Welke kleur leidt naar goud in Rio?

Het hockeyteam barst van de extraverte, drukke speelsters, bleek tijdens een kleurenspel. Andere karakters moeten voor de balans zorgen. Naomi van As: 'Ik ben voornamelijk geel. Lekker gek, veel volume.'

Beeld Studio Vonq

Welke karakters heb je nodig om een team optimaal te laten functioneren? Wie is de leider, wie de sociale captain achter de schermen, welke speelster houdt de groep bij elkaar, wie is het tactische brein? De Nederlandse hockeysters deden al voor de Spelen van Londen in 2012 een 'kleurenspel' om hun identiteit te bepalen. Geel (extravert, druk) is nog altijd de dominante kleur in het vrouwenteam.

Rood (leiderschap, doelgericht) werd node gemist in twee verloren finales, op het EK in 2015 en de Champions Trophy in juni. Groen (sociaal, gericht op anderen) kan ook tegen je werken, ervoer aanvalster Kitty van Male. En volgens aanvoerder Maartje Paumen kan de ploeg ook meer blauw (structuur, analytisch) gebruiken. Het Nederlandse vrouwenhockeyteam als een expressionistisch schilderij.

Vice-captain Naomi van As: 'Ik ben voornamelijk geel. Extravert, lekker gek, veel volume. Ik ben een van de gangmakers in de groep. Je zit wekenlang in een hotel, dan moet je er wel iets leuks van maken. De kracht van een groep is dat je het ook van elkaar weet. Al die karakters maken een team sterker. Paumen weet dat Ellen Hoog en ik gek zijn, Paumen is trouwens ook best gek. Maar ze is minder extravert dan wij.

'Carlien Dirkse van den Heuvel is ook een flapuit, Eva de Goede is weer wat rustiger. Als we weer gaan zingen, kan het ook te veel worden. Zeggen de anderen: even niet nu. Gaan wij wel naar onze kamer om te zingen. Als het minder goed gaat met het team kunnen juist die dingen wrijvingen veroorzaken.'

Ze lacht: 'We hebben veel geel in deze groep. In 2012 deden we een oefening, waarbij de speelsters met geel als dominante kleur bij elkaar moesten staan. Vond zelfs ik erg, het leek wel een kippenhok.'

Naomi van As Beeld Studio Vonq

Paumen: 'Voor de Spelen van Londen werden we door NOC*NSF verdeeld over twee appartementen. Bleken de acht extraverten een huis te moeten delen, terwijl de acht rustige speelsters aan de andere kant zaten. De eerste avond was het meteen een gekkenhuis bij ons. Sophie Polkamp en Dirkse van den Heuvel behoorden tot het andere kamp, ze wisten niet wat ze zagen. Bij ons leest iedereen een boek, vertelden ze.'

Kitty van Male vertegenwoordigt geel en groen in de selectie. 'Extravert en een mensenmens. Naomi en Ellen zijn het gekst, dan heb je een groepje met Margot van Geffen, Lideweij Welten, Eva de Goede en ik. Lachen, gieren, brullen, kletsen en grappen maken; ik ben een van de drukste. Ik ben niet degene die het feestje organiseert, ik doe wel mee. Maar op de kamer ben ik heel rustig. Vroeger deelde ik een kamer met Van Geffen. Toen was het muziek aan en oppompen voor de wedstrijd. Daarbuiten ben ik heel rustig. Filmpje kijken, beetje kletsen en veel slapen.'

Groen is ook van de lieve vrede, zegt Paumen. 'Ervoor zorgen dat iedereen zich lekker voelt.' Ook verdedigster Willemijn Bos draagt groen uit. 'Ik kan blauw wel oproepen in het veld, maar van nature ben ik heel chaotisch. Dan is blauw ver te zoeken. Ik wil graag dingen bereiken met anderen, daar komt het groene bij mij naar boven. Ik hoef niet het hoogste woord te voeren, ik haal de energie uit de groep en het teamgevoel.'

Paumen staat voor rood. 'Zeg maar vuurrood.' De kleur van het altijd willen winnen, heel doelgericht zijn en alles daarop afstemmen. 'In het veld ben ik altijd rood, staat het resultaat voorop.' Van rood naar goud is haar missie in Rio. 'Ik kan nu recht uit het hart zeggen dat ik een jaar lang alles heb gegeven om de medaille met de mooiste kleur om mijn nek te hangen.'

Keepster Joyce Sombroek leeft gestructureerd. 'Blauw is mijn hoofdkleur. Het is ook wel handig voor een keeper omdat ik tevens de coaching van mijn verdediging verzorg. Een van mijn taken is het bewaken van de organisatie. Ik moet constant bedenken waar speelsters moeten staan bij balverlies. Die rol is me op het lijf geschreven.'

Blauw vloeit bij Sombroek moeiteloos over in groen. En een toefje rood voegt ze ook toe als het team daarom vraagt. 'Speelsters helpen die voor het eerst naar de Spelen gaan. Krijg ik ook energie van. Ik pas me aan bij de groep, geef wat nodig is. Bij mijn club Laren ben ik meer een leider dan in het Nederlandse team. Maar ik ben het rood in mij wel aan het ontwikkelen. Zo leer ik wat nodig is.'

Groen kan ook haar valkuil zijn, weet Sombroek. 'Je kunt ook te veel op anderen zijn gericht, het kan je positief en negatief beïnvloeden. Ik heb geleerd dat mijn basistaken het stoppen van ballen en het organiseren van de defensie zijn. Ik hoef niet met alles bezig te zijn. Ik moet me ook kunnen afsluiten om beter te presteren.'

Hoe 'blauw' moet een team zijn? Sombroek: 'Het is een essentiële kleur, daarom trainen we ook veel op structuur en duidelijkheid. Voor mij is dat prettig, ik train zoals ik ben. Ik maak een uitgebreide analyse van de strafcorner en de shoot-outs van de tegenstander. Het geeft me rust.'

Beeld anp

Paumen: 'Het is fijn als je meerdere speelsters met een blauw profiel in je team hebt. We hebben nu ook een paar gemaakte blauwe speelsters. In het veld ben ik van de structuur, daarbuiten helemaal niet.'

De sfeer in het Nederlandse team is niet te vergelijken met twaalf jaar geleden toen Van As haar debuut maakte in een ploeg met grote persoonlijkheden als Minke Booij en Mijntje Donners. 'Ik sprak nauwelijks met zulke ervaren speelsters, de afstand was groter. Ik durfde echt niet op die meiden af te stappen, vond ik doodeng. Nu is het veel opener. In een team zoek je ook je buddy om je verhaal kwijt te kunnen.'

Bondscoach Alyson Annan gelooft niet in absolute leiders, bij de vrouwen van Amsterdam liet ze de aanvoerdersband rouleren. In het Nederlandse team propageert ze een gedeelde verantwoordelijkheid. Iedereen een puntje rood, is Annans devies. Reservekeepster Larissa Meijer analyseerde bij oefenduels de cornerverdediging om haar collega Sombroek extra informatie te kunnen geven. Paumen: 'Zo haal je ook de druk weg bij een enkeling. We doen het niet voor niets met zestien speelsters.'

(Tekst gaat verder onder het overzicht.)

Toch miste het vrouwenteam in juni tijdens de finale van de Champions Trophy tegen Argentinië een regisseur toen Paumen vanwege een blessure niet inzetbaar was. Rood was bij de anderen niet zomaar op te roepen. 'Natuurlijk is het onzin dat we niet zonder Paumen kunnen spelen', zegt Bos. 'Ik ben toch wat meer ondersteunend. Ik heb me wel afgevraagd of we met zijn allen niet meer sturend hadden kunnen zijn.'

Welke kleur leidt dan naar goud in Rio? 'De regenboog', aldus Bos. 'Je moet alle kleuren mengen om een ploeg optimaal te laten functioneren. Dat palet maakt een winnend team.'

Topsport volgens Peter Murphy

Aandachtig observeert Peter Murphy de training van de volleybalsters op Papendal. In 1985 leidde hij de vrouwen naar een bronzen medaille op het EK in Nederland. Lachend vertelt Murphy de huidige bondscoach Giovanni Guidetti dat zijn ploeg het openingsduel met China op de Spelen van Rio kan winnen. 'Deden wij in 1992 ook op de Spelen van Barcelona.'

Oud-bondscoach Murphy is de geestelijk vader van Action Type, het programma dat coaches leert hoe ze de unieke kenmerken van hun sporters moeten herkennen om een optimaal team te kneden. 'Alleen kijken naar cognitief gedrag is eendimensionaal, dat is: ik hou van jou of ik hou niet van jou. Je moet scherp observeren wat een sporter in het veld doet. Zijn al diespecifieke kwaliteiten afgestemd in één spelconcept? Passen ze bewegingstechnisch bij elkaar? Zijn de linies in een voetbal- of hockeyteam op elkaar afgestemd? Dan benut een team de onderliggende krachten.'

De coach moet een stevig fundament aanbrengen om te voorkomen dat een team uit elkaar valt, stelt de 69-jarige Murphy. 'De essentie is: wie ben je als team? Je ontwikkelt je identiteit door de kernwaarden te benoemen. Hoe train je? Maar ook: hoe ga je met elkaar om? Dat is het cement tussen de bouwstenen van je team. Daar horen gedragsregels bij, maar die waarden moet je ook beschermen. Ze worden immers getoetst onder druk, hoe sterk zijn ze dan?

'Je kunt uren lullen over mentale weerbaarheid met een sportpsycholoog, dat is te weinig. Je moet het als coach kunnen omzetten in oefenstof, spelers in situaties brengen waarin ze het als team moeten oplossen. Diep gaan, pijn lijden, je frustraties beheersen. Dat moet je allemaal ondergaan om beter te worden. Mijn filosofie is: je leert het op het sportveld.

'Blijkt een team slechts te bestaan uit individuen zonder kernwaarden, dan verlies je de strijd.

'Je ontdekt de waarden niet alleen in een wedstrijd, je moet er juist op trainen. Denken spelers eerst aan zichzelf? Zegt iemand: als jij rechtsaf wilt, ga ik lekker naar links? Je moet als team de hoogste versnelling vinden als de teamgeest wordt beproefd. Ik noem dat de verborgen bouwsteen, die vaak wordt genegeerd.

'Action Type is niets anders dan het detecteren van voorkeuren van mensen en die op het speelveld omzetten in kracht. Ken jezelf door de ander te kennen. Zorg dat je op de efficiëntste manier van A naar B komt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden