Reportage WK Voetbal

Weer een Europese winnaar op het WK, maar op de tribunes heersen de Zuid-Amerikanen

Voor de vierde keer op rij wordt een Europees land wereldkampioen voetbal. Zuid-Amerikanen winnen alleen nog als het gaat om supportersbeleving, om passie.

Braziliaanse fans vieren de overwinning op Mexico in de achtste finales. Foto AFP

Zuid-Amerika de passie, Europa de punten. Met de halve finales Frankrijk – België (dinsdag) en Kroatië – Engeland (woensdag) levert Europa de winnaar van het WK. Dat is voor de vierde keer op rij, na Italië, Spanje en Duitsland, terwijl het voorheen bijna om en om was. De stand tegen Zuid-Amerika, voor zover van een wedstrijd sprake is, floept naar 12-9.

Brazilië en Uruguay verlieten het toernooi in de kwartfinales, met tromgeroffel en tranen. De kleur op de tribunes zal deels verdwijnen. Zuid-Amerikanen winnen alleen nog als het om supportersbeleving gaat, om passie. Zij maakten de meeste sfeer tijdens het WK, alleen al door hun onwaarschijnlijk massale aanwezigheid. Overal zag je Zuid-Amerikanen (en Mexicanen) decors vullen, gelaafd door vrolijkheid, gekleed in kleurenpracht. 

Een Braziliaanse supporter treurt na het verlies van zijn land in de wedstrijd tegen België. Brazilië was het laatste overgebleven Zuid-Amerikaanse land in het toernooi. Foto ANP

‘Ik dacht soms dat ik de enige Fransman was, zo groot was de meerderheid’, zegt Victor Bonnet, Fransman, tijdens de lange treinrit van Nizjni Novgorod naar St. Petersburg. Een plukje Fransen kraaide pas victorie toen de nederlaag van de vlaggenzwaaiende meute uit Uruguay zich aftekende.

Bonnet woont in Zwitserland met zijn Colombiaanse vriendin Alejandra Cadena. ‘Overal waren Colombianen’, zegt zij. ‘De meesten wonen in Europa. Veel Colombianen uit Colombia kunnen zo’n WK niet betalen. Maar toch heb ik zoveel verhalen gehoord van mensen die een extra hypotheek namen om naar het WK te kunnen, en zelfs van echtparen die gingen scheiden omdat de man naar het WK wilde en de vrouw eiste dat hij thuisbleef bij de kinderen.’

Veel Europeanen bleven eveneens thuis, terwijl hun teams in de halve finales staan. Maar niet vanwege geld. Het is een van de vreemde paradoxen op het WK voetbal: de massa’s supporters uit Mexico, Colombia, zelfs Uruguay, Brazilië, Argentinië, in Europa nota bene, tegen plukjes van een paar duizend Belgen en Fransen. 

Struinende Peruvianen

Zelfs lang na uitschakeling zie je Zuid-Amerikanen door de steden zwerven, trots op hun shirt. Struinende Peruvianen, volle treinen. Victor Bonnet: ‘In Jekaterinenburg, bij Frankrijk – Peru, waren de Peruvianen massaal in de meerderheid. Ik denk dat Fransen nog wel naar Moskou komen, of naar een andere flashy stad, maar niet naar zo’n afgelegen oord.’

Peruviaanse fans in het stadion in Jekaterinenburg tijdens de verloren wedstrijd tegen Frankrijk. Foto AFP

Zelfs het volkskoor van Engeland is relatief mager bezet, net nu ze eindelijk presteren. Ze waren met een mannetje of vierduizend tegen Colombia en Zweden. Vooraf waren ze bang, naar het schijnt, voor de harde confrontatie met Russen of met de politie. Geen hooligan is te bekennen. 

De Europeaan was sowieso schichtig om naar Rusland te reizen, door (voor)oordelen over Russen en/of afkeer van het regime. De Europeaan verschanst zich in zijn veilige democratische hol, terwijl de Zuid-Amerikaan de wijde wereld intrekt. Een WK is een WK. Cadena: ‘Wij kijken niet zo naar het politieke regime in een land.’

Enfin: Zuid-Amerika heerst op de tribunes, Europa op het veld. Na Italië in 2006 (WK Duitsland), Spanje in 2010 (Zuid-Afrika) en Duitsland in 2014 (Brazilië), zal de kampioen voor de vierde keer op rij Europees zijn. De vraag is of daarvoor duidelijke oorzaken zijn aan te wijzen. Een korte poging.

Hofleverancier 

Europa heeft de rijkste clubs, met de beste voetballers en de bekendste trainers. Ze voetballen wekelijks tegen de beste tegenstanders. Hun niveau stijgt. Vrijwel alle internationals van Europese toplanden spelen in hoog aangeschreven competities, vooral in de Premier League, de hofleverancier van de halve finales.

De beste spelers van andere continenten moeten eerst de oversteek wagen naar Europa, met alle aanpassingen van dien, andere spanning en ander voetbal. Alejandra Cadena vertelt over James Rodriguez, de Colombiaanse ster op het vorige WK. Na het toernooi vertrok hij naar Real Madrid, waar hij het niet maakte. ‘Hij verspeelde ook een deel van zijn populariteit in Colombia, omdat hij zich anders ging gedragen dan vroeger.’

James Rodriguez verlaat het veld met een blessure in de groepswedstrijd van zijn Colombia tegen Senegal. Foto AFP

Europa is het beloofde continent van de voetballer. Beroemd is het verhaal van de Italiaan Mario Balotelli, wiens Ghanese ouders hem afstonden in Italië, omdat ze niet wisten hoe ze hem moesten onderhouden. Balotelli kreeg adoptieouders. Nooit wilde hij daarover praten, maar toen hij twee keer scoorde in de halve finale van het EK in 2012 tegen Duitsland, sloot hij zijn adoptiemoeder aan de rand van het veld in de armen.

Zonen van immigranten

Tal van Europese internationals zijn zonen van immigranten, uit Afrika vooral. In zekere zin is Afrika al bijna winnaar van het WK, schrijven meerdere kranten en bladen, met al die immigrantenzonen uit Marokko, Congo, Kameroen, Mali en Guinee in de Belgische en Franse ploeg. De Franse supporter Victor Bonnet vindt die conclusie niet terecht. Ze zijn Fransman of Belg, ze hebben geprofiteerd van de goede opleiding, van de faciliteiten. In Afrika waren ze nooit zo goed geworden.

Spelers van de Belgische ploeg vieren de overwinning op Brazilië. Foto AFP

In Zuid-Amerika is de aanbidding voor het geniale individu groter. Op Neymar of Messi is een team afgestemd. Ze verdwenen vrijwel roemloos. Wereldtitels zijn geregeld opgehangen aan één vedette: Pelé, Garrincha, Maradona. Maar het WK is tegenwoordig veel meer het platform van teamwerk, van rekenvoetbal. Dat is iets meer een Europese specialiteit. De rol van de ster is gemarginaliseerd. Cadena: ‘Het spel in Zuid-Amerika is ook heel anders. Het is harder en over het algemeen aanvallender. Op de Copa América is totaal ander voetbal te zien dan hier. Veel minder berekend.’

Grofweg gezegd zijn Frankrijk en Engeland de jonge ploegen bij de laatste vier. Frankrijk zoekt revanche voor de verloren EK-finale. Voor Engeland is alles nieuw. In België en Kroatië is vaak gewezen op de Gouden Generatie. Eens moest de samenwerking van een groep toppers succes brengen. Beide landen beleefden al teleurstellingen, bij het vorige WK en de EK. 

Veelbetekenend: Kevin De Bruyne stond met vuurronde konen op het veld een verslaggever te woord, vlak na de zege op Brazilië. De journalist stamelde dat de Gouden Generatie nu toch wel aanspraak mocht maken op die troetelnaam. ‘Dan moeten we eerst nog twee keer winnen’, zei De Bruyne bedaard.

DE WORTELS VAN DE WK-VEDETTES
Elk land heeft zijn eigen WK-vedette, de drager van de nationale hoop. De correspondenten van de Volkskrant gingen op zoek naar hun wortels, hun leermeesters, hun betekenis.

ONZE BESTE WK-VERHALEN
Ook zonder Nederland gaat het WK voetbal in Rusland gewoon door. Wie zijn de kanshebbers? Welke wedstrijden moet u kijken en welke spelers kunt u in de gaten houden? Op deze pagina verzamelen we onze beste artikelen.

HOE DOET DE SPORTREDACTIE VERSLAG VAN EEN WK ZONDER NEDERLAND
Tijdens de vorige twee WK’s eindigde het Nederlands elftal nog op de tweede en derde plek, maar voor dit toernooi is Oranje niet gekwalificeerd. Maakt dat de verslaggeving minder leuk, of juist interessanter? Chef sport Mark van Driel: ‘Het is nu veel meer een mondiaal evenement in de krant dan een nationaal feestje.’

Al meer dan 500.000 Nederlanders hebben toegang tot de Volkskrant. Onbeperkt verhalen lezen kan vanaf €2,50 per week, met een maandelijks opzegbaar abonnement

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.