Analyse

Waarom kwakkelt het Nederlandse voetbal?

Het Nederlandse voetbal kijkt vandaag in Utrecht collectief in de spiegel. Voor de Volkskrant reden vast vooruit te blikken. Wat gaat er goed? Wat moet beter? En wil Nederland de wereld nog wel iets laten zien?

Beeld Guus Dubbelman

Vraag de beste voetballer van het land waarom het zo slecht gaat met het Nederlandse voetbal en Arjen Robben antwoordt: 'Dat is een moeilijke vraag.'

Hij schat de status van het congres met de pretentieuze naam 'de toekomst van het Nederlandse voetbal', vandaag in Utrecht, aardig in. Moeilijke materie. Robben wil best een poging doen, vervat in twee alinea's, springerig, als een dribbel van doel tot doel. 'Het begint met mentaliteit. Ik heb jongens genoeg gezien die beter waren dan ik, maar die hebben het niet gered.' Dan: 'Heel veel wordt voorgekauwd en aangereikt. Het wordt de jeugd makkelijk gemaakt. Jonge voetballers liggen in een warm bad.

'Ik wil niet klinken als een opa, maar ik heb het gevoel dat het zelfbeeld van de jonge generatie, zeg maar van 18 tot 23 jaar, niet altijd goed is. Dat ze voelen en denken: ik heb het al bereikt, ik ben het mannetje. Maar je moet keihard blijven werken. Je bent niet het mannetje als je in de eredivisie het mannetje bent.'

(Tekst loopt door onder graphic)

Beeld de Volkskrant

Hoewel Robben al meer dan tien jaar in het buitenland voetbalt, geeft hij in twee alinea's tal van zaken aan. Zo divers en veelomvattend is de problematiek, dat velen een kakofonie verwachten in Utrecht, waar icoon Cruijff spreekt, waar groepjes discussiëren en oplossingen aanreiken, waar tientallen specialisten in de zaal vooral luisteren. Waar het zal gaan over het topsportklimaat, een van de favoriete woorden van bondscoach Hiddink, over de jeugd en de kruisbestuiving met andere sporten. Het zal ongeveer over alles gaan. Cruijff zal de een op de zenuwen werken en voor de ander het evangelie verkondigen.

(Tekst loopt door onder graphic)

Beeld de Volkskrant

Gaat het eigenlijk slecht? Critici zeggen het. De feiten spreken duidelijke taal. Al twaalf jaar winnen Nederlandse clubs geen Europa Cup. Dat duurde in het verleden nooit langer dan negen jaar, sinds Nederland bij de top aanhaakte in 1969. Dus in zoverre gaat het slecht.

Maar Oranje was tweede en derde op de laatste WK's. Dat was alleen in de jaren zeventig iets beter. De kloof tussen het nationale elftal en het clubvoetbal is dus aanzienlijk, hetgeen simpel te verklaren is: talent emigreert op steeds jongere leeftijd.

Er is meer. Memphis Depay van PSV speelde onlangs zijn honderdste wedstrijd in de eredivisie. Hij is pas 20. Door het vertrek van anderen, krijgen jongeren noodgedwongen steeds eerder kansen. Relatief zijn ze misschien verder dan hun leeftijdsgenoten van vroeger. Maar er zijn nauwelijks ervaren spelers over om ze te sturen. Zo krijg je de 'mannetjes' over wie Robben sprak. Ondervinden ze wel steun van ouderen, zoals bij Oranje, dan staan ze opeens op het podium, zoals in Zuid-Afrika en Brazilië.

Stel dat je al die Nederlandse profs in het buitenland zou verdelen over de achttien clubs van de eredivisie, dan zouden de elftallen veel sterker zijn. Zo was het in de jaren zeventig, toen Cruijff pas vertrok op zijn 26ste en Van Hanegem helemaal niet, volgens de overlevering na een stemronde met zijn hond.

(Tekst loopt door onder graphic)

Beeld de Volkskrant

Cruijff en Van Hanegem zijn belangrijke criticasters, zoals het hoort. Ook al vluchten ze vaak naar een tijd die niet meer bestaat, veel van hun kritiek is steekhoudend. Er zijn nog steeds geen opvolgers voor de 30'ers Robben en Van Persie. Geen topverdedigers met wie je op internationaal niveau 4-3-3 kunt spelen in plaats van 5-3-2. Weinig moderne middenvelders die van strafschopgebied naar strafschopgebied zwerven.

En dat terwijl de internationale concurrentie alsmaar toeneemt, terwijl ook kleine landen uitstekend opleiden, terwijl vrijwel iedereen een fit team op de been kan brengen. Iedereen kijkt bij elkaar in de keuken. De halve wereld is in Zeist op bezoek geweest bij de KNVB, heeft afgekeken en verbeterd. Het is druk op de planeet voetbal en iedereen wil het beste zicht op de sterren.

Aanhaken is een kwestie van alles geven, van scherpte. Dat begint op school, waar decennia fors is bezuinigd op het bewegingsonderwijs. Kijk in welk dorp dan ook naar de B-jeugd en je weet genoeg: bonestaken die moeite hebben hun lichaam in de voetbalstand te buigen.

Het is dus goed te congresseren, hoeveel kritiek er ook is op het tijdstip of de opzet. De conferentie was al uitgeschreven voor het WK, toen Van Gaal nog sleutelde aan zijn systeem, toen de clubs alweer waren uitgeschakeld in Europa. Het congres zal hoofdwegen en zijpaden betreden. Waarom zou Cruijff niets zeggen over kunstgras? Welke bobo snijdt het thema van de solidariteit tussen ere- en eerste divisie aan? Wie bepleit de aanstelling van een zwaargewicht als technisch directeur bij de KNVB?

Bijna alles verdient bestudering. De Volkskrant trapt op deze en de volgende pagina's alvast af, waarbij de bezochte wedstrijden exemplarisch zijn voor de staat van het voetbal. Wat is top? Hoe is de jeugdopleiding? Hoe is het gesteld met de mentaliteit? En is er genoeg kruisbestuiving?

1. Jeugdopleiding (Ajax -FC Utrecht)
Waarom brengt de jeugdopleiding relatief weinig aanvallers voort? Is Ajax goed bezig, met zijn nadruk op het individu, het afschaffen van vaste trainers en vaste teams? Waarover iedereen het eens zal zijn, is het terugbrengen van het verdwenen straatvoetbal in de club. Alles is discussie waard, tot de maat van de bal toe. Een maatje vijf is te groot voor jongetjes van 8, vinden velen.
(Wedstrijdverslag: Stroef Ajax met pijn en moeite langs FC Utrecht)

2. Hollandse school (PSV - FC Twente)
Nederlandse spelers in het buitenland willen alleen nog winnen, volgens welk systeem dan ook. Van Gaal, symbool voor de Hollandse school, goot Oranje tijdens het WK in een mal van defensieve zekerheid, gericht op de snelheid en handigheid van Robben. Gaat het alleen om winnen, of wil Nederland de wereld nog iets laten zien als het om voetbal gaat?
(Wedstrijdverslag: Sober PSV met handrem erop langs bleu FC Twente)

3. Kruisbestuiving (FC Groningen - Vitesse)
Het voetbal is conservatief en laat zich weinig gelegen liggen aan kennis uit andere sporten. Hoewel? Het voetbal verandert langzaam, mede door de entree van toppers uit anders sporten, onder wie Gerbrands (PSV), Eenhoorn en De Nooijer (AZ) en nu ook Kemkers (FC Groningen).

De omstandigheden in aanmerking genomen, gaat het misschien helemaal niet zo slecht met het voetbal. Wie weet, komt het congres met aanbevelingen. Het is sowieso goed om af en toe te vergaderen. Net zoals bakkers weleens bijeenkomen om te praten over hun vak. Of journalisten.
(Wedstrijdverslag: FC Groningen en Vitesse verwennen Euroborg niet)

4. Gebrek aan mentale weerbaarheid (NAC - Heerenveen)
Nederlanders verliezen vaak knullig, ze zijn fysiek en mentaal minder. Ze hebben het te makkelijk. De honger is verdwenen. De Deen Rasmus Ankersen, hoofdspreker tijdens het congres, zal daarover praten. Een van zijn boeken heet, hoe toepasselijk, Hunger in Paradise.
(Wedstrijdverslag: Uth helpt Heerenveen aan langverwachte overwinning)

Trainers, coaches, spelers: allemaal zijn ze vandaag in Utrecht te vinden om te praten over de toekomst van het Nederlandse voetbal. Nou ja, niet allemaal. Want niet iedereen ziet het nut van de praatsessies.

Vijf aanwezigen: een voordracht van Cruijff

Johan Cruijff:
Sinds Johan Cruijff vanaf 2010 bij Ajax de fluwelen revolutie doorvoerde, staat in Amsterdam niet langer de teamprestatie centraal maar de ontwikkeling per speler. Cruijff stelt het individu in de jeugdopleiding namelijk boven het team. Alleen op die manier kan Ajax weer een toonaangevende club in Europa worden, meent hij. Bondscoach Guus Hiddink heeft Cruijff gevraagd diens visie op het Nederlands voetbal te geven tijdens het congres. In zijn toespraak zal hij dieper ingaan op onder meer de begrippen 'omschakeling' en 'tactiek'.

Mark van Bommel:
Voormalig aanvoerder van het Nederlands elftal Mark van Bommel sprak zich in maart dit jaar in het blad Voetbal International openlijk uit tegen de visie van Cruijff. 'Het draait om de teamontwikkeling, daardoor worden ook de individuele spelers beter. Individuele kwaliteiten komen het best tot hun recht wanneer iedereen in het team weet wat zijn taken zijn. Heeft het team die basis niet, dan kunnen misschien vier spelers zich ontwikkelen en blijven er zeven achter', zei hij destijds.

Clarence Seedorf:
Eén van de succesvolste Nederlandse voetballers aller tijden mag niet ontbreken op het congres. Als speler veroverde Seedorf onder meer vier keer de Champions League en twee wereldbekers. Tijdens zijn lange carrière stak de middenvelder veel op van trainers als Van Gaal, Capello, Ancelotti, Lippi en Eriksson. Die kennis hoopte hij in januari van dit jaar in de praktijk te brengen als coach van AC Milan. Dat verliep minder succesvol; vier maanden later werd het dienstverband verbroken.

Guus Hiddink:
Bondscoach Guus Hiddink maakt het team groter dan het individu. Hij is de bewaker van het proces. Een proces waarbij hij zijn spelers de ruimte geeft en van hen initiatief verwacht. Een omschakeling voor de Oranje-internationals, die daarvoor met zijn voorganger Louis van Gaal werkten. Bij Van Gaal werd alles juist tot in detail besproken.

Leo Beenhakker:
Eenheid en rust creëren en van daaruit spelers tot op het bot motiveren. Zo mag de werkwijze van Leo Beenhakker als coach worden omschreven. Het is vakmanschap dat zich niet in een hokje laat plaatsen. Met zijn manier van werken werd Beenhakker drie keer landskampioen in Spanje met Real Madrid. Als bondscoach leidde hij het nietige Trinidad & Tobago naar het WK 2006 in Duitsland. Twee jaar later zorgde hij ervoor dat Polen voor het eerst actief was op een EK.

Vijf afwezigen: te veel sprekers, te veel meningen

Wim Jansen:
Wim Jansen voelt er weinig voor om aanwezig te zijn op het congres De toekomst van het Nederlandse voetbal. De Rotterdammer speelde vijftien seizoenen voor Feyenoord en won met die club de Europa Cup I en de wereldbeker. Na zijn actieve loopbaan was hij onder meer trainer van Feyenoord en Celtic. Tegenwoordig begeleidt hij de trainers binnen de jeugdopleiding van 'zijn' Feyenoord.

Bert van Marwijk:
Bert van Marwijk denkt dat het symposium weinig tastbare dingen zal opleveren. Volgens de oud-bondscoach, die met Oranje in 2010 de WK-finale haalde, is de bijeenkomst te geforceerd tot stand gekomen. 'Er zijn veel mensen en veel sprekers, dus je weet dat je een bombardement aan meningen krijgt. Maar wat gebeurt er met al die meningen?', vroeg hij zich afgelopen week af tegenover Voetbal International.

Willem van Hanegem:
Diep in zijn hart had Willem van Hanegem graag de discussiebijeenkomst over de staat van het Nederlandse voetbal bezocht. Maar volgens de oud-international heeft het symposium niet de opzet om dit goed te doen. In zijn column in het Algemeen Dagblad zei hij niet te geloven in een interview met Johan Cruijff en gescheiden tafels met vooraf samengestelde groepjes. Daarnaast stak het de Feyenoord-legende dat hij pas in een later stadium door technisch manager van de KNVB Jelle Goes werd uitgenodigd.

Louis van Gaal:
De bondscoach die afgelopen zomer op het WK in Brazilië het onmogelijke presteerde door met Oranje als derde te eindigen, ziet geen mogelijkheid tijd vrij te maken voor het congres. Het overvolle wedstrijdprogramma in december van zijn club Manchester United noopt de trainer in Engeland te blijven.

Ruud Gullit:
Ruud Gullit is een opvallende afwezige op de bijeenkomst vandaag. Gullit maakte als speler deel uit van de 'gouden generatie' die in 1988 Europees kampioen werd. Ook individueel behaalde hij succes, door als speler van AC Milan twee keer tot wereldvoetballer van het jaar te worden verkozen. In 1998 stopte hij als voetballer, waarna hij als trainer aan de slag ging. Hij was onder meer eindverantwoordelijk bij Chelsea, Newcastle United en Feyenoord, maar zit nu al een tijdje zonder club.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden