'We moeten niet alles of niets spelen ten koste van alles'

Tomeloos aanvallen of spelen met ontspanning? Het Nederlands elftal moet winnen van Wit-Rusland (zaterdag) en Zweden (dinsdag) en vaak scoren om een kans te behouden op deelname aan het WK. Wat te doen?

Beeld ANP

Scenario 1: Alles of niets

Het totale offensief is prachtig om te aanschouwen in voetbal. Ploeg A jaagt succes na door een schier onoverbrugbare achterstand weg te werken, ploeg B loert vanuit de defensie op kansen. Oranje is ploeg A. Drie punten plus zes doelpunten inhalen op Zweden. Wit-Rusland verslaan, dan Zweden zelf. Scoren als een machine, vlak na de onderhoudsbeurt. Het is razend moeilijk, maar het kan. Alles kan in voetbal.

De vraag is alleen: hoe lang houdt realisme stand in het offensief en waar begint roekeloosheid? Hoe verhoudt de ratio zich tot het onrustige voetbalhart? Spits Vincent Janssen zei het cryptisch deze week: 'We moeten niet alles of niets spelen ten koste van alles.'

De geslaagde inhaalrace heeft eeuwigheidswaarde. Barcelona tegen Paris Saint-Germain, dit voorjaar in de Champions League, is de blauwdruk van de ultieme ombuiging: na een nederlaag met 4-0 in Parijs werd het in Barcelona 6-1, met drie treffers vanaf de 88ste minuut.

Het scoreverloop in Camp Nou was ideaal voor Barcelona. Meteen op voorsprong, kort voor rust 2-0, kort na de pauze 3-0. Alleen viel na een uur de 3-1 en leek alles verloren. Sierd de Vos, destijds tv-commentator in het stadion: 'De eerste toeschouwers gingen naar huis.'

De vroege vertrekkers misten het fenomenale eindschot, met wat hulp van de scheidsrechter. Neymar ontlook in volle pracht. Hij nam een schitterende vrije trap, benutte een strafschop (De Vos: 'Messi durfde hem niet te nemen') en gaf een pass om te zoenen op invaller Sergi Roberto; 6-1. Waanzin. De Vos: 'Je zag ontreddering bij Paris. Het stadion vibreerde. Mensen huilden. Ik herinner me een foto van Messi tussen de supporters, met één arm in de lucht.'

Er is hierbij één probleem, in relatie tot Nederland. Oranje heeft geen Neymar, geen Messi, zelfs geen Suárez. Nederland hoopt dat Arjen Robben, dat Vincent Janssen ritme heeft. Barcelona speelt op die legendarische avond trouwens niet eens met extra aanvallers. Dat hoeft ook niet, met Messi en co. Bij Nederland is de discussie al weken hevig. Levert het traditionele 4-3-3 genoeg schotkracht?

Bij verhalen over het totale offensief in voetbal komt geregeld Ajax - Sparta van 22 april 2007 ter sprake, in het seizoen waarin PSV een week later op doelsaldo de landstitel grijpt. Ajax stond in de voorlaatste wedstrijd na 21 minuten met 3-0 voor. De monsterscore lonkte. Trainer Henk ten Cate bracht aanvaller Perez voor verdediger Ogararu, die zonder directe tegenstander was. Vrijwel meteen scoorde Sparta twee keer: 3-2. Perez: 'De organisatie was even volledig weg.'

Misschien komt het ook omdat Nederlandse clubs nauwelijks gewend zijn meerdere systemen te beheersen, een van de kritiekpunten in de huidige crisis. Bondscoach Advocaat koos onlangs zelfs in Frankrijk voor 4-3-3, met een overlopen middenveld als gevolg. Hij vond dat het met 4-4-2 slecht liep tijdens de training. Perez: 'Sparta had destijds een tijdlang elke tweede bal. Pas in de slotfase konden we het verschil weer herstellen (5-2), op grond van kwaliteit.'

Perez ziet weinig in extra aanvallers vanaf de aftrap. 'Een extra aanvaller wil weleens helpen als je op het eind meer stootkracht nodig hebt of als je achterstaat en denkt: what the fuck.' Hij ziet meer in aanpassingen van het gebruikelijke systeem. 'Twee aanvallende middenvelders in plaats van één. Of zeer offensieve backs.'

Scenario 2: ontspanning zoeken

Niet alleen Wit-Rusland en Zweden zijn deze week tegenstanders. Ook de tijdsdruk knelt. Wat kan helpen is zoeken naar ontspanning in het voetbal, hoe moeilijk dat ook is in de huidige omstandigheden. Ontspanning in geest en lichaam is onontbeerlijk bij topprestaties.

Ter verduidelijking: het toppunt van ontspanning. Het was september 2011 en Nederland stond ruim een jaar na de verloren WK-finale eerste op de wereldranglijst. San Marino kwam op bezoek. Bij een zege was het EK van 2012 vrijwel zeker bereikt. Nederland scoorde al in de zesde minuut en won met 11-0.

'Als je echt geniet, kun je met 11-0 winnen', zei Wesley Sneijder na afloop. En spits Huntelaar: 'Het leek op zaalvoetbal met al die positiewisselingen.' Bondscoach Van Marwijk gebruikte zijn gewone opstelling: vier verdedigers, al zijn de backs vleugelverdedigers Van der Wiel en Pieters aanvallend ingesteld. Twee controleurs, Van Bommel en Strootman. De diepe spits Huntelaar, drie aanvallers in de buurt: Van Persie op rechts, Sneijder en Kuijt.

De situatie is totaal onvergelijkbaar met nu, maar het is goed om ontspanning te koesteren en die bloeit op na een vlot doelpunt. De laatste jaren incasseerde Nederland te vaak een snelle treffer. Dat was al zo onder bondscoach Hiddink en het gebeurde deze kwalificatie opnieuw tegen Frankrijk en Bulgarije. Stress nam de plaats in van ontspanning.

Dirk Kuijt, destijds scorend tegen San Marino: 'Bij zo'n wedstrijd als tegen Wit-Rusland, dat beter is dan San Marino, is het goed vooraf te focussen op meerdere doelpunten. Op een snelle eerste treffer om de tegenstander mentaal te breken. Dwing jezelf de eerste kans te benutten. Houd het offensief lang vol.'

Het is van belang de rust te bewaren. Vaak oogt het spel tijdens een doelpuntenjacht gehaast, omdat de tijd doortikt, waardoor elementaire zaken fout gaan. Kuijt, opsommend: 'Rust, snelheid aan de bal, de bal snel laten lopen, verplaatsen van rechts naar links, ruimte zoeken op de vleugels, tot voorzetten komen zodat de tegenstander geen gelegenheid krijgt zich te groeperen.'

De verleiding is om door het centrum te spelen, maar het is juist van belang de vleugels te benutten. Ook tegen San Marino speelt Nederland niet met een extra spits. Het gaat volgens Kuijt om de bezetting van posities. Eerste paal, tweede paal, aansluiting in het strafschopgebied. Beweging. Altijd beweging. Overal beweging. De extra moeilijkheid is dat Oranje vaak moet scoren. Dat geeft onrust vanaf de aftrap.

Scenario 3: gewoon doen

Bondscoach Dick Advocaat houdt niet van holle praatjes. Eerst winnen tegen Wit-Rusland, dan pas kijken met welke cijfers dat mogelijk is. Zo is Advocaat, de organisatiedeskundige van het voetbal. Hij speelt met zijn gewone systeem, 4-3-3 (al is 3-4-3 ook een optie), met vermoedelijk Janssen als aanvalsleider, Robben en Babel op de vleugels, met tweevoudig doelpuntenmaker tegen de Bulgaren Pröpper op het middenveld, en met opstomende backs Janmaat en Blind.

Dat Oranje in de achtervolging is, het zij zo. Daaraan kan hij niets doen, als onlangs begonnen baas. Hoewel? Eerst vertrok hij als assistent van Blind, omdat hij Fenerbahçe wilde dienen. Blind was daarmee zijn roerganger kwijt, zijn 'driftkop'. Advocaat was alleen de laatste drie duels verantwoordelijk. Ja, achteraf had hij in Frankrijk misschien meer moeten tegenhouden na 2-0, in plaats van de score wat naïef te laten oplopen naar 4-0. En tegen Bulgarije had hij in de slotfase, na de 3-1, een extra spits kunnen brengen. Het is zo makkelijk, al die oordelen achteraf, zie je Advocaat denken.

'Tegen Bulgarije had er best een spits bij gekund', zegt technisch directeur Ron Jans van FC Groningen, een van de meest ervaren trainers van Nederland. 'Dat was ook een signaal aan de ploeg geweest. Zo van: kom op. Scoren. Maar ik vind het onzin om vanaf de aftrap met vier pure aanvallers te spelen.'

Welk scenario Nederland ook schrijft, Jans - en Perez trouwens ook - hebben 'bijna geen hoop' dat Oranje de tweede plaats bereikt. Jans: 'Het is bijna wanhoop.' Nederland heeft het vooral in het begin van de reeks laten liggen. Jans denkt aan de geldige goal van Dost, afgekeurd tegen Zweden, of aan de hopeloze start in Bulgarije, de laatste interland van de ontslagen bondscoach Danny Blind.

Van de recente duels begreep Jans weinig van de opstelling in Frankrijk, toen Sneijder 'hopeloos werd overlopen en Robben achter zijn back aanrende'. Dus om te zeggen dat het allemaal de schuld is van Blind, nou nee.


Horden naar het WK

De kans dat Nederland zich plaatst voor de WK is klein. Met twee kwalificatieduels te gaan, zijn er diverse scenario's denkbaar. De grootste kans heeft Oranje als het zaterdag Wit-Rusland verslaat, liefst met veel doelpunten verschil.

Zweden, de belangrijkste concurrent van Nederland in de strijd om de tweede plaats in poule A, wint zaterdag waarschijnlijk van Luxemburg. Nederland en Zweden treffen elkaar dinsdag. Als beide ploegen zaterdag winnen, begint Zweden met drie punten voorsprong aan dat duel.

Het doelsaldo van Zweden is op dit moment zes doelpunten beter dan dat van Nederland. De doelcijfers zijn 18-7 om 16-11.

Mocht het verschil in treffers na zaterdag hetzelfde zijn als nu, dan dient Nederland dinsdag met drie doelpunten verschil te winnen. De landen hebben dan hetzelfde doelsaldo, maar Nederland heeft dan vaker gescoord en eindigt dus als tweede in de poule. Hoe vaak Nederland tegen Zweden moet scoren, hangt af van de resultaten van zaterdag.

Een tweede plaats in de poule is niet voldoende voor WK-deelname. Er zijn negen poules en dus negen nummers twee. Er mogen maar acht ploegen meedoen aan de play-offs. De acht beste nummers twee worden niet simpelweg bepaald door te kijken naar de behaalde puntentotalen. Eerst worden in elke groep de resultaten van de nummer twee tegen het slechtste team uit de poule geschrapt: in de poule van Nederland is dat Wit-Rusland of Luxemburg. Het is niet zeker of Nederland tot die acht beste nummers twee behoort als het Zweden passeert in de poule.

Uiterlijk dinsdag rond 22.45 uur, als alle Europese groepsduels zijn afgelopen, is het bekend. Bij de indeling van de play-offs spelen de vier best geklasseerde landen op de FIFA-ranglijst tegen de vier mindere landen.

Nederland staat momenteel 29ste en behoort vermoedelijk tot de vier mindere landen. De wedstrijden worden gespeeld in november. De kans is groot dat Frankrijk de winnaar wordt van poule A.

De kans dat Nederland zich plaatst voor de WK is klein. Met twee kwalificatieduels te gaan, zijn er diverse scenario's denkbaar. De grootste kans heeft Oranje als het zaterdag Wit-Rusland verslaat, liefst met veel doelpunten verschil.

Zweden, de belangrijkste concurrent van Nederland in de strijd om de tweede plaats in poule A, wint zaterdag waarschijnlijk van Luxemburg. Nederland en Zweden treffen elkaar dinsdag. Als beide ploegen zaterdag winnen, begint Zweden met drie punten voorsprong aan dat duel.

Het doelsaldo van Zweden is op dit moment zes doelpunten beter dan dat van Nederland. De doelcijfers zijn 18-7 om 16-11.

Mocht het verschil in treffers na zaterdag hetzelfde zijn als nu, dan dient Nederland dinsdag met drie doelpunten verschil te winnen. De landen hebben dan hetzelfde doelsaldo, maar Nederland heeft dan vaker gescoord en eindigt dus als tweede in de poule. Hoe vaak Nederland tegen Zweden moet scoren, hangt af van de resultaten van zaterdag.

Een tweede plaats in de poule is niet voldoende voor WK-deelname. Er zijn negen poules en dus negen nummers twee. Er mogen maar acht ploegen meedoen aan de play-offs. De acht beste nummers twee worden niet simpelweg bepaald door te kijken naar de behaalde puntentotalen. Eerst worden in elke groep de resultaten van de nummer twee tegen het slechtste team uit de poule geschrapt: in de poule van Nederland is dat Wit-Rusland of Luxemburg. Het is niet zeker of Nederland tot die acht beste nummers twee behoort als het Zweden passeert in de poule.

Uiterlijk dinsdag rond 22.45 uur, als alle Europese groepsduels zijn afgelopen, is het bekend. Bij de indeling van de play-offs spelen de vier best geklasseerde landen op de FIFA-ranglijst tegen de vier mindere landen.

Nederland staat momenteel 29ste en behoort vermoedelijk tot de vier mindere landen. De wedstrijden worden gespeeld in november. De kans is groot dat Frankrijk de winnaar wordt van poule A.

Meeste goals in één interland

5 doelpunten: John Bosman en Marco van Basten

4 doelpunten: Robin van Persie

3 doelpunten (o.a.): Johan Cruijff, Johan Neeskens, Marc Overmars, Dennis Bergkamp, Patrick Kluivert, Ruud van Nistelrooij, Klaas-Jan Huntelaar, Robin van Persie

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden