Wijk aan Zee is weer veranderd in een schaakdorp

Net zoals tijdens elke januarimaand sinds 1938 is Wijk aan Zee weer veranderd in een schaakdorp. Van café tot hotel tot dorpshuis: gepende lopers, oprukkende pionnen en kwetsbare dames beheersen het gesprek.

Deelnemers tijdens hun partij. Beeld Jiri Buller

Dorpshuis De Moriaan

De schaker uit Sydney en zijn Nederlandse tegenstander analyseren hun partij in het restaurant van dorpshuis De Moriaan. Voor een ongeoefend oor spreken ze geheimtaal over gepende lopers, oprukkende pionnen, een kwetsbare dame op e1 en een valstrikje met paard maal c6.

Sinds 1938 verandert Wijk aan Zee in januari in een schaakdorp. Tientallen toeschouwers verdringen zich voor het podium waarop de grootmeesters van het Tata Steel Chess Tournament hun kunsten vertonen. Ze zitten in dezelfde zaal als de amateurs. Magnus Carlsen wil zijn opmars voortzetten in de elitegroep, Ruud Neumeijer tracht met een rating van 1.620 te promoveren naar groep 5. 'Onze sport heeft aanraakbare helden', zegt de Rotterdamse schaakleraar.

Zaterdagavond was wereldkampioen Carlsen eregast in de Arena, waar hij Ajax met 1-0 zag winnen van Vitesse. Het was de 25-jarige Noor opgevallen dat zijn favoriete Nederlandse club verdedigend niets had weggegeven. 'Heeft Magnus goed gezien', zegt Ajax-verdediger Joël Veltman, zondag een prominente bezoeker in De Moriaan. Vader Paul Veltman slaat op de gong. De achtste ronde is begonnen.

Arnold van Gelder van schaakclub De Rode Loper uit Utrecht is een vaste klant in Wijk aan Zee. Hij speelt in groep 7, maar voelt zich ook collega van de grootmeesters. 'Dit toernooi is laagdrempelig. De topspelers komen voor dezelfde sfeer als wij naar Wijk aan Zee. Bij de Italiaan zat ik tussen Van Wely en Giri te eten. Topalov begroette me ooit tijdens een strandwandeling, als schakers onder elkaar. Net als de grootmeesters willen wij winnen, maar op ons niveau.'

Het fanatisme wordt soms overdreven. Een boze tienkamper beklaagt zich zondag bij de arbiter, omdat zijn jonge tegenstander telkens naar buiten rent en vervolgens een krachtzet op het bord tovert. Of de tiener stiekem een computer raadpleegt?

Vorige week begroette het toernooi zijn eerste schaakhooligan. Een deelnemer werd uitgesloten, omdat hij te laat in de speelzaal arriveerde. Woedend trapte hij een gat in de deur, de rekening volgt nog. Hij was een zonderling tussen 2.000 liefhebbers, die Wijk aan Zee vereren als het Woodstockfestival voor de hippies uit de jaren '60.

Café De Zon

Naast dorpshuis De Moriaan ligt café De Zon, waar de amateurs in de laagste groepen elkaar ontmoeten. Voor eigenaar Carla van Schie is het schaaktoernooi een reünie met oude bekenden. 'De deelnemers houden van de knusse sfeer bij ons. Sommige schakers willen liever niet promoveren, dan moeten ze naar die stampvolle zaal in De Moriaan.'


De 81-jarige Jan Jonker beleeft een opmerkelijk debuut in De Zon. Hij woont al 23 jaar in Frankrijk en werd door Franse schaakliefhebbers geattendeerd op een toernooi in 'Wiek aan Zee'. En dus reed Jonker vanuit Zuid-Frankrijk 16 uur naar Nederland om de 70-jarige Louw Post te verslaan.


'Een bloederige partij', aldus Post. 'Toch is dit toernooi een schaakfestival. Sinds mijn pensioen kom ik naar mijn schaakfamilie in Wijk aan Zee, zo voelt het. Mijn vrouw had vorig jaar een vakantie geboekt op Curaçao. Ze is alleen gegaan. Deze tien dagen zijn van mij.'


Post en Jonker drinken samen een biertje na hun partij. Voor Jonker is Wijk aan Zee geen vakantie. 'Ik ga nu studeren in mijn hotel, want ik wil presteren. Ik vind het lastig om tegen kinderen te spelen. In Brazilië verloor ik van een meisje in een wel heel kort rokje. Werd ik toch te veel afgeleid.'

Twee bezoekers van het amateurtoernooi in Wijk aan Zee bespreken zondag in Café de Zon een partij. Beeld Jiri Buller

De schaakwinkel

Voor het derde jaar op rij huurt Jozias Hillenkamp tijdens het toernooi een pand in De Zwaanstraat om zijn eigen schaakwinkel te presenteren. Spelenderwijs ontwikkelde hij met zijn schakende zoon een alternatief spel voor kinderen. Je trekt een kaart en mag een schaakstuk op het bord zetten.


'We noemden het Raindropchess, omdat het die avond hoosde van de regen. Met dit spel is mijn leven veranderd. We hebben nu drie varianten uitgebracht, waarin de stukken allerlei kleuren hebben. Het is de ideale opstap naar het echte schaken. De toevalsfactor is juist de charme van het spel. Een beginnende schaker kan een topspeler verslaan.'

Hotel Sonnevanck

Liverpool is voor altijd van The Beatles. Wijk aan Zee is het mekka van de schakers, zegt Rick Lauffer, eigenaar van Hotel Sonnevanck. De jaarlijkse pelgrimstocht heeft het dorp in Noord-Holland op de kaart gezet. Lauffer: 'Wijk aan Zee is schaken, het wordt op elke hoek van de straat benadrukt.'


Schakers zijn een apart volk, aldus Lauffer. Hun wereld is een bord met 64 velden. 'Ze wandelen met een blik op oneindig door het dorp, ze zien alleen De Moriaan. Het is een wonder dat er zelden ongelukken gebeuren, want die mensen zien niets. Ik moet schakers echt uit mijn hotel zetten, anders spelen ze de gehele nacht door.'

Eindspel

Het sponsorbudget voor het schaaktoernooi is bijna gehalveerd, van 1,1 miljoen euro naar 6 ton. Aan alles is te merken dat de organisatie flink heeft moeten bezuinigen. Iedereen mist de grote tent tegenover De Moriaan, waar het commentaar op de partijen werd gegeven.


Groot geluk en klein verdriet wandelen hand in hand door schaakdorp Wijk aan Zee. Loek van Wely herstelt zich na nederlagen tegen Carlsen en Giri met een zege op de Chinese Hou Yifan, wereldkampioene bij de vrouwen. Zijn zelfspot is onveranderd gebleven. 'In 1995 zei ik tegen iedereen dat ik Jan Timman zou slopen. Ik verloor en toch had ik twintig jaar later weer een grote mond. Ik voorspelde dat ik Giri ging verslaan en verloor opnieuw. Ik heb er niks van geleerd.'


Arnold van Gelder wint in groep 7. Stralend meldt hij zich met zijn echtgenote in de perskamer. De grandeur mag uit Wijk aan Zee zijn verdwenen, het 'Wimbledon van de schaaksport' heeft zijn magie behouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden