Uitpuffen na de training in Rabat.

Reportage Ramadan

Wat doet de ramadan met de voetballer? Want ondanks dorst en honger gaat de training gewoon door

Uitpuffen na de training in Rabat. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Wat doet de ramadan met de voetballer? Gaat het de Marokkaanse voetbalploeg, en zes andere, overwegend islamitische teams, bijvoorbeeld punten kosten op het WK in Rusland vanaf 14 juni? Van de Egyptische grootmoefti krijgen Mo Salah en zijn collega’s in elk geval vrijstelling.

Dorstig en hongerig storten de jonge voetballers van de voetbalacademie Mohammed VI neer op het grasveld. Het is zeven uur ’s avonds, de twee uur durende voetbaltraining in de gloeiende namiddagzon zit erop. Nog een half uurtje wachten, dan is de zon helemaal onder en is deze vastendag van de ramadan voorbij.

De veertig voetbaltalentjes van de voetbalacademie – een luxueus sportinternaat in Rabat dat de Marokkaanse voetbalhoop tussen 13 en 19 jaar oud een professionele sportopleiding biedt – gebruiken hun laatste reserves om overeind te komen en naar de kleedkamer te sjokken. Onderweg snuiven ze de geur op van harira, gebonden linzensoep, die klaargemaakt wordt in de keuken. Even wachten nog en dan begint de ftur, het verbreken van het vasten, en kunnen ze hun uitgeputte sportlijf weer aansterken met een kom dampende soep.

‘Een beetje lastig’ noemt middenvelder Mohammed Amine (15) uit Fez de combinatie sporten en dertien uur lang vasten. ‘Vooral dorst is moeilijk. Maar gelukkig is het voetbalseizoen bijna voorbij. We hebben nog maar één wedstrijd te spelen.’

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Wat doet vasten met de conditie van sporters? De vraag is weer relevant nu Marokko en zes andere overwegend islamitische landen op 14 juni beginnen aan het WK-voetbal in Rusland. Bij hun eerste wedstrijd is de ramadan net een dag voorbij en hebben de voetballers minstens dertig dagen achter de rug waarin ze van zonsopgang tot ondergang niet mochten eten en drinken.

Voetbalkenners en sportvoedingsdeskundigen verschillen van mening over het effect van vasten op sporters die moeten meedraaien op het hoogste voetbalniveau. Religieuze autoriteiten bemoeien zich er inmiddels ook mee. Vorige week kreeg de Egyptische superster Mo Salah van FC Liverpool toestemming van de grootmoefti van Egypte om tijdens zijn voorbereiding op het WK het vasten te laten. Ook de bekende Marokkaanse prediker Abdelwahab Rafiki vroeg zich af of het voor de sportieve prestaties van het Marokkaanse elftal niet beter is om het vasten tot na het WK te bewaren.

Sinds zondag verblijft het Marokkaanse elftal in Zwitserland. Daar zal het team trainen en twee oefeninterlands spelen tegen respectievelijk Oekraïne en Slowakije. Een derde oefeninterland volgt later in en tegen Estland. In Zwitserland gaat de zon later onder dan in Marokko en duren de vastendagen twee uur langer.

De Marokkaanse selectie vorige week op het strand iets ten zuiden van Rabat. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Hervé Renard, de Franse bondscoach van Marokko, vertelde onlangs in een interview met de tv-zender France24 dat de ramadan vorig jaar desastreus uitpakte voor het Marokkaanse team. De trainingen waren al beperkt tot eenmaal daags en op wedstrijddagen vastte een deel van de ploeg niet. Desondanks ging het conditionele peil van het team achteruit. Een oefeninterland in die periode tegen Nederland ging verloren. Om dit soort tegenslagen te voorkomen, wilde Renard in het vervolg een betere afstemming tussen spelers en technische staf over het voedings- en trainingspatroon tijdens de ramadan. Het is de vraag of hem dat is gelukt. Aan Marokkaanse voetbalzijde wordt de ramadankwestie afgedaan als onbelangrijk. Vasten en voetballen gaan prima samen, wordt in het land gevonden.

Feyenoorders Karim El Ahmadi en Sofyan Amrabat, allebei opgeroepen om deel te nemen aan het Marokkaanse trainingskamp ter voorbereiding op het WK, delen die relativerende blik op het effect van vasten.

‘Ik heb altijd aan de ramadan meegedaan en dat zal ik nu ook weer doen’,  zei El Ahmadi begin mei tijdens een persconferentie in de Kuip over deelname aan het WK onder Marokkaanse vlag. ‘Het belangrijkste is dat ik niet op voetbaldagen hoef te vasten. Maar vasten tijdens de voorbereiding op het WK is voor mij niet lastig.’

Voor Amrabat is zelfs het spelen van een wedstrijd op een lege maag nog te doen. ‘Vorig jaar in de ramadan was FC Utrecht-speler Zakaria Labyad tijdens een wedstrijd de beste man op het veld. Het was dertig graden. Hij vastte gewoon.’

Ziyech, El Ahmadi en Amrabat bijten zich door enkele push-ups heen. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Een vaak aangehaald onderzoek om het effect van de ramadan op sporten in perspectief te plaatsen is The influence of Ramadan on physical performance measures in young Muslim footballers uit 2008. Daarin stellen de onderzoekers – op basis van sporttesten op 85 vastende islamitische voetballers – dat onthouding van voedsel en water nauwelijks invloed heeft op sportprestaties.

Het onderzoek kreeg veel aandacht in 2014 toen de ramadan deels samenviel met het WK-voetbal in Brazilië. Volgens critici geeft het een vertekend beeld, omdat de testen niet in verhouding stonden tot de vereiste sportprestaties op een WK. Het onderzoek zegt ook niets over de staat van het sportlichaam vlak na een vastenperiode.

Maar volgens Nick Iedema, sportvoedingsdeskundige bij de olympische sportkoepel NOCNSF, kan het wel zo zijn dat vastende individuen met een achterstand aan het WK beginnen. ‘We moeten natuurlijk niet overdrijven. Als je je lichaam een beetje goed kent, dan kun je die vastenperiode goed doorkomen. Wat wel lastig kan worden, is om iedereen in het team even fit te krijgen in de voorbereidende fase. Sommige spelers zullen misschien een tijdje op de bank hebben gezeten. Die moeten dan opeens in de periode voorafgaand aan het WK heel hard trainen om de rest bij te benen. Als er conditie moet worden opgebouwd, kan vasten dit proces belemmeren. Het risico bestaat dus dat spelers niet op hetzelfde peil als anderen aan het WK kunnen beginnen.’

Bij de voetbalacademie Mohammed VI worden de voetballers tijdens de ramadan ontzien door de dagelijkse trainingen van twee naar een terug te brengen. Hun dieet wordt eveneens aangepast, maar niet volgens de laatste inzichten op sportvoedingsgebied. Om snel te herstellen van trainingen is volgens sportvoedingsdeskundigen inname van eiwitten en langzame koolhydraten uit volkoren producten van belang. Bij de voetbalacademie verbreken ze het vasten met traditionele ramadangerechten, zoals honingkoekjes, dadels en pannekoeken. Die dragen weinig bij aan een snel herstel.

‘Dat is geen probleem’, zegt Hakim Belghiti, arts en sportvoedingsdeskundige van de voetbalacademie. ‘Zolang ze er maar een kleine portie pasta bijnemen. Hun lichaam kan het vasten wel aan. Ook het nationale elftal eet deze gerechten in de ramadan.’

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het dieet van de spelers van het Marokkaanse elftal lijkt inderdaad weinig af te wijken van de traditionele ramadanmaaltijd die rijk is aan zoetigheden. Tussen 24 en 27 mei verbleven de spelers in hotel Amphitrite in Skhirat, een badplaatsje net ten zuiden van de hoofdstad Rabat. Daar werden ze de eerste dag getrakteerd op een copieuze ramadanmaaltijd van pannekoeken, dadels en honingkoekjes in alle soorten en maten. Groenten of volkoren producten waren er nauwelijks te bekennen.

Toch hoeft een dergelijk menu niet direct een probleem te zijn, stelt Naomi Brinkmans, sportdiëtist bij de KNVB en bij PSV. Mits de spelers niet te veel naar zoetigheden grijpen en eenmaal per dag intensief trainen. Dan moet het mogelijk zijn om in goede fysieke staat het WK te halen.

‘Hoe ouder de islamitische voetballers van PSV worden, des te serieuzer ze worden met het vasten. Ze beginnen hun lichaam ook veel beter te leren kennen. Ze kunnen dan goed zelf bepalen wat het effect is van vasten op hun conditie en hoe ze dat kunnen bijsturen met voeding en training. Bij de jongere islamitische spelers zitten we er dichter bovenop. Wij adviseren de jongens hun gewicht- en vochtverlies te monitoren bij een dag met twee trainingen. Op wedstrijddagen doen ze vaak niet aan de ramadan, dat eist de club ook wel een beetje van ze. De ramadandagen mogen ze volgens imams later weer inhalen.’

Vlak voor zonsondergang komen ook de jongste voetballers van de voetbalacademie van het veld afgestapt. Tussen de 12 en 13 jaar oud zijn ze. Zij zijn nog iets te jong om de slopende combinatie van vasten en sporten vol te houden en hebben religieuze dispensatie gekregen om aan de ramadan mee te doen. Dat is ook te zien aan hun tred. Ze lopen op hun gemak naar de kleedkamers. Niet opgejaagd door de honger zoals hun oudere voetbalcollega’s, die niet kunnen wachten totdat de klok half acht slaat en ze aan hun ramadanmaaltijd mogen.

Deze islamitische landen doen mee aan het WK 2018

Saoedi-Arabië

Alle spelers van dit streng islamitische land zullen zich op de meeste dagen van de ramadan aan het vasten houden. Alleen op de dagen dat ze reizen tijdens hun voorbereidingsfase op het WK 2018 zullen ze overdag drinken en eten. Dat mag volgens de islam. Reizigers hebben het al zwaar genoeg.

Iran

De spelers van dit sjiitische land doen mee aan de ramadan. Iran was ook present op het WK 2014 in Brazilië. Toen viel de ramadan deels samen met het voetbaltoernooi. Iran werd drie dagen voor het begin van de vastenmaand uitgeschakeld, door een 3-1 verlies tegen Bosnië-Herzegovina.

Egypte

De Egyptische superster Mo Salah heeft net als de rest van zijn Egyptische ploegmaten toestemming van de Egyptische grootmoefti gekregen om niet te vasten tijdens de voorbereidingsfase. Waarschijnlijk is het aan dovemansoren gericht. Salah is zeer vroom. Ten tijde van de Champions Leaguefinale, waarin hij lelijk ten val kwam, vastte hij ook. Heel Egypte bidt en hoopt nu dat ster Mo Salah fit en scherp zal zijn voor het WK.

Tunesië

Deze ploeg probeert de krachten te sparen tijdens de ramadan. Eerder vertelde de Tunesische bondscoach Nabil Maâloul dat Tunesië geen enkele oefenwedstrijd zal spelen in de ramadan. Daarvan is hij teruggekomen. Tunesië speelt in elk geval één oefenwedstrijd tegen Spanje.

Marokko

Karim El Ahmadi permitteert zich één uitzondering tijdens deze ramadan. Op trainingen neemt hij af en toe een slok water, spoelt er zijn mond mee, en spuugt het water weer uit.

Senegal

Coach Alliou Cissé en zijn spelers waren er snel over uit: op wedstrijddagen zal er niet worden gevast. Dat betekent dat de Senegalese spelers tijdens twee vriendschappelijke wedstrijden – respectievelijk tegen Luxemburg en Kroatië – in elk geval twee dagen gewoon tussen zonsopgang en ondergang hun buikje rond kunnen eten. Die twee dagen moeten ze na de ramadan wel inhalen.

Nigeria

In Nigeria is ongeveer de helft van de bevolking – 186 miljoen – islamitisch. Hoe de getalsmatige verhoudingen precies liggen bij het Nigeriaanse elftal – de Super Eagles – is niet helemaal duidelijk. De islamitische spelers hebben toestemming van de Duitse coach Gernot Rohr gekregen om tijdens de voorbereiding aan de ramadan mee te doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.