Analyse Ketonen

Wielrenners experimenteren met een legale ‘toverdrank’, maar werkt die eigenlijk wel?

Hét toverwoord in de Ronde van Italië: ketonen. Van dit – legale – pepmiddel zouden wielrenners harder gaan rijden, maar volgens bestaand wetenschappelijk onderzoek zou dat weleens vies tegen kunnen vallen. Als ketonen iets uithalen, is dat mogelijk pas na de race.

Philippe Gilbert en Julian Alaphilippe van Deceuninck–Quick-Step. Renners van Deceuninck–Quick-Step zouden ketonen gebruiken. Beeld AFP

In België weten ze het wel. De wielerploeg Deceuninck–Quick-Step, het Belgische team dat vooral excelleert in voorjaarsklassiekers, laat zich volgens onder meer sportsite Sporza vooruitbranden met een wonderdrank. Met ketonen: een lichaamseigen brandstof waarop het lichaam normaliter overschakelt als de suikers op zijn en de honger toeslaat. Extra ketonen geeft extra brandstof, zo is de gedachte.

Een nieuw Vlaams onderzoek zou de werking van die toverdrank bevestigen, aldus de Vlaamse krant De Morgen. Officieel geeft geen enkel team toe ketonen te gebruiken, maar de drank is legaal en staat niet op de dopinglijst, wat de kans groot maakt dat teams ermee experimenteren. De grote vraag is natuurlijk of ketonendrankjes wielrenners echt harder doen fietsen.

Magic bullet of hype

Op zich is het idee om aan de ketonen te gaan voor extra brandstof niet gek. Zeker bij duursporters die urenlang álles moeten geven zou het in theorie kunnen helpen, vertel Luc van Loon, bewegingswetenschapper en hoogleraar aan de Universiteit van Maastricht. Vroeg of laat verstookt een duursporter zijn complete suikervoorraad, die opgeslagen en verpakt zit in de spieren en lever als glycogeen. ‘Na twee à drie uur kan het al gedaan zijn’, zegt Van Loon. ‘Dat zie je bij de amateur-wielerrondes. Daar rijden ze de eerste helft van rit heel hard voorop, maar daarna is de glycogeen op en bungelen ze achteraan.’

Het punt is echter: een goede wielrenner laat het niet zover komen. Zolang die tijdens de rit suikers bijtankt met sportdranken, hoeft het lichaam niet al het glycogeen uit de voorraadkast te plunderen. Richting finishlijn zit er nog zelfs een sprint in. Allemaal zonder ketonen. De vraag is dan of de wonderdrank wel meerwaarde heeft als extra brandstof, vindt Van Loon.

Het antwoord op die vraag moet de bewegingswetenschapper nog zien. Al in 2017 publiceerde Van Loon met zijn onderzoeksteam een literatuurstudie over ketonen in de sport, met als ondertitel: The next magic bullet or merely hype? Sindsdien is er weinig onderzoek verschenen dat de meerwaarde van ketonen overtuigend aantoont bij duursporters die tijdig suikers binnenkrijgen, vertelt hij.

Buikpijn

Ook het nieuwe Vlaamse onderzoek zal sceptici niet overtuigen. De Belgische pers jubelde over een prestatiebonus van liefst 15 procent bij duursporters die keton-esters drinken, en dat het de eerste keer is dat het supplement wekenlang is getest. Allemaal waar, maar in de kleine letters van de studie zelf blijkt dat de winst onder de negen proefpersonen meeviel: bij slechts één momentopname in de derde trainingsweek zagen de onderzoekers die 15 procent prestatieverschil. 

Op de bijna dertig andere meetdagen presteerden proefpersonen zonder ketondrank evenzogoed. De betere prestaties van de ketondrinkers vallen ook nog eens te verklaren met het feit dat ze méér aten en zo hun glycogeen beter bevoorraad hielden.

En dan is er ook nog de prijs. Hevige buikpijn en darmklachten blijken weleens op te treden bij proefpersonen die ketonen drinken. Dat verslechtert de prestaties natuurlijk. Toen Australische onderzoekers dat meldden in het tijdschrift Frontiers in Physiology, was de Amerikaanse keton-esterfabrikant HVMN er snel bij om te reageren met een brief: bij hún formulering zou dat niet gebeuren. Het bedrijf rekent ongeveer 100 euro voor drie flesjes ketondrank, goed voor de duur van een etappe van ongeveer vijf uur.

Herstelsupplement

Is het dan allemaal hype? ‘Ik zou ketonen toch niet meteen helemaal willen afserveren’, reageert Renger Witkamp, voedingshoogleraar aan de Wageningen Universiteit. ‘Oké, als brandstof tijdens de inspanning lijken ze me nog steeds niet zinvol.’ Maar, kijkend naar de Vlaamse studie en andere onderzoeken, denkt Witkamp dat ketonen duursporters kunnen helpen om te herstellen na een topprestatie. Witkamp doet daar zelf ook onderzoek naar, maar hij kan nog geen resultaten naar buiten brengen.

Van Loon beaamt dat ketonen als herstelsupplement interessant zouden kunnen zijn. Omdat ketonen normaal gesproken signaleren dat de uitputting nabij is, zouden ze het lichaam weleens kunnen aansporen om bepaalde herstelprocessen te bespoedigen. En wanneer een uitputtingsslag weken aanhoudt, zoals de bij de grote wielerrondes het geval is, kan dat aan het eind toch schelen. In theorie dan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.