf kleuren hesjes, met kleinere 'skills'-ballen voor de techniek, met stressballen die ze tijdens oefeningen van de ene hand naar de andere moeten doorgeven. Faber: 'Twee stappen vooruit denken.' Dat is afgekeken van moderne trainers in Duitsland, onder wie Nagelsmann van Hoffenheim.

Maar daarnaast is er het spelsysteem. De in voormalig Joegoslavië geboren Darije Kalezic loofde uitvoerig het op papier defensieve 5-3-2, waarnaar hij overstapte na de promotie met De Graafschap naar de eredivisie in 2011, ver voordat Louis van Gaal de wereld bijna veroverde met die speelwijze tijdens het WK in 2014 in Brazilië, waar Oranje als derde eindigde.

Gebrek aan kwaliteit dwong Kalezic tot die keuze. 'In de eerste divisie konden we elke week de polonaise lopen. Daar waren we oppermachtig. In de eredivisie kwamen we tekort. Toch zijn we niet gedegradeerd.' Hij veroordeelde het in Nederland vrij starre denken in 4-3-3, dat hier te lande nog steeds groot is, zeker bij de jeugd. Kalezic: 'Ik heb als trainer zelfs Jong PSV 5-3-2 laten spelen, omdat ik vond dat het hoorde bij de opleiding van die jongens. Ze spelen anders alleen 4-3-3 en dan komen ze bij het eerste elftal en kunnen ze Ludogorets uit Bulgarije niet verslaan. Het wordt minder en minder in Nederland.'

Ook Vera Pauw legde de nadruk op de goede teamorganisatie, die zeker met mindere kwaliteiten van cruciaal belang is. 'Als de defensieve organisatie goed is, krijgen de spelers met individuele kwaliteiten vanzelf meer vrijheid, dan hoeft er geen keurslijf te zijn.'

Vera Pauw, voormalig bondscoach Nederlands vrouwenelftal Beeld Klaas Jan van der Weij

Initiatief nemen

Ze lardeerde haar verhaal met de spectaculaire ontwikkeling van de vrouwenploeg van Zuid-Afrika voor en tijdens de Olympische Spelen van Rio. Ze was bondscoach van dat elftal. Met een defensief systeem bereikte ze in 2009 met Nederland de halve finales van het EK voor vrouwen. 'We moesten toen presteren. Anders had de eredivisie voor vrouwen misschien niet meer bestaan. Kijk, Ajax is ook entertainment, maar bij trainers in het amateurvoetbal of bij een nationale ploeg gaat het alleen om winnen.'

Ajax-trainer Peter Bosz, die de afsluitende lezing hield, denkt daarover door de bank genomen toch anders, al heeft hij wat makkelijker praten met de uitstekende spelers die hij tot zijn beschikking heeft. Hij opende zijn verhaal klassiek, zeker op deze woensdag van aanpassen: 'Wij willen het initiatief. Wij willen bepalend zijn en dominant. Creatief en op de helft van de tegenstander, met veel kansen en doelpunten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden