Wat is nu het strijdplan van Oranje, aanvallen, of overleven?

Het Nederlandse voetbal is in een diepe val beland en probeert de crisis te bezweren. Niet eenvoudig, want wat willen we? Aanvallen of overleven? En gaat het echt alleen om winnen, zoals Ruud Gullit zegt.

Kunstgras is hét symbool van de crisis in het Nederlandse voetbal. Alleen al die discussie over kunstgras; alsof het politiek is. Weg ermee. Hup. Voetbal, weggedreven van de basis. Namaak. Slecht voor de internationale concurrentiepositie. Een totaal ander spel.

Kunstgras als het grote kwaad, in een wijdlopige discussie over goed en slecht. 'Kunstgras', zegt Ajacied Davy Klaassen in het vrijdag verschenen boek van journalist Jan-Cees Butter met de titel Weg met de Hollandse school (of niet), op de vraag wat zo snel mogelijk dient te verdwijnen uit de eredivisie. Ron Vlaar van AZ, op dezelfde vraag: 'Kunstgras.'

De afkeer verspreidt zich onder het voetbalvolk en is doorgedrongen tot de onderzoekers van de crisis. Ook de KNVB-top spreekt zijn twijfels over kunstgras in het betaald voetbal uit in het reddingsplan van de bond: Winnaars van morgen.

(Tekst gaat verder onder foto).

Meer lezen?

Lees hier de samenvatting van het plan van de KNVB 'Winnaars van morgen'.

Vincent Janssen vecht een duel uit met zijn Griekse opponent in de verloren vriendschappelijke wedstrijd tegen Griekenland.Beeld Guus Dubbelman

De aanval, of overleven?

Technisch directeur Hans van Breukelen maakt een ronde langs alle betaald voetbalclubs. Hij wil onder meer weten hoe ze over kunstgras denken en heeft ontdekt dat er clubs bereid zijn de ondergrond terug te geven aan de natuur. Bij PEC Zwolle vraagt trainer Ron Jans zich hardop af of al die knieblessures zijn veroorzaakt door kunstgras. De kans is groot dat over pakweg vijf jaar kunstgras is verdwenen uit de hoogte klasse, terwijl nu zes eredivisieclubs op kunstgras spelen. Een hybride mat is de toekomst. 10 tot 15 procent kunstvezels, de rest puur natuur.

Kunstgras is als het vliegwiel voor nostalgie met bijbehorende noodkreten: terug naar echt voetbal; voetbal op echt gras. Voetbal, gespeeld met het hart. Voetbal, naar voren gericht. Maar wat is in Nederland nog echt voetbal? De aanval? Overleven? 4-3-3? 5-3-2? Overal is discussie, nu Nederland het EK miste, nu bestuurslagen zijn ontmanteld, nu Oranje donderdag voor de vijfde keer op rij thuis verloor, tegen Griekenland ditmaal. Dat is sinds 1933 niet gebeurd. De liefhebbers vrezen nu al voor een mislukte WK-kwalificatiereeks, die dinsdag in Zweden begint. Angst regeert in het vroegere gidsland. Twijfel is in de nationale ploeg geslopen.

Binnen een week verschenen twee boeken over de status van ons voetbal. Eentje van Butter dus, waarbij op de cover provocerend een rood kruis is gezet door de veelgeprezen WK-ploeg van 1974. Weg met de Hollandse school, met de toevoeging 'of toch niet', in kleinere letters tussen haakjes. Ruud Gullit liet 'Kijken naar voetbal' verschijnen, waarin hij afstand neemt van de Hollandse school, de school van aanval, initiatief en dominantie. 'Het gaat alleen om winnen', zei hij samenvattend in de talkshow bij Humberto Tan, tijdens zijn promotietour.

(Tekst gaat verder onder foto).

Luciano Narsingh, Jeffrey Bruma, Jorrit Hendrikx en Steven Berghuis.Beeld Guus Dubbelman

Diepe val

De val van het nationale voetbal is te diep, het gaat te snel. Van derde van de wereld in 2014, met voetbal waarin de Hollandse school alvast was afgeschaft, naar het totale niets. Alle vertrouwen is weggevloeid. Nederland is als de machoman die jarenlang opschepte over zijn oogverblindende veroveringen, en die nu als laatste overblijft als vrienden en vriendinnen gearmd de dansavond verlaten. Dat de clubs wegzakten in het moeras van de Europese middenmoot is frustrerend maar begrijpelijk, gezien de financiële verhoudingen. Maar Oranje... dat is moeilijk te accepteren.

De reddingsplannen vermelden een keur aan maatregelen. Kijken naar kunstgras dus. De mentale weerbaarheid vergroten, de fysieke kracht, het straatvoetbal terugbrengen. Kinderen moeten uren maken op het veld, niet met de iPad op schoot zitten. Jeugd op kleinere velden laten voetballen, met meer balcontacten. Pingelen. Het is een kakofonie. De één zegt: het is een kwestie van techniek. De ander: het is simpelweg wachten op betere voetballers. Wees geduldig.

Technisch directeur Hans van Breukelen houdt van mentaliteit, zo veel is zeker. Hij was onlangs ook bij Telstar en als je dan een avond naast hem zit tijdens een duel met Fortuna, weet je precies waarvan hij houdt. Hij houdt van spelers die niet te lang pingelen, die op tijd een voorzet geven, die hard werken, die ook hun mindere been gebruiken, enzovoorts.

Op de parkeerplaats in Zeist praat Kees van Wonderen op een zonnige vrijdag over het EK onder 17 jaar in Azerbeidzjan, waar Oranje de halve finales bereikte. Van Wonderen is een intelligente man, een oud-voetballer met een gave techniek. Met gebaren legt hij uit hoe hard Spanjaarden en Portugezen zijn. Hoe ze op elkaar schelden in het veld. Mentaal en fysiek zijn ze veel verder.

Het Nederlandse voetbal oogt vrijblijvend en traag, met veel breedtespel. Tweebenigheid is zeldzaam. De slimheid van de straat is verdwenen, net als de creativiteit. Het is best aantrekkelijk soms, gemiddeld genomen, maar ook klinisch. Alsof al dat kunstgras in ons hoofd is gaan zitten. Kijk naar Athletic Bilbao - Barcelona, of naar Argentinië - Uruguay. Zo'n type wedstrijd zie je vrijwel nooit in Nederland. Zo'n wedstrijd krijg je trouwens ook nooit te zien op kunstgras en heel Nederland speelt op kunstgras, zeker in de jeugd.

Over jeugd gesproken. Wat weleens wordt vergeten in de analyses: het aanbod van jongens neemt fors af, en daarmee dus ook het aanbod van talent. De KNVB koketteert altijd met groeicijfers van de bond. De keerzijde: vooral oudere mannen blijven langer voetballen en duizenden meisjes melden zich aan. Te veel jongens stoppen als ze 12, 14 of 16 zijn. Soms beginnen ze later weer als senior, liefst met een vriendenteam. Voor de prestatiesport zijn ze dan verloren.

Wie ben je dan, Nederland?

Half profvoetballend Nederland traint op schema's van inspanningsfysioloog Raymond Verheijen, die geen twijfel kent. Op Twitter steekt hij de waarschuwde vinger op als weer ergens een blessuregolf is gesignaleerd. Dan is dat de schuld van 'dinosaurussen' als trainer, mannen uit de prehistorie die te hard trainen. Hij zal een punt hebben, maar veel succesvolle buitenlandse clubs doen veel meer dan in Nederland, waar de meeste profs één keertje trainen op een dag, en nooit in de middag naar buiten gaan om de voorzet met hun linkerbeen te oefenen, om een dwarsstraat te noemen.

En tussen al die discussies door gaat het ook nog over de manier van voetballen. Wij, Nederlanders, wilden de wereld altijd iets moois laten zien. Wij waren de missionarissen van de esthetiek, van het offensief. Dat geluid is bijna verstomd. Alleen winnen telt. Willen 'wij' nog wel bijzonder zijn of omarmen 'we' alleen het resultaatdenken? Trainer Peter Bosz kreeg bij Ajax de opdracht mee aantrekkelijker te voetballen dan zijn voorganger Frank de Boer. Dat was al vrij atypisch voor deze tijd.

Portugal werd Europees kampioen. Dat was leuk voor Ronaldo de voetballer en in de finale ook voor Ronaldo de coach, maar wie heeft werkelijk genoten buiten Portugal? Wat betekende het EK voor het voetbal? Weinig. Oud-prof Kenneth Perez, analist bij Foxsports, spreekt mede daarom tot Nederland in het boek van Butter: 'Blijf wie je bent'. Dat is mooi gesproken. Van de andere kant: wie ben je dan, Nederland?

Bondscoach Danny Blind.Beeld Guus Dubbelman

Waarom Nederland toch het WK gaat halen

1) De ploeg
Vergeet de wedstrijd tegen de Grieken. Het absolute dieptepunt, de kwalificatiereeks voor het EK van Frankrijk, is voorbij. Dat was de reeks van de totale verwarring. Na de samba van Rio, besloten met WK-brons in 2014, volgde de onbeholpen klompendans richting Parijs, onderweg ruw afgebroken door uitschakeling in de voorronde en persoonlijk trainersleed bij Guus Hiddink. Met als gevolg een alle kanten opschietende discussie over de staat van het voetbal hier te lande. De onzekerheid over de wisseling van een 'gouden' generatie ebt weg. Alleen Sneijder is nog bij de selectie. Robben is afwezig door een blessure. De nieuwe generatie heeft duidelijk minder kwaliteit, vooral omdat spelers van echte wereldklasse ontbreken. Een werkelijke rol spelen op het hoogste niveau lijkt derhalve onmogelijk voorlopig. In de breedte is het aanbod behoorlijk, met vrij jonge, gretige voetballers. Het is zelfs moeilijk om een doelman te kiezen. Oudgediende Stekelenburg is terug, Zoet is niet veel minder dan Cillessen. Ook het aantal centrale verdedigers met internationaal niveau neemt toe. De Vrij is nog geblesseerd, Bruma heeft aardige seizoenen achter de rug, Vlaar is weer fit, Blind is vrijwel overal inzetbaar al mist hij dan eigenschappen van een echte verdediger, Hoedt heeft talent, net als Rekik. Het middenveld krijgt vorm. Strootman, Wijnaldum en Sneijder hebben loopvermogen, tactisch inzicht en scorend vermogen. Het grootste probleem vormt de bezetting van de flanken, in aanvallend opzicht. Blind gaat uit van 4-3-3, maar de beste buitenspelers zijn geblesseerd of uit vorm. Depay had verder moeten zijn, op Robben valt nauwelijks te rekenen door zijn blessuregevoeligheid. Omdat vervangers als Berghuis en Promes in potentie minder zijn, moet Blind zich afvragen of het verstandig is met buitenspelers aan te blijven treden.

2) De groep
De kwalificatiegroep is zwaar, maar de tweede plaats is haalbaar. Nederland, in augustus 2011 nog even eerste van de wereld, is gezakt naar de 26ste plaats op de FIFA-lijst. Dat is nog altijd hoger dan alle tegenstanders in de groep, op Frankrijk (7) na dan. Frankrijk is topfavoriet, met een keur aan aansprekende internationals. Zweden (40 op FIFA-ranking en dinsdag in Solna de eerste tegenstander), begint later dan Nederland aan de opbouw van een nieuwe ploeg. Zlatan Ibrahimovic is na het EK in Frankrijk gestopt. Zelden domineerde één speler een nationale ploeg meer dan hij. Het is de vraag hoe dat uitpakt. Misschien is Zweden zijn zelfvertrouwen kwijt, net als Nederland. Mogelijk werkt zijn afscheid bevrijdend. Hoe matig Nederland dan ook mag optreden, de tweede plaats moet haalbaar zijn, aangezien de ploeg op papier nog steeds beter is dan Zweden, Wit-Rusland (70), Bulgarije (77) en Luxemburg (145). Nee, geen een wedstrijd zal makkelijk zijn. Zelfs met Luxemburg had Nederland moeite, zo bleek tijdens de kwalificatiereeks voor het EK van 2008, toen de ploeg van destijds Marco van Basten twee keer met 1-0 won van de Luxemburgers. Via de tweede plaats een play-off afdwingen en het WK bereiken, dat is vooraf het meest logische scenario.

3) De mentaliteit
Verhalen over mentale weerbaarheid zijn het populairst, in een poging het falen van het Nederlandse voetbal te duiden. Dat is ook het makkelijkst: nederlaag tegen Griekenland? Oh, de mentaliteit deugde niet. Dat is alleen te makkelijk. Voetbal is ook een spel van geluk, van net wel of net niet, van de juiste tactiek op het juiste moment. PSV bereikte bijna de kwartfinales van de Champions League door het maken van het spel volledig over te laten aan Atlético Madrid, een club die daaraan een hekel heeft. Bondscoach Van Marwijk was succesvol op het WK van 2010 met een granieten blok voor zijn verdediging, Van Gaal verraste de wereld in 2014 door met drie centrale verdedigers op te treden, bijna puur op de counter, gokkend op de supervorm van Robben. Was de mentaliteit toen beter dan nu? Welnee. Het was een kwestie van tactische keuzes. En de spelers waren simpelweg beter dan nu.

Wesley Sneijder en Daley Blind. Laatstgenoemde is inmiddels uitgegroeid tot belangrijke steunpilaar van het nieuwe Oranje. Sneijder is dat al jaren.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden