Ver van de mondiale atletiekstadions trainen de beste hardlopers van Oeganda in het bergdorp Kapchorwa. Het talent is verbluffend. Het wachten is op de regering die geld heeft beloofd voor betere sportaccommodaties.

Reportage Oegandese hardlopers

Wie denkt aan Afrikaanse hardlopers, denkt binnenkort niet alleen aan Kenia: de toekomst rent in Oeganda

Ver van de mondiale atletiekstadions trainen de beste hardlopers van Oeganda in het bergdorp Kapchorwa. Het talent is verbluffend. Het wachten is op de regering die geld heeft beloofd voor betere sportaccommodaties. Foto Dan Vernon

De hardloopkampioenen van de toekomst worden klaargestoomd in het Oegandese bergdorp KapchorwaHet natuurlijk talent is verbluffend. Kijk, daar draaft Stella Chesang voorbij, winnares van de 10.000 meter vorige maand bij de Gemenebestspelen.

De bananenbomen op de bergkammen steken scherp af tegen de paarsgele gloed van de ontwakende zon. Hanen kraaien en koeien kauwen als net na zessen zo’n veertig spichtige lichamen rekken en strekken op de rode aarde. Na een ingetogen groepsgebed dartelen ze weg als een groep gazellen. Langs velden met aardappelen, maïs en maniok en langs hutten van leem en stro trekt een fluoriscerende stoet voorbij. Op felrode trainingsjacks staat in knalgeel ‘Uganda’.

Ver van de mondiale atletiekstadions oefenen hier, in hun thuisbasis, de beste hardlopers van Oeganda. In de koele lucht op meer dan 2.000 meters hoogte weerklinkt tussen klaterende bergbeekjes en het geloei van koeien het geplof van sportschoenen. Alpenweiden, maar dan in Afrika.

Wie denkt aan Afrikaanse hardlopers, denkt al snel aan Kenia, aan het atletendorp Iten dat zich afficheert als ‘Home of Champions’. Maar het naburige Oeganda staat niet stil. Het bergdorp Kapchorwa ‘kan het Iten van Oeganda worden’, zegt de bezwete Joshua Cheptegei na de 12 kilometer lange ochtendtraining.

Joshua Cheptegei, het grootste hardlooptalent van Oeganda. Foto Dan Vernon

Boegbeeld

De 21-jarige Cheptegei is in Oeganda het boegbeeld van Global Sports Communication, het Nederlandse kantoor voor atletenmanagement van oud-topsporter Jos Hermens. In 2014 werd Cheptegei wereldkampioen op de 10 kilometer bij de junioren. Bij de 10.000 meter vorig jaar op het WK voor volwassenen in Londen finishte hij minder dan een halve seconde na viervoudig olympisch kampioen Mo Farah. En in april pakte Cheptegei goud op de 5.000 en de 10.000 meter bij de Gemenebestspelen in Australië.

‘Ik vind dat ik volgend jaar bij het WK in Doha ook moet gaan voor twee keer goud’, zegt Cheptegei, ‘met als doel de Olympische Spelen van Tokio in 2020.’ De 17-jarige Vincent Chemutai kijkt op tegen de zelfverzekerde Joshua Cheptegei. Na de ochtendtraining parelt het zweet van Chemutai’s gezicht. Hijgend zegt de hindernisloper (steeplechase): ‘Ik wil net zo goed worden.’

Zo ziet Global Sports Communication het graag. Het kantoor positioneert topper Cheptegei als middelpunt van talentontwikkeling in Oeganda. In Kenia en Ethiopië is het bedrijf al decennia met veel succes actief: olympisch kampioenen als Eliud Kipchoge, Haile Gebrselassie en Kenenisa Bekele behoren tot de stal. In Oeganda trainen geregeld atleten mee die (nog) niet zijn aangesloten bij het kantoor. Het gaat om zo’n vijfendertig mannen en vrouwen, van wie er ruim twintig meedoen aan internationale wedstrijden.

Wachten voor de ochtendtraining. Foto Dan Vernon

Voedingsschema’s

Hardlooptrainer Addy Ruiter (55) vliegt geregeld naar Oeganda en begeleidt Joshua Cheptegei en de andere sporters. ‘Ik ken geen atleet die zo vastberaden is als Cheptegei’, zegt Ruiter in Kapchorwa. ‘Hij is goed op de weg, de baan en crosscountry. Hij is allround.’ Cheptegei krijgt speciale trainingsprogramma’s en voedingsschema’s maar kan volgens Ruiter nog wel intensiever leren trainen. ‘Joshua loopt in een week zo’n 120 kilometer. De Kenianen doen er 150 tot 200.’

Cheptegei legt na zijn training uit waarom Oeganda volgens hem niet hoeft onder te doen voor Kenia. Zijn geboorteplaats Kapchorwa ligt bijna net zo hoog als het Keniaanse hardloopwalhalla Iten – de mensen hier zijn gewend aan lage zuurstofgehaltes. Vanuit Kapchorwa kijkt hij langs steile flanken neer op de wolken. Regen en bliksem dalen neer op savannes ver beneden.

Kenia’s beroemde hardlopers komen vooral van de bevolkingsgroep de Kalenjins. Sommig onderzoek suggereert dat zij ook qua lichaamsbouw extra aanleg hebben. Oeganda’s hardlopers in Kapchorwa zijn in feite van dezelfde groep, al heten zij hier de Sabiny. Cheptegei gebaart naar de bergtoppen en zegt: ‘Er is toevallig ooit een landsgrens tussen ons getrokken.’

Ontspannen na de training. Foto Dan Vernon

Bloedige waanzin

Een landsgrens met consequenties. Waar in Kenia na de onafhankelijkheid het hardlopen zich ontwikkelde, zonk Oeganda weg in de bloedige waanzin van dictator Idi Amin (1971-1979). In Kenia vormen de Kalenjins bovendien een grote en invloedrijke groep. Voormalig president Daniel arap Moi (1978-2002), een Kalenjin, zorgde voor geld voor zijn geboorteregio. In Oeganda zijn de Sabiny  marginaal, zowel numeriek als politiek.

Maar Joshua Cheptegei en de andere atleten uit zijn bergdorp zijn bezig aan een inhaalrace. Het natuurlijk talent in dit gehucht verbluffend. Kijk, daar draaft Stella Chesang voorbij, winnares van de 10. 000 meter vorige maand bij de Gemenebestspelen. In haar kielzog Mercyline Chelangat: zij won het brons, nadat ze vorig jaar de Dam tot Damloop had gewonnen. En Kapchorwa is het thuis van Stephen Kiprotich, winnaar van de marathon bij de Olympische Spelen van 2012 in Londen.

Zoals er rond het Keniaanse Iten huizen verrijzen als hardlopers prijsgeld winnen, zo zijn er tussen de bananenplanten en mangobomen bij Kapchorwa ook de eerste financiële vruchten zichtbaar. Olympisch kampioen Stephen Kiprotich woont als enige tussen bakstenen op een heuvel met huisjes van leem en golfplaat. De heuvel geniet wel mee van de elektriciteitskabel die er werd aangelegd.

Joshua Cheptegei bouwt op een andere heuvel een huis van twee verdiepingen. ‘Het motiveert atleten om dat te zien’, zegt William Cheptoek (27), een trainer die op zijn beurt wordt onderwezen door Addy Ruiter, voor wanneer deze zelf niet in Oeganda is.

150 á 200 kilometer

150 á 200 kilometer per week trainen Keniaanse hardlopers. Joshua Cheptegei loopt in een week zo’n 120 kilometer. Hij kan intensiever trainen, vindt zijn Nederlandse trainer Addy Ruiter.

Zevenheuvelenloop

Cheptegei woont nu nog met zijn vrouw Carol (21) en hun zoontje Jethan van 10 maanden in een verveloos huisje van twee kamers in Kapchorwa. Aan de muur hangen deelnemerspassen van races, zoals de Zevenheuvelenloop waar Cheptegei vorig jaar een record vestigde. Op de grond ligt een bijbel. Gewichtheffen doet Cheptegei met een zelfgemaakte halter: een metalen buis met aan de uiteinden verfblikken vol verhard cement.

Willen de hardlopers in Kapchorwa echt Kenia naar de kroon steken, dan moeten er trainingsfaciliteiten komen. Zoals een atletiekbaan, zodat afstanden exact kunnen worden gemeten en er in de regenseizoenen minder hoeft te worden geglibberd op de aardewegen. Een atletiekbaan zorgt ook voor een egale ondergrond. Nu gaat het rond Kapchorwa omhoog of omlaag.

In de bergen boven Kapchorwa verrijst wel een modern trainingscentrum. Tenminste, president Yoweri Museveni van Oeganda beloofde dat jaren geleden. De aanleg verloopt tergend traag. Joshua Cheptegei wil de ‘voortgang’ tonen en wijst de weg, omhoog, over de onverharde wegen. Aangekomen op 2.600 meter boven zeeniveau liggen er lange, brede greppels in een grasveld met rotsen. Dat moeten een 3 kilometerbaan worden en een 400 meterbaan van tartan. Op het grasveld grazen koeien. Verder bewegen alleen wolken die over de grond trekken.

Foto Dan Vernon

Ingehuurde ingenieurs

Achter metalen platen staat het onderkomen van de ingehuurde ingenieurs. Verrast doen ze open. Van Joshua Cheptegei hebben Jie Xuyong en Ping Baoping nog nooit gehoord. Stephen Kiprotich dan, naar wie het trainingscentrum dat ze bouwen wordt vernoemd? Geen idee, zegt Jie, die Engels spreekt.

De Chinezen in de mist zijn wel blij met wat bezoek en geven graag een rondleiding. Jie gaat voor in een betonnen geraamte van wat een verblijf voor Oeganda’s atleten moet worden. Voor het geplande dozijn vergelijkbare verblijven is er nog geen schop de grond in gegaan. Jie: ‘Het geld van de Oegandese regering komt traag door.’ De regens boven op de bergen helpen ook niet: trucks met bouwmaterialen komen moeilijk omhoog, vertelt hij.

De autorit terug naar beneden maakt het probleem duidelijk. Een vrachtwagen van het Chinese Sinotruk staat vast in een modderige berm. Er is geen doorkomen aan. Aan de horizon, op een heuveltop, is een buitenverblijf te zien van president Museveni. Hij komt heel soms naar Kapchorwa, met de helikopter. Joshua Cheptegei kijkt naar de vastgelopen vrachtwagen. ‘Wat ze moeten doen, is allereerst deze weg verharden’, zegt hij. ‘Het wordt tijd dat de regering de daad bij het woord voegt over het verbeteren van voorzieningen.’

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.