Interview Coach Charles van Commenée

Wanneer is band tussen atlete en coach te intiem?

Een atlete moet haar coach kunnen vertrouwen. Daarbij hoort een hand op een schouder. Ook op de heup? Sterker: is een relatie gepast? Hoofdcoach Van Commenée (Atletiekunie): ‘Het welzijn van de atlete gaat boven de medaille.’

Charles van Commenée: ‘Je kan goed coachen zonder iemand aan te raken.’ Beeld Koen Verheijden

Bij intieme relaties tussen atletiekcoaches en atleten staat Charles van Commenée (60) zelden stil. Ze zijn er geweest ­zolang de hoofdcoach van de ­Atletiekunie en voormalig topman van sportkoepel NOCNSF zich kan herinneren.

Volgens de gedragscode van NOCNSF zijn dat soort verhoudingen onwenselijk. In de code staat dat een coach niet verder in het privéleven van een atleet moet doordringen dan strikt noodzakelijk. Er wordt gewezen op het gevaar van machtsmisbruik. Van Commenée hoorde voor het eerst van de NOCNSF-gedragscode tijdens dit interview met de Volkskrant. De code bestaat al vele jaren.

De afgelopen vijf jaar hebben zich binnen het atletiekprogramma op ­Papendal meerdere incidenten voorgedaan. Een topatlete brak met een bondscoach, omdat ze zich onheus bejegend voelde. Die coach is op zijn gedrag aangesproken. De geruchten over een relatie tussen een andere bondscoach en net meerderjarige atlete waren zo sterk dat de Atletiekunie er herhaaldelijk bezorgde vragen over kreeg. Na onderzoek concludeerde de bond dat er geen sprake was van een liefdesrelatie.

Er maken zo’n dertig atletes deel uit van het atletiekprogramma op Papendal, onder wie minderjarige meisjes. Soms gaan ze in een groep wekenlang op trainingskamp in het buitenland met hun coaches. Er werken bij de bond negen mannelijke coaches en een vrouwelijke.

Voormalig bondscoach Guido Bonsen had gedurende zes jaar, tot circa 2010, een verhouding met zijn atlete Jolanda Keizer. Zij was 18 toen het begon, hij 34. Zou dat nog kunnen?

‘Je volgende voorbeeld is zeker 20 en 36 jaar. Of 19 en 34. De achtergrond van je vraag is: waar ligt de grens? Die heb ik niet voor je.’

U kunt zeggen, 18 jaar is te jong.

‘Ik heb geen grens voor je in deze stelling. Ik weet het niet. Als het zo simpel lag, dan was dat allang een regel geweest en was die bij alle bonden geïmplementeerd geweest.’

De richtlijn van NOCNSF is dat het beter is om geen relaties te hebben tussen coach en sporter. Dat gaat om alle leeftijden. De kern is: bied je sporters, vrouwelijke, soms minderjarig, op ­Papendal een veilige omgeving?

‘Ja.’

Dat gevoel heeft u, maar u kent de richtlijn niet?

‘Met mijn hand op mijn hart: ik weet niet van de richtlijn, maar als jij zegt dat die er is dan onderschrijf ik hem. De vraag is: bied ik naar eer en geweten een veilige topsportomgeving? Ja.’

Hebt u zelf relaties gehad met jongere atletes? Er zijn veel geruchten over.

‘Daar ga ik toch niet op in. Wat is een jonge atlete? Dan gaan we weer op getallen zitten. Nee, dat ga ik niet doen.’

Dit gaat over de vraag of Papendal een veilige omgeving is voor jonge atletes en of de hoofdcoach die veilige omgeving kan bieden gezien eerdere beslissingen in zijn leven, mogelijke verhoudingen die hij zelf heeft gehad en gedachten die hij daar over heeft.

‘Ik was 27, het was een relatie met ­iemand van 20. Ik was clubcoach. Het was een andere tijd hè. Met de wetenschap van nu, had ik niet gedaan. Maar in 1985? Het is ook anders praten als je 60 bent dan als je 27 bent.’

Er zijn bij wedstrijden atletes gesignaleerd met speciale fysiotape die loopt van hun bovenbeen tot hun heup. Die kan alleen worden aangebracht als een atlete geen broekje aan heeft. Hoort een trainer dat te doen?

‘Nee, dat hoort niet.

Ook niet als de trainer ook functioneert als de fysiotherapeut?

Van Commenée: ‘Ik weet hoe lastig het is. In veertig jaar hoor en zie je veel. Daarom reageer ik ook genuanceerd op vragen die in principe met ja of nee te beantwoorden zijn. De werkelijkheid is weerbarstig. We weten wanneer het stinkt en wanneer het goed is, maar niet waar de overgang precies is. Dat is de weerbarstigheid als je een groep jonge mensen begeleidt.’

Is het moeilijk voor een coach om de grens te bewaken? Kun je goed coachen zonder iemand aan te raken?

‘Je kan goed coachen zonder iemand aan te raken. Ik stond onlangs verspringen te geven aan Anouk Vetter. Ik vraag haar te steunen op mijn schouders en ik hou haar vast bij haar ­middel om de afzetpositie te voelen. Zou ik dat niet doen, dan is het moeilijk aan haar uit te leggen hoe je zo’n afzetpositie voelt. Is het noodzakelijk? Kan het zonder? Ja. Maar zit er een dubieus aspect aan zo’n training? Nee.’

Het kan de opmaat zijn tot iets wat ongewenst is?

‘Dat klopt, dat geldt toch in het hele leven zo. Dat geldt in principe bij het helpen oversteken van een blinde ook.’

We hebben het nu over wat oudere mannen die jongere vrouwen aanraken omdat ze aangesteld zijn om te helpen beter te presteren, maar waar soms dingen door elkaar gaan lopen. Tenniscoach Sven Groeneveld zei eens dat hij zijn speelsters uit voorzorg zo min mogelijk aanraakt.

‘Ik vind dat het Amerikaanse systeem is doorgeslagen. Er is altijd een spectrum. Ik zal een voorbeeld noemen in het spectrum van vertrouwelijkheid. Een coach en een sporter kunnen alleen goed functioneren als de coach op de hoogte is van bijna alle dingen. Maar een arts en de psycholoog hebben te maken met een eed van vertrouwelijkheid. Dan is de vraag: welke informatie deel je? Dan wordt bijna altijd de oplossing gekozen dat de sporter beslist. Dat is logisch als het over incest gaat, maar een stuk minder logisch als het over griep gaat.

‘De atleet kan denken: ik wil niet dat de trainer het weet, want ik moet geselecteerd worden. Relaties tussen sporter en coach zijn niet in een ijzeren regel te vangen. Er wordt een beroep gedaan op het gezond verstand en op moraliteit. Als er een gouden regel te bedenken zou zijn, dan was die er allang geweest. We worstelen hier niet alleen in de sport mee, hè?’

Het voorbeeld van Bonsen en ­Keizer is concreet. Ze zijn na zes jaar uit elkaar gegaan. Zij zei ­destijds in de Volkskrant dat ze geen spijt had van de relatie. Maar als zoiets zich weer aandient, zijn de kansen op een medaille dan ­ondergeschikt aan het welzijn van het meisje?

‘Ja. In een eerdere vraag over de beoordeling van coaches had ik het over professionaliteit. Dat woord is een containerbegrip dat vaak gebruikt wordt, maar dat concrete beschrijving behoeft. Het gaat van op tijd zijn, tot de organisatie goed uitdragen, tot hoe ga je om met sporters. Daar valt dit ontwerp onder. Als het zich zou voordoen.’

Schorsing De Wit na direct seksvoorstel

Vorige week werd oud-tienkamper Robert de Wit (56) door het Instituut voor Tuchtrechtspraak een half jaar voorwaardelijk geschorst wegens grensoverschrijdend gedrag. Hij had een 21-pupil gevraagd of ze seks met hem wilde. Ook zou hij een 14-jarige atlete onbehoorlijk hebben aangeraakt tijdens het uitleggen van een oefening. De Wit was al weggestuurd door zijn club Eindhoven Atletiek. Hij heeft spijt van zijn opmerking tegen de 21-jarige atlete, maar ontkent dat hij een fout heeft gemaakt bij het minderjarige meisje. Hij corrigeerde haar omdat ze lastig was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden